Bộ Tài chính vừa có công văn gửi Ngân hàng Nhà nước về việc phối hợp điều hành tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại hệ thống ngân hàng thương mại theo tinh thần Nghị quyết 168 của Chính phủ. Động thái này mở ra khả năng thay đổi đáng kể cách thức nguồn ngân sách nhàn rỗi được luân chuyển vào hệ thống tín dụng trong thời gian tới, trong bối cảnh thanh khoản liên ngân hàng đang có những chuyển biến đáng chú ý.

Theo nội dung công văn, Bộ Tài chính đang rà soát sửa đổi quy định tại Nghị định 24/2016, theo hướng không còn áp trần tỷ lệ tiền gửi Kho bạc từ nguồn ngân sách nhàn rỗi vào hệ thống ngân hàng như hiện nay (đang giới hạn ở mức 50%), đồng thời giao quyền chủ động điều tiết tỷ lệ này cho Bộ Tài chính theo đề xuất từng thời kỳ của Ngân hàng Nhà nước. Nghị định sửa đổi dự kiến sớm được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ đầu năm 2027.

Giới phân tích lưu ý rằng phần ngân sách nhàn rỗi mà Kho bạc Nhà nước gửi vào hệ thống ngân hàng thực chất là khoản dôi dư sau khi đã phân bổ cho chi thường xuyên và chi đầu tư công, do đó việc điều chuyển nguồn này sang kênh tiền gửi ngân hàng không làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đầu tư công, vốn đã được dự toán từ đầu năm trong kế hoạch trung hạn. Trong bối cảnh ngân sách đang thặng dư ở mức cao, việc tận dụng nguồn vốn nhàn rỗi này để hỗ trợ thanh khoản hệ thống ngân hàng được đánh giá là hợp lý.

Ở kịch bản tích cực nhất, nếu trần tỷ lệ được gỡ bỏ hoàn toàn, quy mô tiền gửi Kho bạc được tính vào tỷ lệ LDR của các ngân hàng sẽ được khuếch đại đáng kể, qua đó củng cố vai trò của nguồn vốn này đối với hệ thống. Tác động kỳ vọng là cải thiện thanh khoản thị trường liên ngân hàng và góp phần hạ nhiệt mặt bằng lãi suất cho vay đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, giới phân tích cũng nhấn mạnh quá trình này cần thời gian thẩm thấu do có độ trễ chính sách, và để đạt hiệu quả tối ưu, giải pháp về tiền gửi Kho bạc cần được phối hợp đồng bộ với các chính sách tài khóa khác như giảm, miễn thuế.

Trong công văn, Bộ Tài chính cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu khả năng nâng tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại vào cấu phần nguồn vốn huy động, đồng thời đề nghị Ngân hàng Nhà nước phản hồi bằng văn bản trước ngày 15/8/2026 nếu thấy cần thiết tăng thêm số dư tiền gửi có kỳ hạn từ nguồn ngân sách nhàn rỗi vào hệ thống ngân hàng. Giới phân tích cho rằng Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng sẽ cần thêm thời gian để đánh giá tác động tổng thể sau khi tỷ lệ khấu trừ tiền gửi Kho bạc vào LDR đã được nới lên mức 50% kể từ đầu tháng 8, trước khi đưa ra quyết định tiếp theo, đặc biệt trong bối cảnh áp lực tỷ giá vẫn hiện hữu và lãi suất tại các nền kinh tế lớn còn neo cao.

Về số liệu thực tế, báo cáo tài chính cuối quý hai của bốn ngân hàng quốc doanh cho thấy tổng số dư tiền gửi Kho bạc có kỳ hạn đạt hơn 552 nghìn tỷ đồng. Cập nhật mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy con số này đã tăng lên 740 nghìn tỷ đồng, tương ứng mức tăng thêm 188 nghìn tỷ đồng chỉ trong tháng Bảy. Giới phân tích nhận định lượng tiền gửi này nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới khi tổng thu ngân sách vẫn đang trên đà đi lên.

Đáng chú ý, với tỷ lệ khấu trừ tiền gửi Kho bạc vào cách tính LDR mới có hiệu lực từ đầu tháng 8, phần số dư được tính thêm vào cấu phần LDR đã tăng hơn ba lần, từ khoảng 110 nghìn tỷ đồng lên 370 nghìn tỷ đồng chỉ trong vòng một tháng. So với giai đoạn căng thẳng thanh khoản 2022-2024, quy mô hỗ trợ lần này được đánh giá là tương đối lớn cả về giá trị tuyệt đối lẫn tỷ lệ tài trợ cho nhu cầu tín dụng tăng thêm trong năm. Điểm khác biệt nằm ở chỗ nhu cầu vốn giai đoạn trước khá hạn chế, trong khi nhu cầu hiện tại đang tăng mạnh nhằm chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tín dụng mới.

Giới phân tích cho rằng sau điều chỉnh này, thanh khoản thị trường liên ngân hàng sẽ sớm ổn định trở lại và có khả năng lan tỏa tác động lên mặt bằng lãi suất chung của nền kinh tế trong khoảng hai đến ba tháng tới. Tuy nhiên, mức độ tác động dù mang tính tích cực nhưng được nhận định là không quá lớn, do nguyên nhân cốt lõi khiến lãi suất neo cao hiện nay xuất phát từ sự chênh lệch kỳ hạn và mang tính cấu trúc của hệ thống ngân hàng. Nút thắt này chỉ có thể được tháo gỡ khi có sự kết hợp giữa môi trường quốc tế ổn định hơn và sự điều hướng dòng vốn trong nước chặt chẽ hơn từ phía nhà điều hành.

Ở một khía cạnh khác, lượng tín phiếu và giấy tờ có giá lưu hành qua kênh thị trường mở đã giảm mạnh từ mức gần 500 nghìn tỷ đồng xuống chỉ còn tiệm cận 200 nghìn tỷ đồng, cho thấy mức độ hỗ trợ thanh khoản trực tiếp từ Ngân hàng Nhà nước đang thu hẹp đáng kể so với giai đoạn trước, buộc hệ thống ngân hàng phải tự cân đối nguồn vốn ngắn hạn nhiều hơn. Dù vậy, thanh khoản liên ngân hàng vẫn khá ổn định, thậm chí có thời điểm lãi suất qua đêm giảm về vùng 1-2%, phản ánh vai trò ngày càng nổi bật của tiền gửi Kho bạc như một nguồn vốn thị trường 2 giúp hệ thống tự điều tiết. Mặt trái của xu hướng này là thanh khoản và lãi suất thị trường liên ngân hàng sẽ ngày càng phụ thuộc vào động thái giải ngân của Kho bạc Nhà nước, đồng thời có thể tác động không nhỏ đến chênh lệch lãi suất giữa VND và USD.

Về dài hạn, việc hệ thống ngân hàng ngày càng phụ thuộc vào nguồn vốn thị trường 2, chủ yếu là tiền gửi Kho bạc, để tài trợ cho hoạt động tín dụng có thể làm gia tăng mức độ liên thông giữa thị trường liên ngân hàng và thị trường huy động dân cư, doanh nghiệp. Cơ chế dẫn truyền này chủ yếu phát huy tác dụng ở chiều hạ nhiệt lãi suất cho vay, trong khi lãi suất huy động sẽ cần thời gian lâu hơn mới có thể giảm một cách bền vững. Nhìn chung, bản chất nguồn vốn từ tiền gửi Kho bạc vẫn là nguồn vốn ngắn hạn, và hệ thống ngân hàng cần thận trọng nếu tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào kênh vốn này trong cấu trúc thanh khoản của mình.