Niêm yết chéo cổ phiếu: Cánh cửa liên thông mới của thị trường vốn Việt Nam

Việc Việt Nam và Singapore trao đổi về cơ chế niêm yết chéo cổ phiếu và phát hành chứng chỉ lưu ký giữa hai thị trường là tín hiệu cho thấy thị trường vốn Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập sâu hơn, nơi dòng vốn, doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuẩn mực quản trị phải được kết nối trên nền tảng minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn.

 Niêm yết chéo có thể mở ra cơ hội tiếp cận vốn quốc tế, nâng cao thanh khoản, cải thiện hình ảnh doanh nghiệp và thúc đẩy tiến trình nâng chuẩn thị trường. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả thực chất, Việt Nam cần chuẩn bị kỹ về pháp lý, hạ tầng, công bố thông tin, giám sát và chất lượng doanh nghiệp niêm yết.

Niêm yết chéo cổ phiếu: Lợi ích không chỉ nằm ở dòng vốn

Về bản chất, niêm yết chéo là việc một doanh nghiệp đã niêm yết tại thị trường trong nước tiếp tục đưa cổ phiếu, hoặc công cụ đại diện cho cổ phiếu, lên giao dịch tại một thị trường chứng khoán nước ngoài. Trong một số trường hợp, hoạt động này có thể được thực hiện thông qua chứng chỉ lưu ký. Đây là cơ chế liên thông thị trường vốn, trong đó doanh nghiệp, nhà đầu tư, sở giao dịch, tổ chức lưu ký, thành viên thị trường và cơ quan quản lý cùng tham gia vào một cấu trúc vận hành có tính xuyên biên giới. Chính vì vậy, lợi ích của niêm yết chéo cũng cần được nhìn nhận rộng hơn, không chỉ dừng lại ở khả năng huy động vốn.

Lợi ích đầu tiên và dễ thấy nhất là mở rộng cơ hội tiếp cận vốn. Một doanh nghiệp niêm yết trong nước thường phụ thuộc chủ yếu vào cơ sở nhà đầu tư tại thị trường nội địa, dù vẫn có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài thông qua giao dịch trên sàn trong nước. Khi niêm yết chéo hoặc phát hành chứng chỉ lưu ký tại thị trường khác, doanh nghiệp có thể tiếp cận trực tiếp hơn với các quỹ đầu tư, công ty quản lý tài sản, nhà đầu tư tổ chức và các định chế tài chính quốc tế.

Lợi ích thứ hai là nâng cao thanh khoản cổ phiếu. Khi cổ phiếu hoặc chứng chỉ lưu ký của doanh nghiệp được giao dịch tại nhiều thị trường, tệp nhà đầu tư tiềm năng được mở rộng. Việc có thêm nhà đầu tư tổ chức, nhà đầu tư dài hạn và nhà đầu tư quốc tế có thể giúp cải thiện chiều sâu giao dịch, giảm sự phụ thuộc vào một nhóm nhà đầu tư nhất định và hỗ trợ quá trình hình thành giá hiệu quả hơn.

Lợi ích thứ ba là nâng cao vị thế và nhận diện thương hiệu của doanh nghiệp. Được hiện diện trên một thị trường phát triển hơn hoặc có tính quốc tế cao hơn không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn, mà còn là một tín hiệu về chất lượng quản trị, năng lực minh bạch và tầm nhìn phát triển. Với các doanh nghiệp Việt Nam có định hướng mở rộng ra khu vực, việc hiện diện tại Singapore – trung tâm tài chính hàng đầu ASEAN – có thể hỗ trợ hoạt động quan hệ nhà đầu tư, nâng cao uy tín với đối tác, khách hàng và các tổ chức tài chính quốc tế.

Lợi ích thứ tư là tạo sức ép tích cực để doanh nghiệp nâng chuẩn quản trị. Một doanh nghiệp muốn niêm yết chéo không thể chỉ đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường trong nước. Doanh nghiệp đó phải đối diện với yêu cầu cao hơn về công bố thông tin, báo cáo tài chính, quản trị công ty, bảo vệ cổ đông thiểu số và quan hệ nhà đầu tư. Đây là sức ép cần thiết, bởi quá trình nâng hạng, nâng chuẩn của thị trường chứng khoán không thể chỉ dựa vào cải cách từ phía cơ quan quản lý, mà còn phải được dẫn dắt bởi sự thay đổi thực chất từ phía doanh nghiệp niêm yết.

