Tiền gửi vượt 11,2 triệu tỷ đồng, dân giữ 500 tấn vàng nhưng kinh tế vẫn khát vốn

Tiền gửi vượt 11,2 triệu tỷ đồng, dân nắm khoảng 500 tấn vàng nhưng kinh tế vẫn khát vốn dài hạn. ĐBQH nhận định nền kinh tế không thiếu tiền mà thiếu kênh dẫn hiệu quả để khơi thông nguồn lực dân cư vào sản xuất.

Nguồn lực lớn nhưng chưa khơi thông hiệu quả vào sản xuất, kinh doanh

Chiều 30/10, thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng, Việt Nam đang bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia đạt mức đầu tư, thủ tục hành chính giảm hơn một nửa cả về thời gian và chi phí. Tuy nhiên, một vấn đề lớn đặt ra là nguồn vốn dài hạn ở đâu để duy trì tăng trưởng bền vững?

Theo đại biểu, nền kinh tế hiện vẫn chủ yếu dựa vào tín dụng ngân hàng, với dư nợ tương đương khoảng 155% GDP. Gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung và dài hạn. Sự chênh lệch về kỳ hạn này tạo áp lực đối với hệ thống tín dụng. “Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn”, đại biểu nhấn mạnh.

Áp lực vốn không chỉ đặt ra với doanh nghiệp mà còn đối với ngân sách Nhà nước. Dự toán năm 2027, tổng mức vay ngân sách gần 1,28 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng là vay để trả nợ gốc. Đến cuối tháng 8/2026, trái phiếu Chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, trong khi lãi suất phát hành tăng. Trong khi đó, nguồn thu từ đất, một trong những nguồn lực quan trọng cho đầu tư công, đã chững lại và không thể trở thành nguồn vốn bền vững.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, nghịch lý hiện nay là nguồn lực trong nền kinh tế không nhỏ nhưng chưa được dẫn vào sản xuất, kinh doanh một cách hiệu quả, Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng, người dân ước nắm giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương xấp xỉ 12% GDP. Tuy nhiên, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới khoảng 11% GDP, chưa đạt mục tiêu 20% vào năm 2025. Điều này cho thấy vấn đề không hẳn nằm ở sự thiếu hụt nguồn vốn mà ở việc thiếu những kênh dẫn vốn hiệu quả, đủ sức thu hút nguồn lực trong xã hội vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu cũng lưu ý tình trạng doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt Nam nhưng lại đặt công ty mẹ ở nước ngoài. Khi doanh nghiệp gọi vốn thành công, nguồn vốn, quyền quyết định và phần giá trị gia tăng có thể được ghi nhận ở nước ngoài, thay vì ở lại phục vụ nền kinh tế trong nước.

Cùng quan tâm đến bài toán nguồn lực cho phát triển, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) cảnh báo áp lực huy động vốn ngân sách năm 2027 sẽ rất lớn, trong khi nguồn thu đối mặt nhiều thách thức, dư địa vay trong nước hạn hẹp và các rủi ro kinh tế vĩ mô gia tăng.

Theo đại biểu, tỷ lệ huy động vào ngân sách hiện ở mức 22,2% GDP, cao hơn đáng kể so với mức bình quân dự kiến 18% cho cả giai đoạn 2026-2030. Trong bối cảnh thị trường bất động sản suy giảm, hoàn thành dự toán thu là thách thức lớn, đồng thời tiềm ẩn áp lực đối với doanh nghiệp nếu tiếp tục mở rộng cơ sở thu.

Về huy động vốn, năm 2026, ngân sách chủ yếu vay trong nước thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ và vay ngân quỹ, trong khi dư địa của cả hai nguồn đều hạn hẹp. Năm 2027, tổng mức vay dự kiến gần 1,28 triệu tỷ đồng, tăng 37,8% so với năm trước. Đáng chú ý, khoảng 42% tổng số tiền vay phải sử dụng để trả nợ gốc đến hạn.

Trong khi thanh khoản hệ thống ngân hàng không dồi dào, lãi suất toàn cầu có xu hướng tăng, ngân sách trung ương không có thặng dư để trả nợ mà phải tiếp tục vay mới để đảo nợ. Theo đại biểu Hoàng Quang Hàm, những yếu tố này khiến rủi ro về huy động vốn, lãi suất và áp lực ngân sách tiếp tục gia tăng.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là khả năng hấp thụ vốn đầu tư công. Chi đầu tư phát triển từ ngân sách trung ương năm 2027 dự kiến tăng 61%, trong khi 9 tháng năm 2026 mới giải ngân được 44% kế hoạch.

Theo đại biểu, tốc độ tăng chi đầu tư, khả năng hấp thụ vốn và tiến độ giải ngân hiện nay cho thấy rủi ro thực thi đầu tư công rất lớn, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí ngân sách. Việc bố trí nguồn lực lớn nhưng không giải ngân kịp thời cũng làm giảm hiệu quả của chính sách tài khóa trong thúc đẩy tăng trưởng.

