Nâng hạng rồi, chọn cổ phiếu thế nào?

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Nhưng khi dòng vốn quốc tế bắt đầu mở rộng, câu chuyện không còn đơn thuần là “tiền ngoại vào”, mà chuyển sang bài toán doanh nghiệp nào đủ quy mô, thanh khoản, chất lượng lợi nhuận và khả năng hấp thụ dòng vốn.

Việt Nam được nâng hạng trong chỉ số FTSE Russell có thể thu hút dòng vốn ngoại, tác động đến các cổ phiếu vốn hóa lớn. Tuy nhiên, tác động thực tế phụ thuộc vào quy mô dòng vốn và thời gian triển khai của các quỹ quốc tế.

Việc nâng hạng được triển khai theo bốn giai đoạn, với tỷ trọng đầu tư lần lượt 10%, 20%, 35% và 35% từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Cách triển khai này giúp dòng vốn mới có thời gian được hấp thụ, đồng thời cho phép các quỹ đánh giá khả năng vận hành của thị trường qua từng bước.

Dữ liệu giao dịch trước thời điểm chính thức nâng hạng cho thấy dòng tiền ngoại đã có dấu hiệu thay đổi. Trong tuần 14–18/9, khối ngoại mua ròng khoảng 104 triệu USD trên HOSE. Riêng phiên 18/9, tổng giá trị mua và bán của khối ngoại lên gần 19.600 tỷ đồng, trong khi mức mua ròng khoảng 1.285 tỷ đồng. Điều này cho thấy một phần dòng tiền đã được dịch chuyển theo quá trình tái cơ cấu chỉ số.

Quy mô và thanh khoản trở thành bộ lọc đầu tiên. Các chuyên gia trong bài phân tích tập trung vào nhóm vốn hóa lớn, thanh khoản cao, free-float tốt và còn khả năng tiếp nhận vốn ngoại. Ngân hàng và chứng khoán được nhắc đến nhiều bởi quy mô lớn và mức độ nhạy với thanh khoản thị trường. Lợi nhuận của 27 ngân hàng niêm yết trong nửa đầu năm tăng 19,6% so với cùng kỳ, trong khi P/B toàn ngành được đề cập quanh 1,4 lần.

Nhưng có tên trong rổ FTSE không đồng nghĩa giá cổ phiếu sẽ tăng. Room ngoại là một biến số đáng kể. Tại ngày 18/9, một số doanh nghiệp lớn đã ở trạng thái room ngoại cao, như MWG kín 100%, trong khi PNJ còn 3,1%, MBB 4%, TCB 6,9%. Khi room hạn chế, nhu cầu từ nhà đầu tư nước ngoài không phải lúc nào cũng chuyển thành giao dịch khớp lệnh trực tiếp.

Một bộ lọc khác nằm ở chất lượng tăng trưởng. Các tiêu chí được đưa ra gồm lợi nhuận thực chất, dòng tiền kinh doanh, bảng cân đối, mức đòn bẩy, khả năng chống chịu chi phí vốn và định giá. Với ngân hàng, chất lượng tài sản, NIM, CASA, ROE và bộ đệm vốn là những biến số quan trọng; với công ty chứng khoán, thị phần môi giới, dư nợ margin, vốn chủ sở hữu và mức độ hưởng lợi từ thanh khoản trở thành điểm cần theo dõi.

Đáng chú ý, thị trường đang cho thấy độ phân hóa lớn. Trong một tháng đến 18/9, VN-Index tăng 4,83% nhưng chỉ 40% cổ phiếu HOSE tăng giá và trung vị cổ phiếu giảm 0,96%. Từ đầu năm, VN-Index tăng 1,75%, trong khi VNMID giảm 14,76% và VNSML giảm 16,48%. Dòng vốn ngoại vì thế chưa tạo ra hiệu ứng lan tỏa đồng đều xuống nhóm vốn hóa vừa và nhỏ.

Với doanh nghiệp, nâng hạng mang lại cơ hội mở rộng thanh khoản và tiếp cận nguồn vốn quốc tế, nhưng đồng thời nâng yêu cầu về minh bạch, quản trị, free-float và khả năng duy trì kết quả kinh doanh. FTSE cũng xác nhận quá trình nâng hạng gắn với những cải thiện về tiếp cận môi giới toàn cầu, cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước và xử lý giao dịch thất bại.

Sau ngày 21/9, vì vậy, câu chuyện đáng chú ý không chỉ là bao nhiêu tiền ngoại vào thị trường, mà là dòng tiền ấy sẽ được hấp thụ bởi những doanh nghiệp nào. Khi hiệu ứng cơ học của việc tái cơ cấu chỉ số giảm dần, lợi nhuận, thanh khoản, room ngoại, chất lượng tài sản và định giá sẽ trở thành những bộ lọc ngày càng rõ nét.