Ở góc độ thị trường, niêm yết chéo có thể trở thành một bước đi bổ trợ cho tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Khi doanh nghiệp Việt Nam được yêu cầu đáp ứng chuẩn mực cao hơn, khi cơ quan quản lý phải tăng cường phối hợp giám sát, khi hạ tầng lưu ký, thanh toán phải tương thích hơn với thông lệ quốc tế, toàn bộ thị trường sẽ được kéo lên một mặt bằng mới. Vì vậy, lợi ích dài hạn của niêm yết chéo không chỉ nằm ở một vài thương vụ cụ thể, mà ở khả năng tạo ra động lực cải cách cho cả hệ sinh thái thị trường vốn.

Bài học từ các thị trường đã và đang chuẩn bị niêm yết chéo

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, niêm yết chéo chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được đặt trong một cấu trúc thị trường được chuẩn bị kỹ lưỡng. Không phải cứ mở cửa kỹ thuật là có dòng vốn, và không phải cứ đưa cổ phiếu ra nước ngoài là nâng được chất lượng thị trường. Cơ chế này đòi hỏi một hệ thống điều kiện đi kèm: quy định pháp lý rõ ràng, tiêu chuẩn công bố thông tin thống nhất, hạ tầng lưu ký, thanh toán tương thích, năng lực giám sát xuyên biên giới và cơ sở nhà đầu tư đủ sâu.

Kinh nghiệm đáng chú ý là mô hình kết nối giữa Trung Quốc đại lục và Hồng Kông. Theo đó, mô hình Stock Connect cho phép nhà đầu tư hai bên giao dịch các cổ phiếu phù hợp thông qua hạ tầng của sở giao dịch tại thị trường mình, qua đó kết nối thị trường mà không làm thay đổi cấu trúc pháp lý cốt lõi của mỗi bên. Việc kết nối thị trường không nhất thiết phải xóa nhòa ranh giới quản lý giữa hai thị trường. Ngược lại, một cơ chế liên thông hiệu quả có thể được thiết kế theo hướng tôn trọng khuôn khổ pháp lý riêng, nhưng vẫn tạo điều kiện cho dòng vốn và giao dịch vận hành thuận lợi hơn.

Một kinh nghiệm khác đến từ chính Singapore. Hiện nay, Singapore đang thúc đẩy sáng kiến giúp doanh nghiệp dễ dàng thiết lập niêm yết kép trên Sở Giao dịch chứng khoán Singapore (SGX) và Nasdaq. Cơ quan Quản lý tiền tệ Singapore (MAS) cho biết sẽ phối hợp với SGX xây dựng khuôn khổ quy định về công bố bản cáo bạch có mức độ tương thích với tiêu chuẩn của Mỹ, cho phép tổ chức phát hành sử dụng một bộ tài liệu chào bán thống nhất. Cơ chế này dự kiến hướng tới các doanh nghiệp châu Á có vốn hóa tối thiểu 2 tỷ đô la Singapore và có tham vọng toàn cầu.

Điểm đáng chú ý của mô hình SGX – Nasdaq là cách tiếp cận thực dụng: giảm chi phí thủ tục, giảm độ phức tạp pháp lý và tạo một cầu nối giữa nhà đầu tư châu Á với các bể vốn sâu hơn tại Mỹ. Đây là bài học quan trọng đối với Việt Nam. Nếu cơ chế niêm yết chéo giữa Việt Nam và Singapore được nghiên cứu, vấn đề không chỉ là “cho phép” doanh nghiệp niêm yết, mà còn phải thiết kế được quy trình đủ rõ, đủ khả thi và đủ tiết kiệm chi phí tuân thủ. Nếu quy trình quá phức tạp, chi phí quá cao, nghĩa vụ công bố thông tin chồng chéo hoặc tiêu chuẩn không rõ ràng, doanh nghiệp sẽ khó có động lực tham gia.

Tuy nhiên, kinh nghiệm Singapore cũng cho thấy cơ chế niêm yết chéo không tự động tạo ra làn sóng tham gia lớn. Sáng kiến SGX – Nasdaq nhận được sự quan tâm của các tổ chức phát hành tiềm năng, nhưng ngưỡng vốn hóa cao và thanh khoản mỏng có thể hạn chế mức độ tham gia. Sáng kiến “Global Listing Board” dự kiến cho phép doanh nghiệp có giá trị thị trường tối thiểu 2 tỷ đô la Singapore chuẩn bị một bản cáo bạch chung cho SGX và Nasdaq, nhưng chính điều kiện này khiến nhóm doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn bị thu hẹp.

