Ai đang nắm rủi ro từ khối margin gần nửa triệu tỷ đồng?
Dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán Việt Nam đã lập kỷ lục mới, nhưng phần lớn nguồn vốn tập trung tại một nhóm doanh nghiệp dẫn đầu.
Gần 75% dư nợ margin tập trung ở 15 công ty chứng khoán
Sự gia tăng mạnh của hoạt động cho vay ký quỹ (margin) trong những năm gần đây đang làm thay đổi đáng kể cấu trúc tài sản và nguồn thu của các công ty chứng khoán Việt Nam.
Theo báo cáo ngành của Công ty Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), đến cuối quý III/2026, dư nợ margin toàn ngành đạt khoảng 447.900 tỷ đồng, tăng 21,9% so với cùng kỳ năm trước và tăng 12,2% so với đầu năm.
Còn TCBS Research ghi nhận tổng dư nợ cho vay tại 81 công ty chứng khoán, bao gồm cả ứng trước tiền bán, đạt gần 459.955 tỷ đồng. Con số này tăng 20% so với cùng kỳ và tiếp tục thiết lập kỷ lục mới.
Dù có sự khác biệt về phạm vi thống kê, cả hai báo cáo đều cho thấy hoạt động cấp vốn cho khách hàng đã mở rộng tới quy mô chưa từng có trong lịch sử ngành chứng khoán.
Dư nợ không phân bổ đồng đều giữa các doanh nghiệp. Theo SHS Research, TCBS đang dẫn đầu thị trường với khoảng 54.368 tỷ đồng dư nợ, tiếp đến là VPBankS với 39.691 tỷ đồng và SSI với 38.122 tỷ đồng. Hai vị trí tiếp theo thuộc về HSC và VPS, lần lượt ghi nhận khoảng 29.170 tỷ đồng và 25.363 tỷ đồng.
Tính chung, năm công ty chứng khoán dẫn đầu chiếm khoảng 41% tổng dư nợ margin toàn ngành. Mở rộng tới 15 doanh nghiệp lớn nhất, tỷ trọng này lên tới khoảng 74%.
Sự tập trung trên phản ánh lợi thế ngày càng rõ của các công ty chứng khoán có vốn chủ sở hữu lớn, khả năng huy động vốn tốt và hệ thống khách hàng đủ quy mô để hấp thụ lượng vốn cho vay hàng chục nghìn tỷ đồng.
Xu hướng này được hỗ trợ bởi làn sóng tăng vốn trong ngành. Theo TCBS Research, vốn chủ sở hữu của toàn bộ các công ty chứng khoán đã lên tới khoảng 460.636 tỷ đồng vào cuối tháng 9/2026, tăng 39,1% so với cùng kỳ.
Với quy mô vốn này, tỷ lệ dư nợ cho vay trên vốn chủ sở hữu toàn ngành chỉ ở mức khoảng một lần, thấp hơn đáng kể so với giới hạn hai lần theo quy định. SHS Research ước tính dư địa cho vay margin về mặt giới hạn vốn chủ sở hữu của toàn ngành còn khoảng 456.000 tỷ đồng.
Đây là yếu tố quan trọng khi đánh giá rủi ro. Nếu chỉ nhìn vào con số dư nợ gần nửa triệu tỷ đồng, thị trường có thể dễ dàng liên tưởng đến một hệ thống đang sử dụng đòn bẩy quá mức. Nhưng xét theo tương quan với vốn chủ sở hữu, năng lực cấp vốn của các công ty chứng khoán đã mở rộng đáng kể so với những giai đoạn trước.
Dư địa theo giới hạn pháp lý không đồng nghĩa toàn bộ số tiền tương ứng luôn sẵn sàng để giải ngân. Khả năng cho vay thực tế còn phụ thuộc vào nguồn vốn huy động, thanh khoản, chất lượng tài sản bảo đảm và giới hạn rủi ro nội bộ của từng doanh nghiệp.
Mức độ an toàn về vốn ở cấp toàn ngành không tự động phản ánh rủi ro của từng khoản vay. Một công ty chứng khoán có thể duy trì tỷ lệ cho vay trên vốn chủ sở hữu tương đối thấp nhưng vẫn đối mặt với nguy cơ tổn thất nếu dư nợ tập trung quá lớn vào những khách hàng hoặc cổ phiếu mất thanh khoản.
Margin trở thành trụ cột lợi nhuận nhưng biên lãi đang thu hẹp
Sự mở rộng của hoạt động cho vay không chỉ tác động tới bảng cân đối kế toán mà còn thay đổi đáng kể cơ cấu lợi nhuận của ngành chứng khoán. Theo TCBS Research, trong quý III/2026, thu nhập lãi cho vay của toàn ngành đạt 12.843 tỷ đồng, tăng 37,1% so với cùng kỳ năm trước. Hoạt động này đóng góp tới 52% lợi nhuận gộp, trở thành nguồn lợi nhuận gộp lớn nhất của ngành.
