Bơm margin kỷ lục, nhưng công ty chứng khoán nào đang dùng vốn hiệu quả nhất?

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cuộc đua cho vay ký quỹ (margin) của các công ty chứng khoán (CTCK). Nếu trước đây quy mô dư nợ là thước đo vị thế, thì nay hiệu quả sử dụng vốn mới là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, trong bối cảnh biên lợi nhuận môi giới ngày càng bị bào mòn.

Margin trở thành trụ cột lợi nhuận

Trong cơ cấu doanh thu của nhiều CTCK, cho vay margin ngày càng đóng vai trò then chốt. Khi cạnh tranh phí giao dịch ngày càng khốc liệt, nhiều công ty thậm chí miễn phí môi giới để giữ thị phần, thì nguồn thu từ lãi cho vay ký quỹ trở thành điểm tựa lợi nhuận ổn định hơn.

Các CTCK top đầu, nhờ lợi thế vốn lớn, hệ thống quản trị rủi ro tốt và tệp khách hàng rộng, thường duy trì dư nợ margin cao. Tuy nhiên, quy mô dư nợ không còn phản ánh đầy đủ hiệu quả sinh lời như trước.

Dư nợ margin chịu tác động trực tiếp từ diễn biến thị trường. Khi thị trường tích cực, nhu cầu đòn bẩy tăng mạnh. Ngược lại, những nhịp điều chỉnh sâu khiến dư nợ thu hẹp nhanh do áp lực giảm tỷ lệ an toàn. Ngoài ra, chất lượng khách hàng, lãi suất cho vay và chính sách kiểm soát rủi ro cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả thực tế.

Thêm nhiều “ông lớn” vượt mốc 20.000 tỷ dư nợ

Nếu như cuối năm 2023 chưa có CTCK nào vượt mốc 20.000 tỷ đồng dư nợ margin, thì đến cuối năm 2024 đã xuất hiện ba cái tên gồm TCBS, SSI và HSC.

Đến cuối năm 2025, danh sách này tiếp tục mở rộng khi VPS và VPBankS gia nhập nhóm dư nợ trên 20.000 tỷ đồng, sau các đợt tăng vốn và niêm yết. TCBS tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với dư nợ margin xấp xỉ 43.200 tỷ đồng.

Tuy nhiên, số liệu cho thấy quy mô dư nợ lớn không đồng nghĩa lợi nhuận margin cao tương ứng. VPBankS nằm trong nhóm top dư nợ, nhưng lợi nhuận từ cho vay margin vẫn thấp hơn một số công ty có quy mô nhỏ hơn như VPS hay HSC.

Nguyên nhân đến từ khác biệt mô hình kinh doanh và cấu trúc khách hàng. Những công ty có thị phần môi giới lớn, tệp khách hàng giao dịch thường xuyên thường khai thác margin hiệu quả hơn, giúp vòng quay vốn cao và biên lợi nhuận tốt hơn.

Hiệu suất sinh lời mới là thước đo quan trọng

Đến cuối quý IV/2025, tổng dư nợ margin toàn thị trường đã vượt 400.000 tỷ đồng — mức cao kỷ lục. Riêng Top 10 CTCK chiếm hơn 60% với khoảng 246.000 tỷ đồng dư nợ.

Tổng lợi nhuận từ mảng cho vay và các khoản phải thu của nhóm này đạt hơn 20.600 tỷ đồng, tương ứng biên lãi gộp bình quân khoảng 8,4%.

Tuy nhiên, mức sinh lời giữa các công ty phân hóa rất mạnh. VPS là đơn vị dẫn đầu về hiệu quả với biên lãi gộp margin hơn 11%, tức mỗi 100 đồng cho vay tạo ra hơn 11 đồng lợi nhuận. Đây là mức cao nhất trong nhóm dẫn đầu.

Một số công ty khác như VNDirect, MBS cũng ghi nhận biên lợi nhuận cao dù dư nợ không thuộc nhóm lớn nhất. Ngược lại, vài công ty có quy mô cho vay rất lớn nhưng hiệu suất sinh lời chỉ quanh mức trung bình.

Điều này cho thấy thị trường đang chuyển từ cuộc đua “bơm vốn” sang cuộc đua “tối ưu hóa vốn”.

Áp lực lãi suất và chi phí vốn

Theo các báo cáo chiến lược ngành, lãi suất cho vay margin hiện phổ biến trong khoảng 10–13%/năm. Nhiều CTCK tung ra các gói ưu đãi như lãi suất 0% trong vài ngày đầu hoặc gói lãi suất thấp cho khách hàng mới để mở rộng dư nợ.

Tuy nhiên, phía đầu vào, nguồn vốn của CTCK vẫn phụ thuộc lớn vào vay ngân hàng ngắn hạn và phát hành trái phiếu. Khi mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích lên, chi phí vốn tăng sẽ trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận cho vay margin.

Các CTCK có ngân hàng mẹ hậu thuẫn thường có lợi thế tiếp cận nguồn vốn rẻ và ổn định hơn. Nhưng giới phân tích cho rằng đây không phải yếu tố quyết định tuyệt đối. Năng lực quản trị rủi ro, công nghệ, kiểm soát danh mục và chiến lược khách hàng mới là nền tảng tạo khác biệt dài hạn.

Cuộc chơi mới của ngành chứng khoán

Bức tranh năm 2025 cho thấy một xu hướng rõ rệt: quy mô dư nợ margin vẫn tăng mạnh, nhưng thị trường không còn đánh giá cao việc “cho vay nhiều” đơn thuần. Thay vào đó, hiệu quả sinh lời trên mỗi đồng vốn, khả năng kiểm soát rủi ro và chất lượng khách hàng mới là tiêu chí then chốt.

Trong bối cảnh cạnh tranh môi giới ngày càng khốc liệt và chi phí vốn biến động, cuộc đua margin của các CTCK đang bước sang giai đoạn mới — nơi hiệu suất sử dụng vốn quyết định vị thế, không chỉ là quy mô bảng cân đối.