Khủng hoảng thanh khoản Mỹ: Bước mở màn cho chu kỳ tái cấu trúc tài chính toàn cầu

Ngày 1/11 sẽ đánh dấu một biến chuyển âm thầm nhưng có sức công phá lớn trong hệ thống tài chính Hoa Kỳ.

Hơn 2,3 triệu nhân viên liên bang và 42 triệu người dân nhận hỗ trợ thực phẩm (SNAP - EBT) bắt đầu rút tiền mặt, cắt giảm chi tiêu và ngừng luân chuyển dòng tiền trong hệ thống ngân hàng.

Nghe có vẻ là vấn đề xã hội, nhưng trên thực tế đây là cú châm ngòi thanh khoản có thể kéo theo một chuỗi khủng hoảng ngân hàng khu vực, và rộng hơn là một đợt tái định hình toàn bộ hệ thống tiền tệ Mỹ.

1. Khi chính phủ ngưng chi, dòng tiền ngưng chảy

Nền kinh tế Mỹ vốn được vận hành trên “máy bơm tiền” liên tục của Chính phủ Liên bang: từ chi lương công chức, trợ cấp an sinh, cho tới hợp đồng với hàng trăm nghìn nhà thầu quốc phòng, công nghệ và y tế.

Bởi khi ngân sách bị tạm khóa (shutdown) hoặc chậm phê duyệt, dòng tiền ra khỏi Kho bạc gần như bị chặn lại dẫn đến kết quả là người dân rút tiền dự phòng để chi tiêu ngắn hạn; ngân hàng thương mại mất nguồn tiền gửi ổn định; doanh nghiệp co tín dụng, vòng quay vốn chậm lại.

Đó chính là hiệu ứng rút thanh khoản - thứ khiến hệ thống ngân hàng khu vực Mỹ, vốn đã mong manh sau cú sốc SVB 2023, một lần nữa đứng trước bờ vực mất cân đối tài sản và nợ.

2. Ngân hàng khu vực: mắt xích yếu nhất trong chuỗi

Các ngân hàng khu vực (regional banks) đang nắm khối lượng lớn trái phiếu dài hạn được mua trong giai đoạn lãi suất thấp 2020 - 2021.

Khi Fed tăng lãi suất liên tục, các trái phiếu này mất giá mạnh, tạo ra lỗ sổ sách hàng trăm tỷ USD.

Nếu người gửi tiền rút vốn hàng loạt để chi tiêu hoặc dự phòng, các ngân hàng này sẽ phải bán trái phiếu lỗ để có tiền mặt và mất thanh khoản tức thì.

Một vòng lặp bắt đầu xuất hiện:

Rút tiền → Bán tài sản lỗ → Lỗ thật → Mất niềm tin → Tiếp tục rút tiền.

Chỉ cần vài cú rút thanh khoản quy mô hàng chục tỷ USD, thị trường Mỹ có thể chứng kiến “SVB 2.0”, và lần này, sự lan truyền có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.

3. “Dàn dựng” hay tất yếu?

Nhiều nhà quan sát cho rằng, việc để xảy ra shutdown ngân sách và để thanh khoản co mạnh không hoàn toàn là sai sót chính trị, mà là một phép thử có chủ đích.

“Giới tinh hoa tài chính” bao gồm Fed, Bộ Tài chính và nhóm ngân hàng lớn Phố Wall có thể đang chấp nhận một cú sốc có kiểm soát để:

- Thanh lọc hệ thống ngân hàng yếu kém.

- Hợp nhất tài sản về tay nhóm Big 4 (JPMorgan, Citi, BofA, Wells Fargo).

- Dọn đường cho hệ thống thanh toán mới dựa trên CBDC (Central Bank Digital Currency).

Kịch bản này không xa lạ. Lịch sử Mỹ từng ba lần lặp lại mô hình tương tự:

- Khủng hoảng ngân hàng tiết kiệm (1980s) dẫn tới hợp nhất hệ thống.

- Lehman Brothers sụp đổ (2008) khiến Big 4 kiểm soát hơn 60% tài sản ngân hàng Mỹ.

- Và SVB - First Republic (2023) chính là tín hiệu đầu tiên của đợt “tái cấu trúc lần thứ ba”.

4. Chuỗi phản ứng thị trường: “Rút nước - Cú sốc - Cứu trợ - Lạm phát tài sản”

Nếu đặt trong chu kỳ thanh khoản toàn cầu, các thị trường sẽ phản ứng theo trình tự tương đối rõ ràng.

Giai đoạn đầu là pha rút thanh khoản, khi người dân và chính phủ ngừng chi, ngân hàng co vốn. USD mạnh lên, trong khi cổ phiếu và hàng hóa giảm, vàng có thể điều chỉnh ngắn hạn.

Tiếp đến là giai đoạn cú sốc hệ thống, khi ngân hàng khu vực mất thanh khoản và nợ xấu tăng. Lợi suất trái phiếu giảm, dòng tiền trú ẩn chảy về trái phiếu và vàng.

Sau đó, Fed buộc phải can thiệp bằng cách bơm tiền, hạ lãi suất và mở các chương trình hỗ trợ thanh khoản. Đây là lúc USD yếu đi, cổ phiếu hồi phục, hàng hóa và vàng bật tăng.

Cuối cùng là giai đoạn lạm phát tài sản quay lại, khi thanh khoản tràn ngập và niềm tin tạm phục hồi. Vàng, dầu, kim loại công nghiệp và lương thực bước vào sóng tăng mới.

Lịch sử cho thấy, mọi cuộc khủng hoảng thanh khoản đều kết thúc bằng một làn sóng in tiền, và hệ quả là một chu kỳ tăng giá tài sản hữu hình.

5. Vị thế của nhà đầu tư: Giữa reset và cơ hội

Trong ngắn hạn, việc thắt thanh khoản đột ngột có thể khiến USD tiếp tục mạnh, trong khi vàng, hàng hóa và chứng khoán chịu áp lực điều chỉnh.

Nhưng về trung hạn, khi Fed buộc phải xoay trục, dòng tiền sẽ đảo chiều mạnh về các tài sản cứng như vàng, bạc, bạch kim, dầu, đồng; nhóm hàng hóa chiến lược như nông sản và năng lượng; cũng như những lĩnh vực cổ phiếu mang tính phòng thủ như năng lượng, quốc phòng và công nghệ AI.

Ngược lại, trái phiếu dài hạn và cổ phiếu ngân hàng truyền thống sẽ tiếp tục là vùng rủi ro hệ thống cho đến khi lạm phát thật sự hạ nhiệt.

Vậy nên

Nếu đúng là “shutdown” chỉ là phần nổi của tảng băng, thì phần chìm chính là một chu kỳ tái cấu trúc thanh khoản toàn cầu, nơi quyền kiểm soát tiền tệ dần tập trung vào ngân hàng trung ương và nhóm tài chính lớn nhất.

Trong mọi lần “reset” của lịch sử tài chính, vàng và hàng hóa hữu hình luôn là nơi trú ẩn cuối cùng của niềm tin. Và có lẽ, lần này cũng không khác.