MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chứng khoán

24HMONEY đã kiểm duyệt

Doanh nghiệp tỷ USD rời sàn: Trong nguy có cơ?

Trong tuần đầu năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến một diễn biến thu hút sự chú ý của nhà đầu tư: nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn, thậm chí trên tỷ USD đang đứng trước nguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng và rời khỏi sàn giao dịch.

Đây là hệ quả của việc cơ cấu cổ đông quá tập trung, khiến các công ty không đáp ứng được yêu cầu tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ theo quy định mới trong Luật Chứng khoán sửa đổi.

Nhiều “ông lớn” có khả năng rời sàn

Mới đây, Tổng Công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS, mã: GAS) công bố thông tin cho biết không còn đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng.

Cụ thể, theo danh sách cổ đông chốt ngày 29/8/2025, PV GAS có tổng cộng 17.495 cổ đông. Tuy nhiên, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) hiện nắm giữ tới 95,76% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. Phần còn lại, tương đương 4,24% vốn điều lệ, được phân bổ cho 17.494 cổ đông nhỏ lẻ. Cơ cấu sở hữu này khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành không đạt ngưỡng tối thiểu theo quy định hiện hành.

Nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn, thậm chí trên tỷ USD đang đứng trước nguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại CTCP Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D, mã: PGD).

Theo danh sách chốt ngày 8/12/2025, cơ cấu cổ đông của PV GAS D bao gồm công ty mẹ PV GAS nắm 50,5%, cùng với 2 đối tác chiến lược Nhật Bản là Tokyo Gas Asia (25%) và Saibu Gas Holdings (21%). Tổng cộng nhóm 3 cổ đông lớn này sở hữu 96,5% vốn, còn 3,5% vốn do 1.642 cổ đông nhỏ lẻ nắm giữ.

Trước đó, vào tháng 11/2025, một doanh nghiệp khác là Tổng công ty Khoáng sản - TKV (VIMICO, mã: KSV) cũng thông báo chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng do Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm tỷ lệ sở hữu 98,1% vốn điều lệ.

Sau 1 năm kể từ ngày không còn đáp ứng quy định này mà vẫn không đáp ứng được điều kiện là công ty đại chúng, công ty phải gửi hồ sơ hủy tư cách công ty đại chúng đến Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để xem xét hủy tư cách công ty đại chúng.

Do đó, nếu không sớm tái cơ cấu cổ đông để đáp ứng điều kiện pháp lý, các doanh nghiệp này có thể mất tư cách công ty đại chúng, dẫn tới mất điều kiện niêm yết trên HoSE, HNX cũng như không đủ điều kiện giao dịch trên sàn UPCoM - vốn là “mỏ thanh khoản” chính cho dòng vốn đầu tư lớn trong và ngoài nước.

Nhìn rộng hơn, khi các doanh nghiệp này rời sàn chứng khoán, hệ quả không chỉ là nhà đầu tư bị mất cơ hội đầu tư cổ phiếu lớn mà còn tác động đến chỉ số VN-Index và thanh khoản toàn thị trường, do vốn hóa nhóm blue-chip bị sụt giảm đáng kể.

“Sóng thoái vốn” – cú hích tiềm năng của thị trường năm 2026

Thực tế, tình trạng “thiếu room” cho cổ đông nhỏ lẻ không phải là câu chuyện cá biệt. Thống kê trên thị trường chứng khoán Việt Nam cho thấy vẫn còn nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, trong đó có không ít doanh nghiệp vốn hóa trên 1 tỷ USD, chưa đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ sở hữu tối thiểu của nhà đầu tư bên ngoài.

Phần lớn các trường hợp này là doanh nghiệp Nhà nước đã cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối tuyệt đối.

