Khách hàng thành "chủ nợ"?

Doanh nghiệp khẳng định vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thu mua, song việc nhận tài sản ngay nhưng thanh toán theo nhiều đợt khiến giới chuyên gia đặt câu hỏi về rủi ro thanh khoản và niềm tin trên thị trường kim cương.

Làn sóng khách hàng bán lại kim cương sau những biến động của thị trường đang tạo áp lực chưa từng có lên hệ thống thu mua của CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ). Theo chia sẻ của ban lãnh đạo doanh nghiệp, kể từ ngày 3/7, doanh số mua lại sản phẩm đã cao gấp khoảng 5 lần doanh số bán ra, trong đó kim cương chiếm tỷ trọng lớn.

Tổng Giám đốc PNJ Phan Quốc Công cho biết doanh nghiệp đã bố trí nguồn lực lên tới vài nghìn tỷ đồng để thực hiện nghĩa vụ mua lại. Tuy nhiên, thay vì thanh toán ngay sau khi hoàn tất kiểm định như trước đây, PNJ áp dụng cơ chế chi trả theo từng giai đoạn dựa trên năng lực vận hành thực tế.

Theo chính sách đang được áp dụng tại một số cửa hàng, các giao dịch có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên sẽ được thanh toán thành 5 đợt, gồm 10% ngay sau khi hoàn tất hồ sơ, 20% sau 30 ngày, 25% sau 60 ngày, 25% sau 90 ngày và 20% còn lại sau 120 ngày.

Động thái này xuất hiện trong bối cảnh thị trường kim cương đối mặt với áp lực tâm lý sau vụ việc cơ quan chức năng triệt phá đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương. Dù PNJ khẳng định toàn bộ sản phẩm kinh doanh đều được nhập khẩu chính ngạch và không liên quan đến vụ án, nhu cầu chuyển đổi kim cương sang tiền mặt hoặc vàng vẫn gia tăng.

Báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2026 cho thấy PNJ vẫn duy trì nền tảng tài chính khá lớn. Tính đến ngày 31/3, doanh nghiệp sở hữu khoảng 924 tỷ đồng tiền và tương đương tiền, cùng 3.586 tỷ đồng đầu tư tài chính ngắn hạn, chủ yếu là tiền gửi ngân hàng.

Tổng tài sản ngắn hạn đạt 18.163 tỷ đồng, trong khi nợ ngắn hạn ở mức 5.277 tỷ đồng. Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh quý I đạt gần 3.558 tỷ đồng, dù phần lớn đến từ việc giảm khoảng 2.420 tỷ đồng hàng tồn kho.

Theo các chuyên gia, những con số này chưa phản ánh đầy đủ khả năng đáp ứng nhu cầu mua lại trong thời điểm hiện tại. Khi lượng hàng khách bán lại tăng mạnh, doanh nghiệp phải đồng thời chi tiền mặt và ghi nhận hàng tồn kho, trong khi việc tái tiêu thụ kim cương có thể kéo dài hơn trước.

Góc nhìn pháp lý và tác động tới doanh nghiệp

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, pháp luật hiện hành không quy định doanh nghiệp kinh doanh kim cương bắt buộc phải mua lại sản phẩm nếu hàng hóa không có lỗi. Nghĩa vụ này chủ yếu được xác lập thông qua hợp đồng, hóa đơn và chính sách thu đổi mà doanh nghiệp công bố.

Trong khi đó, luật sư Trần Tuấn Anh cho rằng nếu cam kết thu mua là một trong những yếu tố thúc đẩy khách hàng quyết định mua sản phẩm, việc điều chỉnh thời hạn thanh toán cần được làm rõ về cơ sở pháp lý và quyền lợi của các bên.

Theo quan điểm này, khi khách hàng đã giao tài sản nhưng mới nhận một phần tiền, phần giá trị còn lại trở thành khoản phải thu đối với doanh nghiệp. Nếu không có quy định cụ thể về quyền sở hữu, lãi suất, biện pháp bảo đảm hoặc cơ chế xử lý khi chậm thanh toán, phần lớn rủi ro thanh khoản có thể chuyển sang phía khách hàng.

Đối với PNJ, đây không chỉ là bài toán quản trị dòng tiền mà còn là phép thử đối với uy tín thương hiệu và chính sách hậu mãi. Trong lĩnh vực trang sức và kim cương, khả năng thu mua lại sản phẩm luôn được xem là một yếu tố quan trọng góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng.