Lỗ hổng nào đẩy PV GAS, BSR, ACV vào thế khó?

Việc tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ không đạt mức 10% đang đẩy hàng loạt doanh nghiệp lớn, trong đó có PV GAS, BSR và ACV, vào thế không còn đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng.

Cơ cấu cổ đông “cô đặc”, vướng ngưỡng pháp lý

Trong phiên giao dịch cuối cùng của năm 2025, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS – mã: GAS) chính thức thông báo chưa đáp ứng điều kiện của một công ty đại chúng theo quy định tại Luật Chứng khoán hiện hành. Nguyên nhân không nằm ở quy mô hay hiệu quả kinh doanh, mà đến từ cơ cấu cổ đông quá tập trung.

Theo quy định, doanh nghiệp đại chúng phải có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Tuy nhiên, tại thời điểm ngày 29/8/2025, PV GAS có tới 17.495 cổ đông nhưng Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) đang nắm giữ 95,76% vốn điều lệ. Phần còn lại, gồm 17.494 cổ đông nhỏ lẻ, chỉ sở hữu vỏn vẹn 4,24% số cổ phiếu có quyền biểu quyết.

Bức tranh tương tự cũng xuất hiện tại CTCP Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D – mã: PGD), công ty con của PV GAS. Theo danh sách cổ đông chốt ngày 8/12/2025, doanh nghiệp này có 1.645 cổ đông, trong đó PV GAS nắm 50,5% vốn, Tokyo Gas Asia Pte. Ltd. sở hữu 25%, Saibu Gas Holdings Co., Ltd nắm 21%, còn lại các cổ đông khác chỉ chiếm khoảng 3,5%.

Nhiều doanh nghiệp lớn trên sàn chứng khoán hiện không đáp ứng đủ điều kiện là công ty đại chúng khi tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chưa đạt mức tối thiểu 10%.

Không chỉ riêng nhóm PV GAS, tình trạng “cô đặc” sở hữu đang là bài toán chung của nhiều doanh nghiệp quy mô lớn trên thị trường chứng khoán. Tổng công ty Khoáng sản TKV (Vimico – mã: KSV) đến tháng 11/2025 vẫn chưa đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng khi Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm tới 98,1% vốn. CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cũng trong tình trạng tương tự với tỷ lệ sở hữu của PVN lên tới 92,1%.

Theo thống kê, phần lớn các doanh nghiệp chưa đáp ứng ngưỡng cổ đông nhỏ lẻ tối thiểu đều có điểm chung: là doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối tuyệt đối. BIDV (mã: BID) hiện có Ngân hàng Nhà nước sở hữu 79,7% vốn và KEB Hana Bank nắm 14,8%. Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR) do Bộ Tài chính nắm 96,8%; Becamex (BCM) có UBND TP.HCM (tỉnh Bình Dương cũ) sở hữu 95,4%.

Tại Vietnam Airlines (HVN), sau đợt tăng vốn, các cổ đông lớn gồm Bộ Tài chính nắm 39,29%, SCIC sở hữu 47,13% và ANA Holdings nắm 5,62%. Trên UPCoM, danh sách các doanh nghiệp chưa đạt chuẩn đại chúng còn có ACV với 95,4% vốn thuộc Bộ Tài chính; Viettel Global (VGI) với hơn 99% vốn do Tập đoàn Viettel nắm giữ; Vinalines (MVN) với 99,5% vốn Nhà nước.

Một số trường hợp khác cũng cho thấy mức độ tập trung sở hữu rất cao, như FPT Telecom (FOX) với Bộ Công an và FPT nắm tổng cộng gần 96% vốn, hay Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam (VEF) khi nhóm cổ đông lớn chi phối gần như toàn bộ vốn điều lệ.

Doanh nghiệp rốt ráo tìm “lối thoát”

Để duy trì tư cách đại chúng và tiếp tục hiện diện trên thị trường chứng khoán, các doanh nghiệp buộc phải tìm cách “nới” cơ cấu cổ đông, giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn.

Để tiếp tục ở thị trường, các doanh nghiệp buộc phải tìm cách giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn.

Lọc hóa dầu Bình Sơn từng kiến nghị PVN xem xét thoái vốn một phần, đồng thời tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là các đối tác Trung Đông có tiềm lực tài chính và khả năng cung cấp dầu thô dài hạn.

Về phía PV GAS, tại Đại hội cổ đông thường niên tháng 5/2025, lãnh đạo doanh nghiệp cho biết đang chờ các quy định mới về quản lý vốn Nhà nước nhằm miễn trừ nghĩa vụ hủy niêm yết đối với doanh nghiệp Nhà nước trong giai đoạn tái cơ cấu vốn.

Cánh cửa pháp lý đã phần nào được mở khi Quốc hội thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/8/2025. Theo đó, trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được phê duyệt, các doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng nếu chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông.

Thông tin mới nhất cho thấy PV GAS và PV GAS D đang làm việc với các cổ đông lớn, đồng thời báo cáo và kiến nghị các cơ quan quản lý để tìm phương án xử lý phù hợp với khung pháp lý hiện hành.

Trong khi đó, Vimico vẫn phải tiếp tục giải trình với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về “cơ cấu cổ đông mang tính đặc thù”. Nếu đến ngày 1/1/2026 doanh nghiệp này không đáp ứng yêu cầu hoặc không được xác nhận tư cách công ty đại chúng, kịch bản rời sân là điều khó tránh khỏi.

Thực tế năm 2025 cho thấy quy định không phải là hình thức. CTCP Bánh kẹo Bibica (BBC) đã bị hủy tư cách đại chúng khi Tập đoàn PAN nắm trên 98% vốn. Viwasupco xin rút khỏi diện đại chúng do hai cổ đông lớn chi phối gần như toàn bộ vốn điều lệ. Vocarimex (VOC) cũng rơi vào tình trạng tương tự khi tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ chỉ còn hơn 7%.

Những trường hợp này cho thấy, trong bối cảnh siết chặt chuẩn mực thị trường, quy mô lớn không còn là “tấm vé miễn trừ” cho tư cách đại chúng – và bài toán cơ cấu cổ đông đang trở thành phép thử thực sự đối với nhiều doanh nghiệp đầu ngành.