Hạ tầng bước vào chu kỳ vàng

Khi đích đến không còn là những con đường bộ truyền thống mà dịch chuyển sang siêu dự án đường sắt tốc độ cao và cảng hàng không phức tạp, cuộc đua giành thị phần đang gọi tên những ông lớn biết "nâng cấp cấu trúc" và chủ động làm chủ chuỗi cung ứng vật liệu.

Triển vọng dài hạn của ngành xây dựng hạ tầng đang ngày càng rõ nét khi Việt Nam chuẩn bị triển khai chương trình đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, trước khi hưởng lợi từ dòng vốn khổng lồ, doanh nghiệp vẫn phải vượt qua nhiều thách thức ngắn hạn.

Theo số liệu cập nhật đến hết tháng 5/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt hơn 254.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 24% kế hoạch năm và tăng 11,2% so với cùng kỳ. Dù duy trì đà tăng trưởng, tiến độ giải ngân vẫn chịu tác động bởi ba nút thắt quen thuộc gồm giá vật liệu leo thang, giải phóng mặt bằng chậm và thủ tục đầu tư kéo dài.

Áp lực lớn nhất hiện nay đến từ chi phí đầu vào. Biến động địa chính trị tại Trung Đông khiến giá nhiều loại vật liệu tăng mạnh. Nhựa đường tăng gần 32%, cát, đá và gạch tăng từ 13,5-23,3%, trong khi thép xây dựng và xi măng cũng đồng loạt đi lên. Điều này khiến biên lợi nhuận của nhiều nhà thầu bị thu hẹp đáng kể.

Đối với những doanh nghiệp sở hữu nhiều hợp đồng giá cố định, rủi ro càng lớn khi chi phí tăng nhưng giá trị hợp đồng khó điều chỉnh. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng đây là giai đoạn sàng lọc cần thiết trước khi ngành bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh nhất lịch sử.

Hành lang pháp lý mở đường

Một trong những động lực đáng chú ý nhất là sự thay đổi của hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư công và mô hình PPP.

Các quy định mới giúp nâng ngưỡng dự án quan trọng quốc gia, tăng phân quyền cho địa phương, cho phép tách riêng công tác giải phóng mặt bằng và bổ sung cơ chế linh hoạt hơn trong lựa chọn nhà thầu.

Những thay đổi này được kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư, đồng thời trao nhiều quyền chủ động hơn cho địa phương. Trong bối cảnh đó, tốc độ triển khai, năng lực đấu thầu và khả năng thích ứng sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của doanh nghiệp.

Dòng tiền khổng lồ chờ giải ngân

Bên cạnh hành lang pháp lý thuận lợi, dư địa tài khóa cũng đang mở rộng.

Tỷ lệ nợ công/GDP giảm về khoảng 35,5% vào cuối năm 2025 tạo điều kiện để Chính phủ đẩy mạnh đầu tư phát triển. Theo kế hoạch, tổng vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030 dự kiến đạt khoảng 8,31 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn 2,4 lần giai đoạn trước.

Nguồn vốn này sẽ tập trung vào các công trình mang tính chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, hệ thống metro tại Hà Nội và TP.HCM, sân bay Long Thành, sân bay Gia Bình, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Vành đai 4 TP.HCM và nhiều dự án giao thông trọng điểm khác.

Đáng chú ý, tỷ trọng vốn dành cho đường sắt và hàng không đang tăng nhanh, phản ánh xu hướng chuyển dịch sang các công trình có hàm lượng công nghệ và yêu cầu kỹ thuật cao hơn.

Ai hưởng lợi lớn nhất?

Theo đánh giá của các chuyên gia, một số doanh nghiệp niêm yết đang sở hữu lợi thế rõ rệt để đón đầu làn sóng đầu tư công mới.

Hòa Phát (HPG) được hưởng lợi từ nhu cầu thép xây dựng gia tăng, đặc biệt là thép chuyên dụng cho các dự án đường sắt tốc độ cao. Với thị phần khoảng 35% cùng mô hình sản xuất khép kín, doanh nghiệp có nhiều dư địa mở rộng doanh thu và tối ưu biên lợi nhuận.

Coteccons (CTD) nổi bật nhờ chiến lược BuildTech và năng lực thi công các công trình kỹ thuật phức tạp. Backlog hơn 65.500 tỷ đồng, tăng 185% so với cùng kỳ, tạo nền tảng doanh thu dài hạn đáng kể.

Đạt Phương (DPG) sở hữu mô hình kết hợp xây lắp và bất động sản, giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh. Khối lượng công việc tồn đọng hiện tương đương khoảng 2,4 lần doanh thu, tạo dư địa tăng trưởng trong nhiều năm.

Trong khi đó, Vicem Hà Tiên (HT1) được đánh giá hưởng lợi kép từ đầu tư công và sự phục hồi của thị trường bất động sản phía Nam. Lợi thế hệ thống phân phối rộng cùng vị trí nhà máy tại các khu vực tiêu thụ trọng điểm giúp doanh nghiệp sẵn sàng đón nhu cầu xi măng tăng mạnh.

Cuộc đua mới bắt đầu

Các chuyên gia nhận định chu kỳ đầu tư công 2026-2030 sẽ không chỉ là câu chuyện vốn lớn mà còn là phép thử năng lực doanh nghiệp.

Những đơn vị sở hữu nền tảng tài chính lành mạnh, năng lực thi công các dự án quy mô lớn và khả năng thích ứng với yêu cầu kỹ thuật mới sẽ có cơ hội vươn lên mạnh mẽ. Ngược lại, các doanh nghiệp nợ vay cao, phụ thuộc vào hợp đồng giá cố định hoặc chậm nâng cấp năng lực có thể bị bỏ lại phía sau.

Một "siêu chu kỳ" đang mở ra, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ sức đi hết chặng đường tăng trưởng này.