Ngay trên 2 sàn niêm yết HoSE và HNX, danh sách các doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu tập trung cao còn khá dài. Có thể kể đến Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - BIDV (BID) với 79,7% vốn thuộc Ngân hàng Nhà nước và 14,8% do KEB Hana Bank nắm giữ; Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR) do Bộ Tài chính sở hữu 96,8%; CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) với 92,1% vốn thuộc PVN; hay Becamex IDC (BCM) do UBND tỉnh Bình Dương (trước sáp nhập) nắm tới 95,4%.

Trên thị trường UPCoM, không ít “ông lớn” cũng rơi vào tình trạng tương tự, gồm Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) do Bộ Tài chính nắm 95,4%; Viettel Global (VGI) với 99,01% vốn thuộc Tập đoàn Viettel; Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (MVN) do Bộ Tài chính nắm 99,5%; FPT Telecom (FOX) với cơ cấu sở hữu gồm Bộ Công an nắm 50,2% và CTCP FPT nắm 45,7%.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp phải tái cơ cấu sở hữu, giới phân tích kỳ vọng làn sóng thoái vốn và bán bớt cổ phần từ cổ đông lớn sẽ trở thành một động lực mới cho thị trường chứng khoán. Bởi năm 2026 được đánh giá là thời điểm “cấu trúc lại nguồn cung”, khi các doanh nghiệp Nhà nước và nhóm vốn hóa lớn được tái định vị theo cơ chế cổ đông mới, mang lại cơ hội cho "sóng thoái vốn" phục hồi thị trường.

Đặc biệt, nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước sẽ trở thành điểm nhấn, nhất là các doanh nghiệp đầu ngành, sở hữu năng lực tài chính vững vàng, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động cao với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) trên 10%, trong khi định giá thị trường vẫn đang ở mức hấp dẫn.

Việc cổ đông lớn thoái vốn giúp tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành, cải thiện tính thanh khoản và đáp ứng điều kiện pháp lý niêm yết. Bên cạnh đó, việc nâng room và cơ cấu cổ đông minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp hấp dẫn hơn với quỹ đầu tư nước ngoài – vốn là nhân tố hỗ trợ mạnh trong các chu kỳ tăng trưởng dài hạn.

Trong ngắn hạn, nhà đầu tư cần theo dõi sát các thông tin tái cơ cấu cổ đông và thoái vốn, vì các đợt chào bán cổ phần lớn, đấu giá vốn Nhà nước… thường kéo theo biến động giá mạnh. Đồng thời cũng cần theo dõi diễn biến của VN-Index quanh vùng hỗ trợ quan trọng khi thị trường điều chỉnh trước khi "sóng thoái vốn" hình thành.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng cần lưu ý rủi ro nhịp tăng ngắn hạn có thể kém bền nếu không đi kèm câu chuyện lợi nhuận doanh nghiệp thực tế. Và rủi ro pháp lý trong quá trình tái cơ cấu cổ đông có thể tạo biến động mạnh đối với cổ phiếu vốn hóa lớn.

Về dài hạn, nhà đầu tư nên ưu tiên chọn cổ phiếu của doanh nghiệp có cơ cấu cổ đông minh bạch và free-float cao. Đây là nhóm sẽ được hưởng lợi trong bối cảnh pháp lý siết lại. Bên cạnh đó, tập trung vào nhóm ngành được kỳ vọng tăng trưởng bền vững, như ngân hàng, dầu khí đã tái cơ cấu, hoặc doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn có room cổ đông lớn hơn.

Nhìn chung, việc hàng loạt doanh nghiệp tỷ USD đối mặt nguy cơ rời sàn không chỉ là câu chuyện riêng của từng công ty mà phản ánh xu hướng thay đổi mạnh mẽ trong cơ chế quản trị và sở hữu trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy là yếu tố gây áp lực ngắn hạn, “sóng thoái vốn” lại được kỳ vọng trở thành một động lực mới giúp dòng tiền quay lại thị trường, tăng thanh khoản và định giá nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn trong năm 2026. Việc hiểu rõ cơ chế này và ứng xử phù hợp trong chiến lược đầu tư sẽ là “chìa khóa” thành công cho cả nhà đầu tư dài hạn và ngắn hạn.