Từ các kinh nghiệm trên, có thể rút ra ba bài học chính cho Việt Nam là: niêm yết chéo phải bắt đầu từ khung pháp lý rõ ràng, các doanh nghiệp cần biết mình phải đáp ứng những điều kiện gì; cơ quan quản lý cần biết trách nhiệm giám sát đến đâu; nhà đầu tư cần biết quyền lợi được bảo vệ thế nào. Thứ hai, hạ tầng vận hành phải đủ tương thích, đặc biệt là lưu ký, thanh toán, xử lý quyền cổ đông và chia sẻ dữ liệu giám sát. Thứ ba, cơ chế này chỉ có ý nghĩa khi gắn với phát triển nhà đầu tư tổ chức, vì chính nhà đầu tư dài hạn và chuyên nghiệp mới tạo chiều sâu bền vững cho thị trường.

Sự sẵn sàng của Việt Nam cho cơ chế niêm yết chéo với Singapore

Việt Nam đã có nền tảng hợp tác ban đầu, nhưng chưa thể coi là đã sẵn sàng đầy đủ để triển khai niêm yết chéo trên diện rộng. Hiện nay, các trao đổi giữa Việt Nam và Singapore mới dừng ở mức nghiên cứu cơ chế hỗ trợ niêm yết chéo và phát hành chứng chỉ lưu ký. Đây là bước đi tích cực, nhưng vẫn là bước khởi đầu của một quá trình dài hơn.

Về phía cơ quan quản lý và sở giao dịch, Việt Nam đã có một số nền tảng đáng chú ý. Năm 2024, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và SGX đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác. Theo đó, hai bên đã cam kết phát triển và thúc đẩy hoạt động quản trị công ty, chia sẻ kinh nghiệm về quy tắc và thông lệ quản trị tốt cho công ty niêm yết và nhà đầu tư tổ chức; đồng thời hỗ trợ nâng cao mức độ tuân thủ quy định niêm yết của SGX và VNX.

Tại buổi làm việc ngày 29/5/2026, Bộ Tài chính Việt Nam và MAS tiếp tục nhấn mạnh hợp tác trong phát triển thị trường vốn, nâng cao năng lực quản lý, giám sát và thúc đẩy kết nối giữa các định chế tài chính hai nước. Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết Việt Nam đang triển khai các giải pháp phát triển thị trường vốn theo hướng minh bạch, hiệu quả, tiệm cận chuẩn mực quốc tế; đồng thời tiếp tục hoàn thiện điều kiện cần thiết để nâng hạng thị trường chứng khoán theo tiêu chí MSCI.

Tuy nhiên, xét ở tầng điều kiện vận hành, Việt Nam vẫn còn nhiều việc cần hoàn thiện. Trước hết là khung pháp lý cho niêm yết chéo và chứng chỉ lưu ký. Cần làm rõ doanh nghiệp Việt Nam khi niêm yết tại Singapore sẽ thực hiện theo phương thức nào; chứng khoán cơ sở, chứng chỉ lưu ký, quyền cổ đông, cổ tức, quyền biểu quyết, chuyển đổi chứng khoán, giới hạn sở hữu nước ngoài và nghĩa vụ thuế sẽ được xử lý ra sao. Nếu thiếu quy định rõ, doanh nghiệp sẽ khó triển khai, còn nhà đầu tư khó yên tâm tham gia.

Thứ hai là tương thích về lưu ký, thanh toán và giám sát giao dịch. Niêm yết chéo tạo ra dòng giao dịch xuyên biên giới, trong đó quyền sở hữu chứng khoán, dòng tiền thanh toán, thông tin cổ đông và nghĩa vụ công bố thông tin có thể phát sinh đồng thời ở hai thị trường. Vì vậy, hạ tầng của sở giao dịch, tổ chức lưu ký, thành viên thị trường và cơ quan giám sát phải có cơ chế kết nối đủ an toàn.

Thứ ba là chất lượng doanh nghiệp niêm yết. Quy mô công ty, hiệu quả hoạt động và tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài có tác động tích cực tới khả năng niêm yết chéo tại SGX; trong khi đòn bẩy tài chính và tỷ lệ doanh thu ở nước ngoài lại có tác động làm giảm khả năng niêm yết chéo trong mô hình nghiên cứu. Hiện SGX được lựa chọn làm thị trường mục tiêu vì đây là sở giao dịch có quy mô niêm yết nước ngoài lớn trong khu vực châu Á và từng được nhiều doanh nghiệp Việt Nam cân nhắc trong kế hoạch niêm yết chéo.

Thứ tư là phát triển cơ sở nhà đầu tư tổ chức. Đây là điểm Việt Nam cần đặc biệt quan tâm. Niêm yết chéo nếu chỉ dựa vào kỳ vọng dòng vốn ngắn hạn sẽ khó bền vững; muốn thành công phải gắn với sự tham gia của nhà đầu tư dài hạn, nhà đầu tư chuyên nghiệp và các định chế trung gian đủ năng lực.