Những "đế chế" lung lay vì vay nợ quá tay

Khi những "liều thuốc" tạm thời như giãn nợ hay thanh lý tài sản dần mất tác dụng, bài toán phục hồi bền vững vẫn là một ẩn số đối với những đơn vị vốn đã quá phụ thuộc vào đòn bẩy tài chính.

Áp lực nợ đang phủ bóng lên hàng loạt doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, vận tải cho tới thép. Trong bối cảnh sức mua phục hồi chậm, tín dụng bị siết và chi phí vốn duy trì ở mức cao, bài toán dòng tiền trở thành cuộc chiến sống còn thay vì chỉ là khó khăn ngắn hạn.

Giữa tháng 5/2026, tại đại hội cổ đông bất thường, lãnh đạo CTCP Tập đoàn Lộc Trời cho biết doanh nghiệp tiếp tục tái cấu trúc các khoản vay ngân hàng nhằm duy trì hoạt động.

Theo doanh nghiệp này, quá trình cơ cấu nợ với TPBank và MB đã hoàn tất, đồng thời được cấp thêm khoảng 1.500 tỷ đồng hạn mức tín dụng và vốn lưu động cho các kế hoạch kinh doanh mới.

Tuy nhiên, khó khăn tài chính của Lộc Trời chưa thể xử lý trong thời gian ngắn. Doanh nghiệp từng rơi vào khủng hoảng công nợ, mất khả năng thanh toán với ngân hàng và phải tiến hành tái cấu trúc kéo dài với nhiều vấn đề tài chính phát sinh.

Báo cáo tài chính quý I/2024 – cũng là báo cáo gần nhất được công bố – cho thấy doanh nghiệp đang gánh khoảng 6.150 tỷ đồng dư nợ tín chấp tại gần 20 ngân hàng trong và ngoài nước. Đáng chú ý, phần lớn khoản vay đã quá hạn, làm gia tăng nguy cơ đổ vỡ dây chuyền nếu không được xử lý triệt để.

Áp lực lan rộng từ vận tải đến thép

Không riêng lĩnh vực nông nghiệp, nhiều doanh nghiệp vận tải cũng đang chịu sức ép tài chính ngày càng lớn.

Mới đây, Công ty TNHH Mai Linh Lào Cai bị phía ngân hàng thông báo thu giữ tài sản thế chấp gồm 5 ô tô điện để xử lý nợ. Trước đó, doanh nghiệp này cũng từng bị nhắc tên liên quan khoản nợ thuế kéo dài nhiều năm.

Ở ngành thép, bức tranh còn nặng nề hơn khi nhiều doanh nghiệp lớn chìm sâu trong áp lực vay nợ và thua lỗ.

Báo cáo tài chính quý I/2026 của CTCP Thép Pomina cho thấy tổng nợ phải trả đã vượt 11.000 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu tiếp tục âm hơn 800 tỷ đồng. Riêng dư nợ vay lên tới khoảng 6.095 tỷ đồng.

Từng nằm trong nhóm dẫn đầu thị phần thép xây dựng, Pomina sa lầy sau giai đoạn mở rộng đầu tư quy mô lớn đúng lúc thị trường thép và bất động sản bước vào chu kỳ suy giảm. Khi nhu cầu lao dốc, áp lực lãi vay lập tức bào mòn toàn bộ sức chống chịu tài chính.

Đòn bẩy tài chính trở thành “con dao hai lưỡi”

Điểm chung của nhiều doanh nghiệp đang khủng hoảng là sử dụng đòn bẩy quá mạnh trong giai đoạn tăng trưởng nóng.

Khi tín dụng rẻ và thị trường thuận lợi, vốn vay giúp doanh nghiệp mở rộng nhanh, gia tăng thị phần và đẩy mạnh đầu tư. Nhưng khi thị trường đảo chiều, doanh thu sụt giảm trong khi lãi vay vẫn neo cao, rủi ro thanh khoản lập tức bộc lộ.

Đáng lo ngại hơn, nhiều doanh nghiệp vẫn dùng vốn vay ngắn hạn để đầu tư dài hạn. Sự lệch pha dòng tiền này khiến doanh nghiệp dễ rơi vào trạng thái mất cân đối khi ngân hàng siết tín dụng hoặc sức mua suy yếu.

Một khi vòng quay dòng tiền bị đứt gãy, doanh nghiệp buộc phải đảo nợ liên tục để duy trì hoạt động. Và chỉ cần một mắt xích gặp sự cố, toàn bộ cấu trúc tài chính có thể sụp đổ theo hiệu ứng domino.

Bán tài sản chỉ là giải pháp “cầm máu”

Trong bối cảnh áp lực thanh khoản gia tăng, nhiều doanh nghiệp buộc phải bán tài sản để duy trì dòng tiền ngắn hạn.

CTCP Đầu tư Thương mại SMC là ví dụ điển hình khi lên kế hoạch huy động 368 tỷ đồng nhằm trả nợ. Đáng chú ý, lợi nhuận quý I/2026 của doanh nghiệp chủ yếu đến từ hoạt động bán tài sản thay vì kinh doanh cốt lõi.

Hiện tổng nợ phải trả của SMC ở mức hơn 3.223 tỷ đồng, trong đó vay và nợ thuê tài chính chiếm gần 55%.

Không ít doanh nghiệp khác cũng đang chọn cách thoái vốn, chuyển nhượng bất động sản hoặc thanh lý tài sản không cốt lõi để cải thiện thanh khoản.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng đây chỉ là giải pháp “cầm máu” tạm thời. Nếu hoạt động kinh doanh chính không phục hồi, việc bán tài sản chỉ giúp kéo dài thời gian tồn tại chứ không thể xử lý tận gốc khủng hoảng tài chính.

Cuộc sàng lọc khắc nghiệt

Song song với bán tài sản, tái cấu trúc nợ đang trở thành lựa chọn sống còn với nhiều doanh nghiệp. Việc được giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn thanh toán hoặc cấp thêm vốn lưu động có thể giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ đổ vỡ tức thời.

Tuy vậy, tái cơ cấu nợ sẽ khó phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp không đồng thời tái cấu trúc mô hình kinh doanh và kiểm soát lại chiến lược tăng trưởng.

Bài toán hiện nay không còn nằm ở việc “vay được bao nhiêu”, mà là doanh nghiệp sử dụng đồng vốn hiệu quả tới đâu và tạo ra dòng tiền thực như thế nào.

Trong giai đoạn kinh tế nhiều biến động, thị trường đang bước vào một cuộc thanh lọc mạnh mẽ. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính yếu, quản trị dòng tiền kém và phụ thuộc quá lớn vào vốn vay sẽ ngày càng khó trụ vững.