Từ doanh thu 16.500 tỷ đến rời sàn: Lộc Trời đã đánh mất “đế chế” nông nghiệp tỷ USD như thế nào?

Từng đạt doanh thu 16.517 tỷ đồng và mơ thành tập đoàn nông nghiệp tỷ USD, Lộc Trời giờ đây lại đi đến hồi kết trên sàn chứng khoán. Điều gì đã xảy ra?

Từ “cỗ máy kiếm tiền” đến tham vọng tỷ USD

Tiền thân là Công ty Bảo vệ thực vật An Giang, Lộc Trời bắt đầu hành trình từ năm 1993, tập trung vào thuốc bảo vệ thực vật trước khi mở rộng sang hạt giống, lúa gạo và các dịch vụ nông nghiệp.

Trong nhiều năm, thuốc bảo vệ thực vật chính là một trong những “cỗ máy kiếm tiền” quan trọng nhất của doanh nghiệp. Đây là lĩnh vực có biên lợi nhuận tương đối cao, đặc biệt trong giai đoạn Lộc Trời hợp tác với Syngenta từ năm 2010 đến 2021.

Theo thông tin doanh nghiệp từng công bố, riêng 9 tháng đầu năm 2021, mảng thuốc bảo vệ thực vật mang về 3.018 tỷ đồng doanh thu và 1.016 tỷ đồng lợi nhuận gộp, tương ứng biên lợi nhuận hơn 31%.

Nhưng Lộc Trời không muốn chỉ dừng lại ở một doanh nghiệp kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật.

Từ năm 2011, công ty bắt đầu mở rộng sang lĩnh vực lúa gạo, từng bước xây dựng mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp từ đầu vào đến đầu ra.

Chiến lược này giúp doanh thu tăng trưởng mạnh. Đến năm 2023, doanh thu từ lương thực, lúa gạo đạt hơn 11.232 tỷ đồng, chiếm khoảng 68% tổng doanh thu.

Tổng doanh thu cả năm lập kỷ lục 16.517 tỷ đồng, tăng gần 39% so với năm trước.

Nhưng phía sau con số doanh thu kỷ lục lại là một nghịch lý đáng chú ý: lợi nhuận sau thuế năm 2023 chỉ còn 16,5 tỷ đồng, giảm tới 94% so với năm trước.

Nói cách khác, quy mô kinh doanh đã phình to, nhưng khả năng chuyển doanh thu thành lợi nhuận lại suy giảm mạnh.

Khi những tên tuổi lớn cùng xuất hiện

Giai đoạn 2019-2020 từng mở ra một chương mới trong câu chuyện Lộc Trời.

Năm 2019, ông Nguyễn Đức Tài, Chủ tịch HĐQT Thế Giới Di Động, tham gia Lộc Trời với vai trò Quan sát viên HĐQT.

Một năm sau, doanh nghiệp tiếp tục gây chú ý khi ông Philipp Rösler, cựu Phó Thủ tướng Đức, được bầu làm thành viên HĐQT độc lập. Khi đó, ông Rösler đồng thời là Chủ tịch Hội đồng cố vấn VinaCapital Ventures.

Cũng trong năm 2020, ông Nguyễn Duy Thuận được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc, thay ông Huỳnh Văn Thòn, người đã có 16 năm kiêm nhiệm cả vị trí Chủ tịch và Tổng giám đốc.

Những thay đổi về nhân sự được kỳ vọng tạo ra một luồng gió mới, giúp Lộc Trời tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng nông sản và hiện thực hóa tham vọng trở thành tập đoàn nông nghiệp có doanh thu 1 tỷ USD vào năm 2024.

Khi đó, Lộc Trời dường như sở hữu đầy đủ những yếu tố để đặt cược vào một cuộc chuyển mình lớn: thương hiệu lâu năm, hệ thống nông nghiệp rộng, quy mô doanh thu tăng mạnh và đội ngũ lãnh đạo có nhiều kinh nghiệm.

Nhưng cũng chính quá trình chuyển đổi này đã đưa doanh nghiệp bước vào một giai đoạn đầy thách thức.

Bước ngoặt lớn sau khi chia tay Syngenta

Cuối năm 2021, Lộc Trời và Syngenta kết thúc hợp tác theo thỏa thuận được hai bên ký từ năm 2019.

Đây là một bước ngoặt quan trọng đối với Lộc Trời khi thuốc bảo vệ thực vật vốn là một trong những mảng kinh doanh có biên lợi nhuận cao nhất.

Trong khi đó, doanh nghiệp ngày càng chuyển trọng tâm sang lúa gạo - lĩnh vực có biên lợi nhuận thấp hơn nhưng lại đòi hỏi lượng vốn lưu động lớn.

Quy mô kinh doanh lúa gạo tăng nhanh kéo theo sự gia tăng của tài sản, hàng tồn kho và nợ vay.