Bên cạnh đó, các rủi ro vĩ mô bên ngoài như xung đột Trung Đông, biến động giá năng lượng, chính sách thuế quan của Mỹ và lạm phát cũng cần được tính đến trong điều hành. Đất nước cần nguồn lực để phát triển, nhưng phải nhận diện đầy đủ thách thức để kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và ngân sách nhà nước.

Khơi thông dòng vốn, giữ giá trị gia tăng ở lại Việt Nam

Từ thực tế điều hành ngân sách, đại biểu Hoàng Quang Hàm chỉ ra ba vấn đề cần khắc phục. Thứ nhất, kỷ luật, kỷ cương ngân sách chưa nghiêm, chất lượng lập dự toán còn hạn chế, bộc lộ những bất cập trong khả năng điều hành và thực thi ngân sách.

Thứ hai, hiệu quả sử dụng ngân sách chưa được bảo đảm. Nhiều nhiệm vụ trọng tâm đã có nguồn lực nhưng chưa thể phân bổ do còn chờ hướng dẫn, xác định đối tượng hoặc chuẩn bị dự án. Việc phân bổ vốn dồn vào cuối năm khiến ngân sách chậm phát huy tác dụng thúc đẩy tăng trưởng, phát sinh chuyển nguồn lớn và gây khó khăn cho điều hành vay.

Thứ ba, việc thực hiện các nhiệm vụ được Quốc hội giao chưa bảo đảm đầy đủ khi một tỷ lệ lớn chi ngân sách trung ương không được phân bổ trực tiếp trong dự toán mà để lại cho khâu điều hành.

Đại biểu Hoàng Quang Hàm - Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị Nghị quyết về phân bổ ngân sách trung ương quy định rõ, đến ngày 31/3/2027, nếu chưa phân bổ xong thì phải hủy dự toán, giảm nguồn chi nhằm giữ nghiêm kỷ luật ngân sách, không tạo thêm áp lực cho điều hành vay. Ngoại lệ là các khoản thực hiện chủ trương quan trọng được cấp có thẩm quyền cho phép kéo dài thời hạn phân bổ đến ngày 30/6.

Sau khi hủy dự toán, nếu thực sự phát sinh nhiệm vụ cấp bách, cần thiết thì sử dụng nguồn dự phòng ngân sách hoặc điều chuyển từ những nhiệm vụ chậm giải ngân.

Đại biểu cũng đề nghị sửa Luật Ngân sách nhà nước theo hướng quy định giới hạn về số tiền và thời hạn phân bổ của Quốc hội, đồng thời xem xét trách nhiệm của các cơ quan liên quan nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài.

Trước áp lực huy động vốn và yêu cầu duy trì tăng trưởng cao, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất mở rộng các kênh huy động vốn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, đồng thời tạo cơ chế để nguồn lực trong xã hội được đưa vào sản xuất, kinh doanh hiệu quả hơn.

Cụ thể, cần cụ thể hóa cơ chế cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền theo tinh thần Nghị quyết 68. Các ngân hàng có thể sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, thuế, xuất nhập khẩu để đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp, qua đó giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm là đất đai. Đây cũng là hướng tiếp cận giúp những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản thế chấp có thêm cơ hội tiếp cận tín dụng.

Cùng với đó, cần tạo điều kiện giữ vốn và vốn chủ sở hữu ở lại trong nước. Đại biểu đề nghị sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ đặt tại trung tâm tài chính quốc tế đầu tư vào trong nước; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý.

Đối với lĩnh vực khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, đại biểu đề xuất sớm đưa Quỹ Đầu tư mạo hiểm quốc gia vào hoạt động thực chất. Theo đó, Nhà nước góp vốn mồi vào các quỹ tư nhân chuyên nghiệp, tạo cơ chế để nhà đầu tư tư nhân mua lại phần vốn nhà nước khi hoạt động đầu tư thành công. Cách làm này vừa khuyến khích dòng vốn tư nhân tham gia đầu tư mạo hiểm, vừa tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển.

Một giải pháp khác là kết nối nguồn tiết kiệm của người dân với doanh nghiệp thông qua các quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng. Qua đó, từng bước hình thành các kênh đầu tư dài hạn, giúp chuyển một phần nguồn lực đang nằm trong dân cư thành vốn phục vụ phát triển kinh tế.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung vào mục 3.1, Điều 3 dự thảo Nghị quyết các chỉ tiêu theo dõi như quy mô trái phiếu doanh nghiệp so với GDP và tỷ lệ tiết kiệm của người dân được đưa vào các định chế đầu tư.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, tăng trưởng hai con số cần được nuôi dưỡng bằng nguồn vốn dài hạn và niềm tin dài hạn. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam.