Khi nút thắt tỷ giá được tháo gỡ, áp lực lãi suất hạ nhiệt

Sự cải thiện mạnh của cán cân thanh toán cùng đà nới lỏng tiền tệ toàn cầu đang tạo dư địa quan trọng cho điều hành vĩ mô Việt Nam hướng tới giai đoạn 2026 - 2027.

Tại Diễn đàn Kinh tế MB Economic Insights, phiên thảo luận “Giải pháp thích ứng biến động thị trường tài chính: Chiến lược dòng tiền và phòng vệ rủi ro tài chính cho doanh nghiệp” ngày 06/11, các chuyên gia nhận định, bức tranh tài chính - tiền tệ Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi các áp lực từ thị trường quốc tế dần hạ nhiệt, mở ra kỳ vọng về sự ổn định của cả lãi suất lẫn tỷ giá trong giai đoạn 2026 - 2027.

Phiên thảo luận “Giải pháp thích ứng biến động thị trường tài chính: Chiến lược dòng tiền và phòng vệ rủi ro tài chính cho doanh nghiệp” ngày 06/11.

Góc nhìn lạc quan

Xét về bức tranh vĩ mô hướng tới năm 2027, thị trường tài chính Việt Nam đang sở hữu nền tảng để kỳ vọng vào sự ổn định của cả lãi suất lẫn tỷ giá. Đánh giá về các yếu tố thúc đẩy sự tích cực này, ông Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Nghiên cứu Chính sách tại VinUniversity, Nguyên Vụ trưởng Vụ Kinh tế Tổng hợp (Ban Kinh tế Trung ương) cho rằng, xuất phát từ những thay đổi căn bản trong dòng vốn toàn cầu cũng như vị thế cán cân thanh toán ngày càng cải thiện trong nước.

Nhìn lại giai đoạn 2025, nền kinh tế thế giới từng chịu sức ép từ mặt bằng lãi suất cao kéo dài do dòng vốn đầu tư ồ ạt đổ vào lĩnh vực công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), tạo ra cuộc cạnh tranh nguồn lực tài chính trên quy mô toàn cầu. Đồng thời, chính phủ các nước phát triển liên tục gia tăng phát hành trái phiếu với lợi suất lên mức kỷ lục, như trái phiếu chính phủ Nhật Bản lần đầu tiên vượt mốc 3% hay lợi suất trái phiếu Mỹ duy trì ở đỉnh cao. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, xu hướng này hạ nhiệt khi chi phí năng lượng khổng lồ cùng quy mô đầu tư AI vượt ngưỡng cần thiết khiến thị trường điều chỉnh. Sự sụt giảm tại các chỉ số như S&P 500 cùng đà hạ nhiệt của các cổ phiếu công nghệ lớn đã giải phóng một lượng thanh khoản lớn quay trở lại thị trường quốc tế.

Về phía Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), mặc dù trong ngắn hạn vẫn tồn tại khả năng điều chỉnh nhẹ do sự lệch pha giữa chính sách tài khóa mở rộng và tiền tệ thắt chặt, áp lực nợ công kỷ lục của Mỹ sẽ buộc chính sách tài khóa phải thu hẹp nhằm giảm chi phí trả nợ. Khi chính sách tài khóa thu hẹp, Fed sẽ có đủ không gian để hạ lãi suất rõ nét hơn vào năm 2027. Việc Fed hạ lãi suất là tín hiệu quan trọng giúp dòng vốn ngoại quay trở lại các thị trường mới nổi, trong đó Việt Nam.

Đối với Việt Nam, việc chấp nhận duy trì mặt bằng lãi suất trong nước ở mức cao trong năm 2026 đã mang lại thành quả chiến lược là giữ vững ổn định tỷ giá, củng cố niềm tin cho dòng vốn đầu tư nước ngoài chảy vào đều đặn. Cán cân thanh toán đang ghi nhận sự đảo chiều khi hạng mục "Lỗi và sai sót" chuyển sang giá trị dương khoảng 9.1 tỷ USD, chứng minh dòng tiền ngoại tệ từ nền kinh tế thực đang chảy ngược trở lại hệ thống ngân hàng thay vì rút ra nước ngoài như các năm trước. Khi cả cán cân thương mại lẫn cán cân tài chính đều đạt thặng dư, Việt Nam có thể đón nhận từ 10-20 tỷ USD dòng vốn mới. Điều này cho phép Ngân hàng Nhà nước chủ động mua ngoại tệ tăng dự trữ hối đoái và tung tiền đồng ra thị trường nhằm giải tỏa áp lực thanh khoản, từ đó hạ lãi suất tiền gửi và giữ cho tỷ giá trong tầm kiểm soát.