Đến năm 2023, bức tranh trở nên rõ nét: Lộc Trời đạt doanh thu kỷ lục 16.517 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế sau kiểm toán chỉ còn 16,5 tỷ đồng.

Doanh thu tăng mạnh không còn đồng nghĩa với việc lợi nhuận tăng tương ứng.

Từ một doanh nghiệp từng sở hữu dòng tiền tương đối dồi dào, Lộc Trời dần phải đối mặt với áp lực tài chính, trong đó có các vấn đề liên quan đến nợ nông dân và hoạt động điều hành.

Khủng hoảng quản trị kéo doanh nghiệp vào vòng xoáy

Nếu sự thay đổi mô hình kinh doanh làm gia tăng áp lực tài chính, thì những vấn đề quản trị sau đó tiếp tục đẩy Lộc Trời vào thế khó.

Trong quý III/2024, Lộc Trời tố cáo cựu CEO Nguyễn Duy Thuận, người đã điều hành doanh nghiệp trong hơn 4 năm, với cáo buộc có hành vi gian dối, có dấu hiệu vi phạm pháp luật và gây thất thoát tài sản của công ty. Doanh nghiệp đồng thời đề nghị có biện pháp ngăn chặn đối với ông Thuận.

Trước đó, ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch HĐQT Lộc Trời, từng cho rằng doanh nghiệp đã sai lầm trong việc lựa chọn người dẫn dắt và điều hành.

Ông mô tả tình trạng này bằng một cách nói rất đáng chú ý: Lộc Trời đã ở trong một “trận đánh” nhưng có “nội gián vào sâu bên trong”.

Từ đây, câu chuyện của Lộc Trời không còn đơn thuần là bài toán kinh doanh.

Đó còn là bài toán về quản trị, kiểm soát nội bộ và niềm tin của thị trường.

Từ khủng hoảng đến điểm kết trên sàn chứng khoán

Khủng hoảng quản trị tiếp tục kéo theo một vấn đề khác: công bố thông tin.

Từ nửa cuối năm 2024 đến nay, Lộc Trời liên tục chậm công bố báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và chậm tổ chức Đại hội đồng cổ đông.

Những vi phạm về nghĩa vụ công bố thông tin cuối cùng tác động trực tiếp đến cổ phiếu LTG.

Cổ phiếu Lộc Trời bị đình chỉ giao dịch, trước khi doanh nghiệp chính thức mất tư cách công ty đại chúng vào tháng 8/2026.

Như vậy, hành trình của Lộc Trời trên thị trường chứng khoán đã đi từ một doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn, từng đạt doanh thu 16.517 tỷ đồng/năm, đến điểm không còn là một cái tên có thể giao dịch trên thị trường chứng khoán tập trung.

Một bài học đắt giá về tăng trưởng

Nhìn lại hành trình của Lộc Trời, đây không đơn giản là câu chuyện một doanh nghiệp “lớn lên rồi đi xuống”.

Đó là câu chuyện về một doanh nghiệp từng có “cỗ máy kiếm tiền” với biên lợi nhuận cao, sau đó chuyển dịch mạnh sang một lĩnh vực có quy mô lớn hơn nhưng cũng đòi hỏi vốn nhiều hơn và biên lợi nhuận thấp hơn.

Doanh thu vì thế tăng mạnh, thậm chí đạt mức kỷ lục 16.517 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận lại teo tóp còn 16,5 tỷ đồng.

Từ tham vọng doanh thu 1 tỷ USD vào năm 2024, Lộc Trời cuối cùng phải đối mặt với áp lực tài chính, khủng hoảng quản trị và những vấn đề về minh bạch thông tin.

Sự xuất hiện của những nhân sự tên tuổi như Nguyễn Đức Tài hay Philipp Rösler từng khiến kỳ vọng về một cuộc chuyển mình của Lộc Trời tăng lên. Nhưng một doanh nghiệp muốn tăng trưởng bền vững không chỉ cần nhân sự giỏi hay doanh thu lớn.

Nó còn cần một mô hình kinh doanh tạo ra lợi nhuận, dòng tiền đủ khỏe, hệ thống quản trị đủ chặt và khả năng kiểm soát rủi ro khi quy mô ngày càng phình to.

Câu chuyện Lộc Trời vì thế để lại một câu hỏi lớn hơn việc cổ phiếu LTG rời sàn: Điều gì khiến một doanh nghiệp từng sở hữu doanh thu hàng chục nghìn tỷ đồng, tham vọng trở thành tập đoàn nông nghiệp tỷ USD và quy tụ nhiều nhân sự tên tuổi lại có thể rời xa quỹ đạo tăng trưởng nhanh đến vậy?

Và quan trọng hơn, sau tất cả những biến động ấy, ai sẽ tiếp tục đồng hành với hàng trăm hộ nông dân miền Tây trên những cánh đồng từng được xem là nền móng cho giấc mơ tỷ USD của Lộc Trời?