Ngành Ngân Hàng (P3/Bài 2): Hệ sinh thái, phân khúc và chiến lược kinh doanh của mỗi ngân hàng
Phần 2: Xu thế phát triển của ngành ngân hàng trên Thế giới và Việt Nam:
Ngành ngân hàng toàn cầu đang bước vào một kỷ nguyên chuyển đổi sâu rộng, nơi công nghệ định hình lại hoàn toàn chuỗi giá trị và phương thức tương tác với khách hàng. Theo dữ liệu từ VPBS, sự phát triển này được thúc đẩy bởi sáu xu hướng lõi:
Thứ nhất, mô hình Ngân hàng Phi chi nhánh (như Atom bank, mBank, digibank) đang tận dụng triệt để công nghệ để giảm thiểu chi phí vận hành vật lý.
Thứ hai, xu hướng Ngân hàng mở (Open Banking) với các đại diện như Tide hay Starling Bank cho phép khách hàng chia sẻ dữ liệu một cách an toàn, phá vỡ thế độc quyền thông tin của các nhà băng truyền thống.
Thứ ba, nền tảng di động đã chính thức trở thành kênh giao tiếp chính của mảng ngân hàng bán lẻ, được minh chứng qua sự phổ biến của Google Wallet, Paytm hay Alipay.
Kế đến, các phương thức thanh toán qua định danh (ID) như Apple Pay hay hệ thống của Mastercard đang nổi lên như một giải pháp thanh toán tiện lợi và bảo mật hàng đầu.
Cùng với đó, sự trỗi dậy mạnh mẽ của các công ty Fintech (điển hình như Revolut, TransferWise) đang mang đến những giải pháp tài chính sáng tạo và tiết kiệm chi phí, tạo ra áp lực cạnh tranh trực diện.
Cuối cùng, Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được các định chế lớn như UBS ứng dụng sâu rễ nhằm cải thiện đột phá trải nghiệm và dịch vụ khách hàng. Bắt nhịp với quỹ đạo toàn cầu này, hệ thống ngân hàng tại Việt Nam cũng đang manh nha bước ra khỏi ranh giới tín dụng truyền thống để xây dựng và mở rộng hệ sinh thái số. Động thái này nhằm tích hợp liền mạch các dịch vụ thanh toán, tiêu dùng, bảo hiểm và đầu tư trên cùng một nền tảng, giúp các nhà băng nội địa giữ vững pháo đài dữ liệu và bảo vệ thị phần trước sự xâm nhập của các công ty công nghệ tài chính.
Nguồn: VPBS
Thuật ngữ "hệ sinh thái" xuất hiện dày đặc trong các báo cáo chiến lược ngân hàng (điển hình như TCB, ACB), nhưng nội hàm lại dao động rất lớn: từ một ứng dụng số đơn thuần đến một định chế tài chính phức hợp. Để tránh các diễn giải chung chung, chúng ta có thể mô hình hóa hệ sinh thái của một ngân hàng thành ba vòng tròn đồng tâm, với mỗi vòng mang lại một đặc quyền và một tập hợp rủi ro riêng biệt.
Mỗi vòng cung cấp cho ngân hàng một xung lực tăng trưởng hoàn toàn khác nhau. Vòng trong mở rộng nguồn thu phí phi tín dụng, nhưng đồng thời có thể kéo rủi ro tín dụng tiêu dùng vào thẳng báo cáo hợp nhất. Vòng giữa bồi đắp nguồn vốn cấp 1, chuyển giao công nghệ quản trị rủi ro chuẩn quốc tế và tệp khách hàng doanh nghiệp ngoại. Vòng ngoài mang đến đặc quyền bán chéo (cross-selling) và tệp tiền gửi giá rẻ, nhưng lại phơi nhiễm ngân hàng trước rủi ro tập trung tín dụng vào nhóm khách hàng có liên quan.
Thực tiễn về hệ sinh thái của các ngân hàng tại Việt Nam
Trong tổng số 19 ngân hàng được thống kê, có 12 đơn vị đã thiết lập hệ sinh thái tài chính ngoài tín dụng thông qua việc sở hữu từ 50% vốn tại các công ty con (không tính các công ty quản lý nợ và khai thác tài sản - AMC). Mức độ hoàn thiện của các hệ sinh thái vệ tinh này thể hiện sự phân hóa sâu sắc dựa trên quy mô và nhóm sở hữu:
Xét theo từng cấu phần dịch vụ, chứng khoán là mảnh ghép được các ngân hàng ưu tiên tích hợp nhất khi xuất hiện tại 9 định chế (CTG, MBB, VCB, BID, TCB, VPB, ACB, HDB, TPB). Dữ liệu cũng vạch ra ranh giới rõ rệt về quy mô: toàn bộ 100% ngân hàng Nhà nước đều vận hành hệ sinh thái rộng từ 3 đến 4 mảng, trong khi nhóm TMCP vừa và nhỏ gần như đứng ngoài cuộc đua này.
Hệ sinh thái có thực sự tạo ra giá trị?
Nếu cỗ máy hệ sinh thái này thực sự vận hành trơn tru, nó bắt buộc phải để lại “dấu vết” trên báo cáo tài chính ở một trong hai yếu tố sau:
Để kiểm chứng giả thuyết này, chúng ta đối chiếu số lượng mảng tài chính vệ tinh (từ 0 đến 4 mảng) của 19 ngân hàng với hai chỉ số trên (tính trung bình giai đoạn 2022–2025).
Bất ngờ thứ nhất: Hệ sinh thái không đảm bảo thu nhập ngoài lãi đột phá
Kết quả định lượng đi ngược hoàn toàn với thông điệp marketing thường thấy. Tỷ trọng thu nhập ngoài lãi trung bình của nhóm sở hữu 3–4 mảng đạt 23,3%, nhóm 1–2 mảng đạt 20,4%, trong khi nhóm không có hệ sinh thái (0 mảng) lại đạt tới 22,8%. Hệ số tương quan (r) chỉ vỏn vẹn 0,08 – nghĩa là số lượng công ty con gần như vô can đến cấu trúc doanh thu.
Sự “lệch pha” này có thể được bóc tách qua ba lăng kính (theo thứ tự độ tin cậy giảm dần):
Cơ chế truyền dẫn cực kỳ rõ ràng. Bộ khung chi phí của một ngân hàng (hệ thống Core Banking, bảo mật, mạng lưới chi nhánh, thương hiệu) chủ yếu là định phí (fixed costs). Khi ngân hàng thành công trong việc bán chéo nhiều sản phẩm trên một định danh khách hàng, mỗi đồng doanh thu sinh ra sẽ gánh ít định phí hơn, bất kể đồng doanh thu đó là tiền lãi hay tiền phí.
Đó là lý do tại sao một hệ sinh thái mạnh có thể giảm CIR xuống mức lý tưởng mà không nhất thiết phải làm phình to tỷ trọng thu nhập ngoài lãi.
Theo dõi người đăng bài
Kết nối truyền thông
cùng 24HMONEY ?
Liên hệ tư vấn ngay
Bạn muốn trở thành
VIP/Pro ?
Đăng ký ngay
