Cửa xuất khẩu hẹp dần, "nội chiến" ngành thép dần lộ diện?

Dù giá thép đang phát tín hiệu hồi phục từ đáy, thị trường thép Việt Nam năm 2026 đang đứng trước một nghịch lý: Biên lợi nhuận nới rộng nhưng "cửa thoát" xuất khẩu lại hẹp dần do các rào cản thuế quan ngặt nghèo. Trong bối cảnh các dự án thép mới ồ ạt triển khai, rủi ro dư cung dài hạn đang trở thành bài toán sinh tồn, buộc các doanh nghiệp phải lao vào cuộc chiến giành giật thị phần nội địa ngay trên sân nhà.

Báo cáo mới nhất từ Mirae Asset cho thấy sự phân hóa cực lớn: Trong khi Hòa Phát (HPG) tận dụng lợi thế quy mô để "ăn trọn" miếng bánh thay thế hàng nhập khẩu, nhóm tôn mạ lại đang chới với giữa vòng xoáy chi phí và cạnh tranh nghẹt thở.

Cửa xuất khẩu hẹp dần, "nội chiến" ngành thép dần lộ diện?

Báo cáo cập nhật từ Chứng khoán Mirae Asset cho thấy mặt bằng giá thép – từ HRC đến thép xây dựng và tôn mạ – đã phục hồi rõ hơn kể từ cuối quý I/2025. Tuy nhiên, đà hồi này chủ yếu được dẫn dắt bởi chi phí đầu vào hơn là sự cải thiện thực chất của nhu cầu.

Giá nguyên liệu đi lên, kết hợp với các đợt điều chỉnh giá bán trong tháng 4, đang giúp thị trường giữ được mặt bằng giá trong ngắn hạn. Dù vậy, xu hướng bền vững vẫn phụ thuộc vào tín hiệu tiêu thụ – yếu tố chưa thực sự rõ ràng.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhóm tích hợp như HPG đang có lợi thế khi giá bán HRC tăng nhanh hơn chi phí đầu vào, mở ra dư địa cải thiện biên lợi nhuận. Với mảng tôn mạ, giá bán được kỳ vọng duy trì quanh vùng 20.000–22.000 đồng/kg trong năm nay.

Trong nửa đầu 2026, biên lợi nhuận ngành thép được dự báo tiếp tục giữ ổn định nhờ chu kỳ tồn kho giá thấp từ cuối 2025 và khoảng chênh lệch giá bán – chi phí đang mở rộng trở lại. Các đợt tăng giá gần đây diễn ra nhanh hơn nhịp tăng của quặng sắt và than luyện cốc, tạo “đệm” lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trụ cột xuất khẩu vẫn chưa thể hồi phục. Thị trường Mỹ gần như khép lại với thép Việt Nam khi thuế nhập khẩu theo Mục 232 duy trì ở mức 25%, trong khi các rào cản thương mại như chống bán phá giá và chống trợ cấp ngày càng dày đặc. Tại châu Âu, việc siết hạn ngạch, tăng thuế ngoài hạn ngạch và cơ chế CBAM tuy có thể hỗ trợ giá nhưng lại bó hẹp sản lượng xuất khẩu, khi hạn ngạch giảm mạnh so với năm trước.

Trong bối cảnh đó, tăng trưởng của HPG nhiều khả năng sẽ đến từ việc mở rộng thị phần nội địa thay vì xuất khẩu. Sau khi đưa Dung Quất 2 vào vận hành, sản lượng HRC của doanh nghiệp đã đạt khoảng 5 triệu tấn năm 2025 và dự kiến tiếp tục tăng lên 6,3 triệu tấn trong 2026 nhờ nâng công suất sử dụng.

Dù nhu cầu HRC được dự báo đi ngang hoặc giảm nhẹ, lợi thế quy mô và chi phí giúp HPG duy trì đà tăng trưởng, đồng thời hưởng lợi từ các yếu tố cấu trúc như đầu tư công và chính sách phòng vệ thương mại.

Trên thị trường, định giá ngành thép đang phân hóa mạnh, phản ánh sự khác biệt về năng lực cạnh tranh và khả năng duy trì lợi nhuận. Đà phục hồi giá sau giai đoạn đáy không còn tác động đồng đều, mà đang sàng lọc rõ nhóm doanh nghiệp có nền tảng tốt.

Ở chiều ngược lại, nhóm tôn mạ đối mặt áp lực lớn hơn khi cạnh tranh nội địa gia tăng, trong khi chi phí đầu vào quay lại xu hướng tăng. Doanh nghiệp buộc phải đánh đổi giữa sản lượng, giá bán và biên lợi nhuận – một bài toán không dễ có lời giải tối ưu.

Đáng chú ý, rủi ro dư cung trong dài hạn đang dần hiện rõ. Làn sóng đầu tư các dự án thép mới trong nước diễn ra đồng thời với triển vọng xuất khẩu kém tích cực, làm gia tăng nguy cơ mất cân đối cung – cầu trong tương lai. Dù vậy, các doanh nghiệp đi trước như HPG vẫn có lợi thế đáng kể về tiến độ và kinh nghiệm vận hành, tạo khoảng đệm để củng cố thị phần trước khi nguồn cung mới thực sự gia nhập thị trường.