Làn sóng IPO đổi trục

Thị trường chứng khoán đang chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang tài chính khi tổng giá trị phát hành vốn và IPO theo kế hoạch vọt lên mức kỷ lục 289,5 nghìn tỷ đồng. Sự tăng tốc này đánh dấu bước chuyển trục mạnh mẽ, đưa thị trường cổ phần quay lại vị thế kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực. Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng cơ học này là một gọng kìm áp lực khổng lồ: nguồn cung cổ phiếu mới quá lớn đứng trước nguy cơ pha loãng định giá trong bối cảnh thanh khoản nội địa vẫn chưa phục hồi toàn diện.

Khác biệt hoàn toàn với các làn sóng IPO do khối doanh nghiệp Nhà nước dẫn dắt trước đây, chu kỳ 2026 là cuộc chơi thuần túy của khối tư nhân với các thương vụ tách dòng chiến lược và tái cấu trúc hệ sinh thái.

Dữ liệu mới từ FiinGroup cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc huy động vốn mạnh nhất kể từ sau đỉnh năm 2021. Tính đến cuối tháng 5/2026, tổng giá trị phát hành cổ phần và IPO theo kế hoạch của các doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch đạt khoảng 289.500 tỷ đồng, tăng 86,5% so với năm trước và cao gấp 2,5 lần mức bình quân 5 năm.

Con số này phản ánh sự trở lại của thị trường chứng khoán trong vai trò kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp sau nhiều năm tín dụng ngân hàng và trái phiếu chiếm ưu thế.

Đáng chú ý, cấu trúc IPO năm nay đang thay đổi rõ rệt. Nếu các giai đoạn trước chủ yếu được dẫn dắt bởi doanh nghiệp Nhà nước, làn sóng mới lại nghiêng về khu vực tư nhân với các thương vụ tách doanh nghiệp, tái cấu trúc hệ sinh thái và niêm yết công ty thành viên.

Nhóm chứng khoán tiếp tục là tâm điểm với hàng loạt kế hoạch IPO như LPBS, KAFI, nối tiếp VPS, VPBankS hay TCBS trước đó. Trong lĩnh vực tiêu dùng, Điện Máy Xanh nổi lên là thương vụ đáng chú ý khi chào bán hơn 14.000 tỷ đồng cổ phần, trở thành một trong những đợt IPO lớn nhất năm.

Dù vậy, nhiều tên tuổi từng được kỳ vọng như Golden Gate, Highlands Coffee, The CrownX hay Long Châu vẫn chưa xuất hiện. Điều này cho thấy thị trường IPO vẫn đang trong giai đoạn chọn lọc, chưa thực sự bước vào chu kỳ bùng nổ như giai đoạn 2017-2018.

Ở mảng tăng vốn, ngành ngân hàng dẫn đầu tuyệt đối với kế hoạch huy động khoảng 128.000 tỷ đồng, cao gấp hơn 7 lần năm ngoái. Nhu cầu bổ sung vốn cấp một, mở rộng bảng cân đối và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tín dụng mới là động lực chính phía sau làn sóng này.

Các ngân hàng lớn như VCB, BID, VPB, HDB, MBB hay NVB đều nằm trong danh sách dự kiến phát hành quy mô lớn, phần lớn thông qua hình thức chào bán riêng lẻ.

Ngoài ngân hàng, nhóm chứng khoán cũng đẩy mạnh huy động vốn nhằm mở rộng hoạt động margin và tự doanh. Các doanh nghiệp như HCM, VND, VFS, VDS dự kiến huy động hơn 48.000 tỷ đồng trong năm nay.

Trong khi đó, nhóm bất động sản lên kế hoạch phát hành gần 37.300 tỷ đồng, tăng mạnh so với năm trước với sự góp mặt của nhiều doanh nghiệp lớn.

Tuy nhiên, phía sau làn sóng tăng vốn là áp lực pha loãng ngày càng rõ nét. Tổng khối lượng cổ phiếu mới dự kiến đưa ra thị trường năm 2026 lên tới khoảng 48,2 tỷ đơn vị, tương đương hơn 17% lượng cổ phiếu đang lưu hành và là mức cao nhất trong nhiều năm.

Riêng lượng cổ phiếu phát hành để huy động vốn đạt hơn 19,4 tỷ đơn vị, tăng gần gấp đôi so với năm trước. Trong bối cảnh thanh khoản chưa phục hồi mạnh, khối ngoại vẫn duy trì bán ròng và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp bắt đầu phân hóa, nguồn cung mới quy mô lớn có thể tạo thêm áp lực lên mặt bằng định giá.

Chu kỳ tăng vốn đang mở ra cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán lớn cho thị trường: liệu dòng tiền có đủ mạnh để hấp thụ lượng cổ phiếu mới đang chờ đổ bộ trong nửa cuối năm 2026 hay không.