Trái ngược với sự tăng trưởng của hoạt động cho vay, kết quả kinh doanh chung lại suy giảm mạnh. Lợi nhuận sau thuế của 81 công ty chứng khoán trong quý III chỉ đạt khoảng 8.602 tỷ đồng, giảm 43,1% so với cùng kỳ và giảm 25,3% so với quý trước.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự suy yếu của hoạt động môi giới và tự doanh. Trong quý III, doanh thu môi giới giảm 56,9% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận gộp tự doanh giảm 51,3%. Margin đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong việc duy trì nguồn thu của các công ty chứng khoán giữa lúc hoạt động giao dịch trên thị trường suy yếu.
Tuy nhiên, lợi nhuận từ cho vay cũng không còn dễ dàng như trước. Theo SHS Research, chi phí vốn của ngành chứng khoán trong chín tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 62% so với cùng kỳ. Lãi suất cho vay bình quân được ước tính khoảng 11,3%/năm, trong khi chi phí vốn bình quân lên tới 7,2%/năm, khiến chênh lệch hai mức lãi suất chỉ còn khoảng 4,1 điểm phần trăm.
Đây là khoảng chênh lệch lãi suất trước khi tính đầy đủ các chi phí vận hành, quản trị rủi ro và những tổn thất tín dụng có thể phát sinh, không phải biên lợi nhuận ròng thực tế.
Bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phòng Phân tích và Chiến lược thị trường Công ty Chứng khoán ACB (ACBS), cho biết hoạt động cho vay margin đang chịu sức ép từ cả nhu cầu vốn lẫn chi phí huy động. Theo bà Trang, các công ty chứng khoán phải duy trì nguồn vốn lớn để đáp ứng nhu cầu vay của khách hàng. Tuy nhiên, cạnh tranh trong ngành khiến lãi suất cho vay khó tăng tương ứng với chi phí vốn đầu vào. Khi chi phí huy động tăng nhanh hơn lãi suất cho vay, biên lợi nhuận của hoạt động margin sẽ bị thu hẹp.
Chuyên gia ACBS cho rằng trong môi trường chi phí vốn cao, các công ty chứng khoán cần chú trọng hơn tới việc đa dạng hóa nguồn huy động và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, thay vì chỉ tập trung mở rộng dư nợ.
Ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Khối Phân tích - Nghiên cứu Công ty Chứng khoán Agribank (Agriseco), nhận định sự gia tăng lãi suất huy động trong hệ thống ngân hàng từ cuối năm 2025 đã tạo thêm áp lực lên chi phí vốn của các công ty chứng khoán.
Theo ông Khoa, ngoài vốn chủ sở hữu, nguồn tài trợ cho hoạt động margin phần lớn đến từ các khoản vay ngắn hạn ngân hàng. Vì vậy, biến động lãi suất có thể nhanh chóng tác động tới chi phí đầu vào, trong khi khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay khách hàng bị hạn chế bởi cạnh tranh.
Chuyên gia Agriseco cho rằng các doanh nghiệp có nguồn vốn lớn, khả năng tiếp cận các định chế tài chính và chi phí huy động cạnh tranh sẽ có lợi thế hơn. Ngược lại, những công ty phụ thuộc nhiều vào nguồn vay bên ngoài có thể chịu áp lực lớn hơn khi mặt bằng lãi suất tăng.
Ông Khoa cũng nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên chất lượng dư nợ thay vì chỉ chạy theo quy mô cho vay, đồng thời phát triển thêm các nguồn thu từ tư vấn, ngân hàng đầu tư và quản lý tài sản để giảm sự phụ thuộc vào hoạt động margin.
Với quy mô gần nửa triệu tỷ đồng, margin đang trở thành một trong những hoạt động kinh doanh có ảnh hưởng lớn nhất tới sức khỏe tài chính của ngành chứng khoán Việt Nam.
Kỷ lục dư nợ vì thế không chỉ phản ánh khả năng mở rộng hoạt động của các công ty chứng khoán, mà còn đặt ra yêu cầu đánh giá đầy đủ hơn về chất lượng tăng trưởng. Trong giai đoạn thị trường thuận lợi, quy mô cho vay có thể là lợi thế cạnh tranh. Nhưng khi dòng tiền suy yếu, khả năng quản trị rủi ro và thu hồi vốn mới là yếu tố quyết định sự bền vững của hoạt động này.
Kết nối truyền thông
cùng 24HMONEY ?
Liên hệ tư vấn ngay
Bạn muốn trở thành
VIP/Pro ?
Đăng ký ngay
