Bank "trở mình", tăng trưởng ấn tượng

Ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào chu kỳ phục hồi mới sau giai đoạn tăng trưởng chậm, với lợi nhuận, biên lãi và chất lượng tài sản đồng loạt cải thiện. Động lực tăng trưởng đến từ mở rộng tín dụng, nguồn thu phí dịch vụ và chuyển đổi số, trong khi hệ sinh thái tài chính – chứng khoán của các ngân hàng ngày càng đóng vai trò trụ cột cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Sau quãng chững lại năm 2023, hệ thống ngân hàng Việt Nam đang lấy lại nhịp tăng trưởng với nền tảng tài chính vững hơn. Biên lãi ròng cải thiện, nợ xấu hạ nhiệt và nguồn thu dịch vụ khởi sắc cho thấy cỗ máy lợi nhuận đang được tái khởi động. Động lực mới của ngành đến từ tín dụng, phí dịch vụ và quá trình chuyển đổi số trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính.

Sau năm 2023 trầm lắng, ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phục hồi rõ nét với nền tảng lợi nhuận và cơ cấu nguồn thu cải thiện, dù chất lượng tài sản vẫn trong quá trình củng cố và chưa đồng đều giữa các nhóm ngân hàng.

Theo bà Phạm Liên Hà, Giám đốc Nghiên cứu ngành dịch vụ tài chính – Chứng khoán HSC, lợi nhuận toàn ngành đã bật tăng đáng kể sau khi chạm đáy trong quý I/2025. Từ mức tăng gần 10% trong quý I, lợi nhuận đã đạt 15–16% ở quý II và ước khoảng 31% trong quý III so với cùng kỳ, nhờ nền lợi nhuận thấp của năm 2024. Dù khó duy trì tốc độ cao trong các quý tới, đà phục hồi được đánh giá là ổn định và bền hơn, với mức tăng dự kiến quanh 15–20%.

Động lực từ tín dụng và chuyển dịch nguồn thu

Theo HSC, đà hồi phục lợi nhuận đang được củng cố nhờ mở rộng tín dụng – yếu tố đóng vai trò “động cơ tăng trưởng” của toàn ngành. Tín dụng toàn hệ thống được kỳ vọng tăng 18–20% trong năm 2025, phù hợp mục tiêu tăng trưởng GDP danh nghĩa 13–17%. Các kịch bản dự báo của HSC dao động 12–19%, trong đó khối ngân hàng tư nhân tiếp tục dẫn dắt nhờ khả năng linh hoạt và khẩu vị rủi ro cao hơn.

Một số ngân hàng tham gia tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém cũng được phép tăng trưởng dư nợ cao hơn mặt bằng chung, tạo điều kiện cải thiện biên lợi nhuận (NIM). Bên cạnh đó, nguồn thu ngoài lãi – đặc biệt từ phí dịch vụ và bancassurance – đang trở lại mạnh mẽ sau ba năm suy giảm. Sự phục hồi này giúp cơ cấu lợi nhuận cân bằng hơn, giảm phụ thuộc vào tín dụng và nâng cao tính ổn định trung hạn.

Một điểm đáng chú ý là Ngân hàng Nhà nước đang xem xét chuyển cơ chế hạn mức tín dụng hành chính sang mô hình dựa trên năng lực vốn và quản trị rủi ro. Nếu được triển khai, đây sẽ là bước ngoặt về thể chế, cho phép những ngân hàng có nền tảng vững vàng mở rộng tín dụng linh hoạt hơn.

Biên lãi và chất lượng tài sản cùng cải thiện

Dữ liệu HSC cho thấy, biên lãi ròng của nhiều ngân hàng đã nhích lên trong quý III, đánh dấu giai đoạn chạm đáy đã qua. Khi nền kinh tế phục hồi và cầu tín dụng tăng, NIM được kỳ vọng tiếp tục cải thiện trong giai đoạn 2025–2026, dù vẫn chịu sức ép từ chi phí huy động cao và cạnh tranh lãi suất.

“NIM khó quay lại đỉnh 2021–2022, nhưng mức cải thiện vừa phải là hợp lý trong bối cảnh chính sách tiền tệ thận trọng và thị trường vốn dần ổn định,” bà Hà nhận định.

Ở khía cạnh chất lượng tài sản, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phòng Nghiên cứu ngành dịch vụ tài chính – HSC, cho biết rủi ro tín dụng đang được kiểm soát tốt hơn. Sau khi tăng nhẹ trong năm 2023 do ảnh hưởng khủng hoảng trái phiếu và tăng trưởng GDP thấp, tỷ lệ nợ xấu của nhiều ngân hàng đã ổn định từ 2024 và tiếp tục giảm trong nửa đầu 2025. Chỉ số “nợ quá hạn” đạt đỉnh giữa năm 2023 và giảm dần nhờ năng lực quản trị rủi ro ngày càng chặt chẽ.

Hệ sinh thái tài chính mở rộng – động lực mới của ngành

Trong khi mảng ngân hàng truyền thống dần ổn định, các hoạt động đầu tư và dịch vụ tài chính trong hệ sinh thái ngân hàng đang nổi lên như trụ cột tăng trưởng mới. Theo ông Lê Khánh Tùng, HSC, các công ty chứng khoán thuộc hệ thống ngân hàng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị tài chính – đặc biệt ở mảng tư vấn và phát hành trái phiếu doanh nghiệp, lĩnh vực đang được khôi phục sau giai đoạn trầm lắng.

Thị trường cổ phiếu sôi động với giá trị giao dịch bình quân hơn 45.000 tỷ đồng/phiên trong quý III/2025 – gấp nhiều lần so với 2020 – giúp lợi nhuận của các công ty chứng khoán trực thuộc ngân hàng tăng mạnh, đóng góp tích cực vào kết quả chung.

Ở tầm nhìn dài hạn, chuyển đổi số và tài chính số được xem là động lực then chốt cho tăng trưởng ngành. Theo định hướng Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và Luật Công nghiệp số, khung pháp lý cho tài sản mã hóa, thanh toán điện tử và hạ tầng tài chính số đang được hoàn thiện.

“Nếu chính sách được thực thi hiệu quả, đây sẽ là làn sóng tăng trưởng mới, giúp ngân hàng mở rộng hệ sinh thái, đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao năng lực cạnh tranh với khối fintech,” ông Tùng nhấn mạnh.

Triển vọng chu kỳ tăng trưởng mới

Ngành ngân hàng Việt Nam đang đi qua giai đoạn củng cố nền tảng sau chu kỳ điều chỉnh, với bốn trụ cột – tín dụng, biên lãi, thu nhập phí và chất lượng tài sản – đều cho thấy tín hiệu cải thiện rõ rệt. Dù áp lực vốn và thanh khoản vẫn còn, đà phục hồi ổn định cùng động lực chuyển đổi số và hệ sinh thái tài chính đa tầng đang đặt nền móng cho một chu kỳ tăng trưởng mới, nơi ngân hàng không chỉ là kênh dẫn vốn mà còn là trung tâm của quá trình hiện đại hóa tài chính và số hóa nền kinh tế.