Lệch pha thanh khoản

Đồng tình với những nhận định từ bối cảnh quốc tế, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, Thành viên Tổ tư vấn Chính phủ cho rằng, việc các ngân hàng trung ương lớn nới lỏng tiền tệ cùng sự hạ nhiệt của giá năng lượng toàn cầu sẽ giảm bớt áp lực lên tỷ giá và tạo dư địa "dễ thở" hơn cho chính sách tiền tệ Việt Nam. Tuy nhiên, ông Thành nhấn mạnh rằng, thách thức lớn nhất đối với hạ lãi suất hiện nay không còn nằm ở yếu tố bên ngoài mà đến từ sự lệch pha thanh khoản trong nội tại hệ thống ngân hàng.

Số liệu thực tế cho thấy tổng dư nợ tín dụng ngân hàng đã lên tới khoảng 20.7 triệu tỷ đồng, trong khi tổng lượng tiền gửi huy động mới đạt khoảng 19.1 triệu tỷ đồng. Khoảng trống thanh khoản gần 1.6 triệu tỷ đồng này trực tiếp tạo ra áp lực đua tranh huy động vốn giữa các ngân hàng thương mại, khiến chi phí đầu vào duy trì ở mức cao và kéo chậm tốc độ giảm lãi suất cho vay.

Song song đó, việc dòng tín dụng đọng lại ở các dự án dở dang hoặc chưa quay vòng nhanh khiến tốc độ chu chuyển tiền mặt trong nền kinh tế sụt giảm, làm tăng thêm tình trạng thiếu hụt thanh khoản cục bộ. Khi nền kinh tế chưa có đủ các kênh tài sản tài chính đa dạng để thu hút nguồn tiền tiết kiệm ngoài kênh tiền gửi ngân hàng, áp lực giữ lãi suất huy động ở mức hấp dẫn để duy trì thanh khoản hệ thống vẫn là rào cản đối với mục tiêu hạ mặt bằng lãi suất cho vay.

Giải pháp kéo giảm chi phí vốn từ phía ngân hàng

Ở góc độ ngân hàng, ông Trần Minh Đạt - Phó Tổng Giám đốc MB đánh giá thận trọng về tốc độ giảm của mặt bằng lãi suất cho vay. Ông Đạt lưu ý rằng xu hướng giảm lãi suất của Fed có thể diễn ra chậm hơn kỳ vọng do lạm phát lõi tại Mỹ còn dai dẳng. Tại Việt Nam, lạm phát lõi đang duy trì ở mức khoảng 4.3%, bám sát mục tiêu chung. Khi áp lực lạm phát chưa hạ nhiệt rõ ràng kết hợp với chênh lệch lớn giữa dư nợ tín dụng và tiền gửi huy động, các ngân hàng thương mại buộc phải duy trì chi phí vốn ở mức hợp lý nhằm bảo đảm an toàn hệ thống, khiến lãi suất cho vay khó có thể giảm sâu ngay trong ngắn hạn.

Mặc dù vậy, việc mặt bằng lãi suất cho vay neo ở mức cao là điều cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp đều không mong muốn. Khi chi phí vốn vượt quá khả năng chịu đựng của doanh nghiệp, đặc biệt khi vượt mốc 12%/năm, hiệu quả kinh doanh sẽ sụt giảm nghiêm trọng, kéo theo nguy cơ nợ xấu gia tăng và gây tổn thất lớn cho sự an toàn hệ thống tài chính.

Để hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí vốn và đón đà ổn định tỷ giá - lãi suất giai đoạn 2026 - 2027, phía ngân hàng thương mại đang chủ động triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm nhằm giảm lãi suất cho vay thực chất. Trước hết, việc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng dữ liệu lớn trong quản trị tín dụng giúp tự động hóa quy trình thẩm định và tiết giảm chi phí vận hành, tạo dư địa giảm trực tiếp từ 0.8-2.8% lãi suất cho vay đối với các khoản vay đạt chuẩn.

Bên cạnh đó, mô hình tài trợ chuỗi cung ứng được mở rộng nhằm cấp tín dụng dựa trên dòng tiền của doanh nghiệp trung tâm, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi hơn mà không bị phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp. Cuối cùng, việc minh bạch hóa thông tin tài chính từ phía doanh nghiệp là yếu tố then chốt giúp giảm biên độ rủi ro tín dụng. Khi doanh nghiệp chuẩn hóa báo cáo tài chính và cam kết sử dụng vốn đúng mục đích sản xuất kinh doanh, ngân hàng sẽ có đủ cơ sở tin cậy để giải ngân các gói tín dụng ưu đãi với mức lãi suất chỉ từ 5.5- 8%/năm, góp phần tháo gỡ áp lực chi phí vốn cho toàn nền kinh tế.