Margin "về tay" ngân hàng - cuộc đổi ngôi trên bàn cờ chứng khoán?

Quý III/2025, thị trường chứng khoán bùng nổ lợi nhuận nhờ thanh khoản tăng và VN-Index lập đỉnh, trong đó dư nợ margin sôi động trở lại. Nhóm công ty chứng khoán được ngân hàng hậu thuẫn chiếm ưu thế áp đảo, đẩy thị phần khối ngoại thu hẹp, trong khi doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn nhiều dư địa phát triển.

Cuộc đua margin đang chứng kiến một sự dịch chuyển quyền lực rõ rệt: Các công ty chứng khoán được ngân hàng chống lưng (bank-backed) với lợi thế vốn rẻ đang tăng tốc thâu tóm thị phần một cách quyết liệt. Sức mạnh tài chính này đang đẩy lùi sự hiện diện của khối ngoại, làm thay đổi cán cân cạnh tranh trên bàn cờ tài chính nội địa.

Margin "về tay" ngân hàng - cuộc đổi ngôi trên bàn cờ chứng khoán?

Thị trường chứng khoán quý III/2025 ghi nhận mức tăng trưởng dư nợ cho vay ký quỹ (margin)

Quý III/2025, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự bứt phá ấn tượng về lợi nhuận các công ty chứng khoán, với dư nợ cho vay ký quỹ (margin) trở thành tâm điểm. Tuy nhiên, báo cáo mới của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho thấy cơ cấu thị phần đang dịch chuyển mạnh: nhóm công ty có ngân hàng hậu thuẫn chiếm ưu thế vượt trội, khiến thị phần khối ngoại thu hẹp nhanh chóng.

Lợi nhuận trước thuế toàn ngành trong quý III tăng 169% so với cùng kỳ, đạt mức cao nhất trong hai năm, nhờ VN-Index vươn lên vùng 1.600–1.700 điểm và thanh khoản tăng gần 40%. Chỉ số tích cực kéo theo lợi suất đột biến của nhiều cổ phiếu chứng khoán: VIX tăng hơn 150%, SHS vượt 100%, VND trên 50% từ đầu năm.

Tuy nhiên, tăng trưởng lợi nhuận không đồng đều. Bốn công ty hàng đầu chiếm gần một nửa tổng lợi nhuận toàn ngành, trong khi 20 doanh nghiệp dẫn đầu chiếm tới 91% mức tăng. Dù quy mô nhỏ hơn, nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn tăng 171% so với cùng kỳ, cho thấy dư địa phát triển trong bối cảnh thu nhập và nhu cầu đầu tư của nhà đầu tư cá nhân tiếp tục mở rộng.

Ở mảng tự doanh, lợi nhuận được thúc đẩy nhờ thị trường lập đỉnh. VIX nổi bật với các khoản đầu tư vào GEX, EIB, GEE; VPBANKS và TCX (TCBS) hưởng lợi từ danh mục trái phiếu chưa niêm yết; SSI ghi nhận kết quả tích cực ở cổ phiếu niêm yết và phái sinh. Trong khi đó, mảng môi giới cải thiện theo thanh khoản nhưng biên lợi nhuận gộp vẫn thấp hơn so với giai đoạn đỉnh 2021–2022, chủ yếu do làn sóng miễn phí giao dịch (“zero fee”) từ các công ty lớn. VPS và SSI nhờ lợi thế thương hiệu và đội ngũ môi giới tiếp tục mở rộng thị phần đáng kể.

Công ty có ngân hàng hỗ trợ chiếm ưu thế trong dư nợ margin

Thanh khoản bùng nổ cũng khiến thị trường margin sôi động trở lại, với dư nợ liên tục lập đỉnh mới sau giai đoạn sụt giảm cuối 2022. Phần lớn công ty duy trì tỷ lệ dư nợ margin/vốn chủ sở hữu dưới 2 lần, nhờ chủ động tăng vốn.

Điểm đáng chú ý nhất là sự dịch chuyển thị phần rõ rệt sang nhóm công ty có ngân hàng “chống lưng”. Trong 5 năm, nhóm này nâng thị phần margin từ dưới 40% lên gần 60%, chủ yếu chiếm phần thị trường của các công ty ngoại. Trong top 20 doanh nghiệp có dư nợ margin lớn nhất, có tới 11 công ty được ngân hàng hậu thuẫn, cho thấy hệ thống ngân hàng ngày càng tham gia sâu vào hoạt động cho vay ký quỹ.

Về room margin, 17/20 công ty lớn vẫn duy trì dư nợ/vốn chủ sở hữu dưới 2 lần, trong khi MBS, VCBS và FTS đã tiến sát hoặc vượt trần cho phép. Một số doanh nghiệp khác như HCM, KIS, Mirae Asset cũng tiệm cận ngưỡng này và cần tăng vốn để mở rộng dư nợ. MBS đang nâng vốn điều lệ lên 5.728 tỷ đồng nhưng vẫn chưa đủ để đưa tỷ lệ margin về dưới 200% theo quy định.