Việc VinMetal đưa tay hỗ trợ Pomina không chỉ bổ sung nguồn cung thép cho doanh nghiệp non trẻ của Vingroup, mà còn mở ra hướng sinh tồn cho Pomina – một ông lớn ngành thép từng thống trị nhưng đã sa sút sau chuỗi năm khủng hoảng.

Pomina từng lên kế hoạch bán hai nhà máy để thu về hàng nghìn tỷ đồng phục vụ tái cấu trúc. Mới đây, công ty thông qua nghị quyết tổ chức Đại hội cổ đông bất thường năm 2025 nhằm trình bày báo cáo tài chính 9 tháng cùng phương án tái cấu trúc mới. Dù chi tiết chưa được công bố, nhưng bức tranh tài chính cho thấy áp lực cực lớn mà Pomina đang phải đối mặt.

Từng là một trong những doanh nghiệp thép dẫn đầu phía Nam, vị thế của Pomina đã sụt giảm mạnh. Trong khi Hòa Phát vươn lên thống lĩnh thị trường cả về quy mô lẫn hiệu quả, Pomina lại rơi vào chu kỳ thua lỗ kéo dài. Sau khoản lãi bất ngờ năm 2021 do giá thép thế giới tăng mạnh, doanh nghiệp ghi nhận ba năm lỗ liên tiếp với tổng mức lỗ hơn 3.000 tỷ đồng.

Đến cuối quý III/2025, Pomina đạt 1.694 tỷ đồng doanh thu nhưng lỗ thêm 514 tỷ đồng, nâng mức lỗ lũy kế lên 3.051 tỷ đồng – tương đương 109% vốn điều lệ. Trong khi một số doanh nghiệp thép khác như VNSteel, Hoa Sen hay SMC đã dần phục hồi sau giai đoạn thị trường lao dốc, Pomina vẫn loay hoay trong vòng xoáy chi phí tài chính và áp lực dòng tiền.

Riêng 9 tháng năm 2025, Pomina ghi nhận 481 tỷ đồng chi phí lãi vay – con số cao gấp 4 lần lợi nhuận gộp. Dòng tiền ngày càng cạn kiệt khi tiền mặt chỉ còn 22,4 tỷ đồng, trong lúc dư nợ vay chạm ngưỡng 5.950 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu đã âm 187 tỷ, phản ánh rủi ro mất cân đối tài chính rõ rệt.

Phần lớn nợ vay của Pomina là ngắn hạn, trong khi dòng tiền thuần từ hoạt động tài chính lại âm gần 260 tỷ đồng. Điều này cho thấy khả năng xoay xở của doanh nghiệp đang giảm sút đáng kể, tạo ra sức ép lớn lên hoạt động sản xuất và khả năng duy trì chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của VinMetal được ví như “cọc cứu sinh”. VinMetal – công ty thép mới của Vingroup với vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng – được thành lập nhằm chủ động nguồn cung thép cho hệ sinh thái Vingroup, đặc biệt là các dự án quy mô lớn thuộc Vinhomes, VinFast, VinSpeed hay các dự án hạ tầng mà tập đoàn đang theo đuổi.

Dù công suất giai đoạn 1 của VinMetal chỉ ở mức 5 triệu tấn mỗi năm, thấp hơn nhiều so với Hòa Phát, nhưng điểm mạnh nằm ở đầu ra ổn định cho các dự án nội bộ. Chỉ sau một tháng hoạt động, VinMetal đã thay đổi nhân sự cấp cao khi bổ nhiệm ông Đỗ Tiến Sĩ làm Tổng Giám đốc. Ông Sĩ là người có hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành thép, đồng thời đang là Tổng Giám đốc Pomina.

Câu hỏi đặt ra là vì sao VinMetal lại lựa chọn một lãnh đạo đang điều hành một doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng? Câu trả lời đến ngay sau đó: Vingroup tuyên bố cấp cho Pomina khoản vay vốn lưu động kỳ hạn tối đa hai năm với lãi suất 0%. Đồng thời, tập đoàn sẽ ưu tiên sử dụng thép của Pomina cho chuỗi dự án của Vingroup, giúp Pomina có đầu ra ổn định trong bối cảnh gặp khó khăn.

Động thái này không chỉ giúp Pomina giải tỏa áp lực vốn lưu động, mà còn là cách VinMetal củng cố hệ thống cung ứng trong giai đoạn nhà máy mới tại Vũng Áng chưa kịp hoàn thành. Nhờ đó, Vingroup vẫn đảm bảo được nguồn vật liệu cho các dự án lớn như Vinhomes Cần Giờ, nhà máy điện khí LNG Hải Phòng hay các dự án hạ tầng trọng điểm.

Điểm đáng chú ý là trong tổng tài sản hơn 9.000 tỷ đồng của Pomina, có tới 5.724 tỷ đồng là chi phí xây dựng cơ bản dở dang cho dự án lò cao và lò EAF tại Khu công nghiệp Phú Mỹ, với công suất dự kiến 1 triệu tấn thép mỗi năm. Nếu được hồi sinh, dự án này không chỉ giúp Pomina thoát khỏi tình trạng hiện tại mà còn bổ sung nguồn cung giá trị cho hệ sinh thái của VinMetal và Vingroup.

Thỏa thuận hợp tác giữa VinMetal và Pomina cho thấy không bên nào bị “nuốt chửng”, mà thay vào đó là một mối quan hệ cộng hưởng. Pomina có thêm cơ hội tái cấu trúc và phục hồi, còn VinMetal nhanh chóng hoàn thiện chuỗi cung ứng chiến lược trong bối cảnh chuẩn bị mở rộng quy mô trên nhiều mảng kinh doanh.

Đây được xem là dạng “chi phối mềm”, dựa trên lợi ích song hành, nơi cả hai doanh nghiệp đều có thể tìm thấy giá trị lâu dài trong giai đoạn thị trường thép còn nhiều biến động.