"Sóng lớn" từ điều tra mới, 3 "đại gia thép" ứng phó ra sao?

Cuộc điều tra chống lẩn tránh thuế HRC Trung Quốc đánh dấu bước siết chặt mới của chính sách bảo hộ thép, làm thay đổi cán cân cung – cầu trong nước. Hòa Phát nổi lên như bên hưởng lợi lớn nhờ mở rộng công suất đúng thời điểm, trong khi các doanh nghiệp hạ nguồn như Hoa Sen và Nam Kim phải thích ứng trước áp lực chi phí nguyên liệu tăng.

Khi cuộc điều tra chống lẩn tránh thuế HRC Trung Quốc bước vào giai đoạn nóng, thị trường thép Việt Nam cũng đổi sắc. Hòa Phát, Hoa Sen và Nam Kim – những “tay chơi” lớn – đang cùng lúc nhìn thấy cả cánh cửa cơ hội và sức ép dồn nén phía trước.

Ngày 27/10/2025, Bộ Công Thương ban hành Quyết định 3176/QĐ-BCT, chính thức khởi xướng điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại với thép cuộn cán nóng (HRC) có xuất xứ Trung Quốc, tập trung vào sản phẩm khổ rộng trên 1.880mm đến 2.300mm. Đây là bước tiếp theo trong chuỗi chính sách bảo hộ bắt đầu từ đầu năm, sau khi Bộ lần lượt áp thuế chống bán phá giá (CBPG) tạm thời và chính thức với HRC Trung Quốc khổ hẹp hơn.

Theo Chứng khoán HSC, thị trường cho thấy dấu hiệu rõ của hiện tượng “né thuế”. Trong 8 tháng đầu năm 2025, tổng lượng HRC Trung Quốc nhập về Việt Nam giảm 40%, còn 3,3 triệu tấn, nhưng HRC khổ trên 1.880mm lại tăng gấp 19 lần, đạt 832.000 tấn. Đây chính là “vùng trũng” mà hàng hóa nước ngoài tận dụng để lách biện pháp CBPG hiện hành.

Trước đó, các Quyết định 460/QĐ-BCT (21/2/2025) và 1959/QĐ-BCT (4/7/2025) đã áp thuế CBPG 19,38–27,83% với HRC khổ dưới 1.880mm, có hiệu lực 5 năm từ ngày 6/7/2025. Chỉ sau vài tháng, tổng nhập khẩu HRC giảm 24% còn 5,6 triệu tấn, kéo thị phần nhập khẩu từ 72% xuống 54% — dấu hiệu cho thấy cán cân thị trường đang nghiêng dần về nguồn cung nội địa.

Cuộc điều tra mới không chỉ nhằm “vá” khoảng trống chính sách, mà còn thể hiện bước chuyển trong tư duy bảo hộ công nghiệp – từ phòng vệ bị động sang chủ động bảo vệ chuỗi sản xuất trong nước. Nếu kết quả điều tra xác nhận hành vi lẩn tránh, phạm vi áp thuế có thể mở rộng sang nhóm HRC khổ lớn, chặn hoàn toàn dòng hàng nhập khẩu giá rẻ.

“Sân chơi” đảo chiều: Hòa Phát trỗi dậy giữa làn sóng bảo hộ

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), 9 tháng đầu năm 2025, sản lượng HRC tiêu thụ đạt gần 6 triệu tấn, tăng 17% so với cùng kỳ; trong đó tiêu thụ nội địa tăng tới 65%, còn xuất khẩu giảm 65%. Nói cách khác, cầu nội địa đang dần được đáp ứng bởi sản xuất trong nước.

Trong bối cảnh đó, Hòa Phát (HPG) nổi lên như tâm điểm. Sản lượng tiêu thụ HRC tăng 51%, đạt 3,43 triệu tấn, đưa thị phần từ 44,3% lên 57,3% chỉ sau 9 tháng. Ngược lại, Formosa Hà Tĩnh giảm 10% sản lượng, còn 2,56 triệu tấn do xuất khẩu yếu. Như vậy, HPG và Formosa hiện nắm 54% thị phần, so với 46% năm 2024 — phản ánh thế tiến công mạnh mẽ của nhóm sản xuất nội địa.

Điểm đáng chú ý là bước nhảy vọt của Hòa Phát không chỉ đến từ yếu tố thuế, mà còn nhờ thời điểm mở rộng công suất chiến lược. Trong năm 2025, tập đoàn đưa vào hoạt động thêm 6 triệu tấn công suất HRC, nâng tổng lên 9 triệu tấn/năm – lớn nhất Việt Nam và thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á. Khi công suất tăng trùng pha với chính sách bảo hộ, Hòa Phát gần như đứng ở tâm sóng của hai lực đẩy: bảo hộ và nhu cầu nội địa.

Theo ước tính, Việt Nam tiêu thụ 10,35 triệu tấn HRC trong 8 tháng đầu năm 2025, tăng nhẹ 1%, nhưng cấu trúc thị trường đổi chiều mạnh: thị phần nhập khẩu giảm từ 72% xuống 54%, trong khi HPG tăng từ 13% lên 25%, Formosa từ 15% lên 21%. Mặc dù tổng cầu gần như đi ngang, “miếng bánh” của các nhà sản xuất nội lại phình ra nhanh chóng – dấu hiệu cho thấy năng lực nội địa đang thay thế vai trò nhập khẩu.

Bức tranh cổ phiếu thép dưới hiệu ứng thuế

Theo Chứng khoán HSC, Hòa Phát là bên hưởng lợi rõ rệt nhất từ xu hướng bảo hộ. HSC duy trì khuyến nghị “Mua vào” với giá mục tiêu 37.900 đồng/cp, cao hơn 39% so với thị giá 27.250 đồng. Mức P/E dự phóng 2025 chỉ 8,68 lần, phản ánh tiềm năng tăng trưởng dài hạn khi chuỗi sản xuất thép dẹt của HPG đã hoàn thiện khép kín, mảnh ghép mà ngành thép Việt Nam từng phụ thuộc nhập khẩu.

Ngược lại, các doanh nghiệp tôn mạ – nhóm hạ nguồn dùng HRC làm đầu vào như Hoa Sen (HSG) và Nam Kim (NKG) đối diện thử thách khi nguồn nguyên liệu giá rẻ bị thu hẹp. Tuy nhiên, mức độ tác động được đánh giá vẫn trong tầm kiểm soát, nhờ đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung.

Cụ thể, Hoa Sen đã giảm tỷ lệ nhập HRC từ 60% xuống 30%, chuyển sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia, loại bỏ hoàn toàn nguồn Trung Quốc. Nam Kim hiện tự cung khoảng 60% nhu cầu, phần còn lại nhập từ Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc. HSC duy trì khuyến nghị “Giảm tỷ trọng” với NKG (rủi ro giảm giá 9%) và đang xem xét lại HSG, cho rằng hai doanh nghiệp đã ổn định sau giai đoạn 7 tháng thích ứng thuế CBPG.

Tái cấu trúc ngành thép: cơ hội và thách thức song hành

Về dài hạn, vòng bảo hộ mới sẽ xóa dần lợi thế nguyên liệu giá rẻ, buộc doanh nghiệp hạ nguồn tối ưu quy trình và chuyển hướng sản phẩm giá trị cao. Ở chiều ngược lại, các nhà sản xuất thượng nguồn như Hòa Phát, với chuỗi khép kín từ quặng đến HRC, đang tiến gần vị thế thống lĩnh trong mảng thép dẹt – lĩnh vực mà Việt Nam đang dần tự chủ và tái định hình chuỗi cung ứng nội địa.