#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Vingroup được gì – mất gì khi tham gia đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam mà không có TOD?

Việc Vingroup đề xuất tham gia dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam mà không kèm theo TOD (Transit-Oriented Development – phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) là quyết định gây chú ý. Đây không phải một thương vụ kinh doanh thuần túy, mà là bài kiểm tra về tinh thần phụng sự quốc gia và khả năng phối hợp giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong các dự án hạ tầng lớn, rủi ro cao.

Dự án “khủng” với mức đầu tư lịch sử

Dự án đường sắt Bắc – Nam có tổng mức đầu tư khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (67 tỷ USD), dài 1.541 km, đi qua 20 tỉnh. Đến nay, VinSpeed – doanh nghiệp thuộc Vingroup – là nhà đầu tư tư nhân duy nhất tuyên bố sẵn sàng đảm nhận dự án, đồng thời đề xuất bỏ TOD khỏi mô hình tài chính.

Theo Bộ Xây dựng, chưa có quốc gia nào để tư nhân tự bỏ vốn toàn bộ cho đường sắt tốc độ cao mà không có hỗ trợ mạnh từ Nhà nước. Các tính toán tài chính cho thấy, nếu Nhà nước cho vay 80% vốn với lãi suất ưu đãi 1%, giá trị khoản vay sau 30 năm lên tới 64 tỷ USD; nếu lãi suất 5%, con số này vọt lên 182 tỷ USD.

Từ phía VinSpeed, doanh thu vận hành bình quân chỉ khoảng 5,6 tỷ USD/năm, trong khi chi phí vận hành trực tiếp đã chạm 4,2 tỷ USD/năm. Để đạt lưu lượng khách dự báo, doanh nghiệp phải tự bỏ thêm 18,06 tỷ USD ngoài tổng mức đầu tư 61 tỷ USD của dự án. Tính tổng dòng tiền 30 năm, sau khi trả lãi vay, VinSpeed chỉ còn lại 10,5 tỷ USD, trong khi phải hoàn trả 49,08 tỷ USD cho Nhà nước, chưa kể vốn chủ sở hữu và chi phí thay thế tàu sau mỗi 30 năm.

Bỏ TOD: mất “phao tài chính” nhưng giữ uy tín

Trên thế giới, TOD là nguồn tạo dòng tiền dài hạn để nuôi hệ thống đường sắt. Doanh thu bất động sản quanh ga thường vượt cả vận tải. Việc Vingroup bỏ TOD đồng nghĩa với tự cắt mất nguồn bù lỗ tiềm năng hàng chục tỷ USD, nhưng cũng là cách doanh nghiệp tránh nghi ngờ “làm đường sắt để lấy đất”, đặt giá trị dự án lên trước lợi ích tài chính.

CEO Nguyễn Việt Quang khẳng định: các vị trí ga thường xa trung tâm, không hấp dẫn như các dự án bất động sản khác, nên việc bỏ TOD là lựa chọn minh bạch.

Vingroup được gì?

Vị thế và danh tiếng: đứng ra nhận trách nhiệm dự án xương sống hạ tầng quốc gia.

Dấu ấn lịch sử: trở thành doanh nghiệp tư nhân đầu tiên đặt nền móng cho ngành công nghiệp đường sắt tốc độ cao Việt Nam.

Tín nhiệm quốc gia: cam kết gồng lỗ hàng thập kỷ, dùng cổ tức hệ sinh thái để duy trì dự án, thậm chí bán cổ phần nếu cần.

Tuy nhiên, đây không phải lợi nhuận tài chính, mà là lợi ích phi tiền tệ, xây dựng thương hiệu và uy tín.

Vingroup mất gì?

Khả năng tự nuôi dự án gần như bằng 0: toàn bộ vận hành lỗ, tổng lỗ cộng dồn lên hàng chục tỷ USD.

Áp lực tài chính kéo dài 30 năm: cần dùng cổ tức hệ sinh thái, bán cổ phần công ty riêng, hoặc một phần Vingroup để đảm bảo duy trì dự án.

Lợi ích Nhà nước

Giảm gánh nặng ngân sách, chuyển rủi ro sang tư nhân nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát hạ tầng quốc gia.

Thu hồi vốn vay 80% sau 30 năm thay vì 140 năm theo mô hình truyền thống.

Kiểm soát tiến độ, kỷ luật dự án tốt hơn, giảm rủi ro đội vốn, kéo dài thời gian.

Mở ra cơ hội hình thành ngành công nghiệp đường sắt tốc độ cao, từ công nghệ, thiết bị đến nhân lực.

Bỏ TOD nhưng vẫn đề xuất làm đường sắt tốc độ cao là lựa chọn tinh thần phụng sự, không nhằm lợi nhuận tài chính. Nhà nước hưởng lợi từ dự án sớm và quản lý rủi ro; Vingroup được vị thế, danh tiếng, tín nhiệm nhưng mất dòng tiền và gánh nặng tài chính khổng lồ. Đây là bài kiểm tra cam go về khả năng hợp tác giữa doanh nghiệp và Nhà nước, và là nền móng của tương lai hạ tầng Việt Nam.