Sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế, tăng trưởng tín dụng ngành ngân hàng Việt Nam đã dần cải thiện trở lại trong năm 2025. Tuy nhiên, trái ngược với kỳ vọng thông thường, sự phục hồi của tín dụng không kéo theo cải thiện tương ứng về biên lợi nhuận, mà ngược lại, NIM toàn ngành tiếp tục chịu áp lực suy giảm.

Theo tổng hợp từ báo cáo tài chính các ngân hàng niêm yết, NIM đã đạt đỉnh vào giai đoạn 2020–2021 và suy giảm liên tục từ năm 2022 đến nay. Nguyên nhân cốt lõi đến từ sự thay đổi trong cơ cấu tín dụng, khi dòng vốn không còn tập trung vào bất động sản – lĩnh vực có mức sinh lời cao – mà được điều hướng mạnh sang sản xuất – kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.

Lãi suất cho vay sản xuất – kinh doanh hiện phổ biến trong khoảng 7–10%/năm, thấp hơn đáng kể so với cho vay bất động sản, vốn thường yêu cầu mức lãi suất tối thiểu khoảng 14%/năm để bù đắp rủi ro. Điều này khiến tăng trưởng dư nợ không còn đồng nghĩa với mở rộng NIM, mà chủ yếu mang tính “tăng về quy mô, giảm về chất lượng biên”.

Trong bối cảnh room tín dụng được kiểm soát chặt, nhiều ngân hàng không thể mở rộng dư nợ đủ nhanh để bù đắp cho biên lợi nhuận suy giảm. Khi tín dụng tăng tốt, NIM vẫn giảm; còn khi tín dụng tăng chậm, NIM giảm mạnh hơn do mất đi yếu tố quy mô – vốn là công cụ cuối cùng để ngân hàng duy trì lợi nhuận.

Một yếu tố quan trọng khác tạo áp lực lên NIM là các khoản vay bất động sản phát sinh trong giai đoạn 2020–2021. Dù chưa được ghi nhận là nợ xấu, nhiều khoản vay trong số này vẫn đang được giãn nợ, cơ cấu và roll nợ nhằm tránh chuyển nhóm nợ. Trên sổ sách, các khoản vay này vẫn ghi nhận lãi, nhưng dòng tiền thu thực tế rất hạn chế, khiến NIM kinh tế thấp hơn đáng kể so với NIM kế toán.

Việc “nuôi” các khoản vay có dòng tiền yếu không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, mà còn khiến nguồn lực tín dụng bị kẹt, hạn chế khả năng cho vay mới vào các phân khúc sinh lời cao hơn.

Bước sang năm 2026, triển vọng lợi nhuận ngành ngân hàng được đánh giá sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào tăng trưởng tín dụng và kiểm soát chi phí, thay vì kỳ vọng NIM quay lại mức cao như trước. Trong khi đó, định giá cổ phiếu ngân hàng không còn ở vùng rẻ, đòi hỏi nhà đầu tư cần thận trọng hơn với các giả định tăng trưởng lợi nhuận.

Tăng trưởng tín dụng vẫn là điều kiện cần, nhưng không còn là điều kiện đủ để đảm bảo hiệu quả sinh lời của ngành ngân hàng trong chu kỳ mới