IPO nóng, thị giá nguội

Khi nguồn cung cổ phiếu mới tăng nhanh nhưng thanh khoản chung thu hẹp, câu chuyện định giá và khả năng hấp thụ dòng tiền trở thành phép thử quan trọng với doanh nghiệp sau IPO.

Theo thống kê trong 7 thương vụ IPO được chú ý thời gian qua, có tới 6 cổ phiếu đang thấp hơn giá IPO tính đến ngày 15/9. Một số mã giảm khoảng 30%; TCBS là trường hợp hiếm hoi có thị giá cao hơn giá IPO, nhưng mức tăng chỉ khoảng 1%.

Diễn biến này đáng chú ý bởi nhiều doanh nghiệp IPO không phải những cái tên xa lạ. TCBS, VPBankS, VPS và LPBS đều thuộc các hệ sinh thái tài chính lớn. Điện Máy Xanh gắn với MWG, Hòa Phát Agri thuộc hệ sinh thái Hòa Phát, còn GELEX Infra nằm trong hệ sinh thái GELEX. MCH và F88 cũng từng giao dịch trên UPCoM trước khi chuyển sang giai đoạn niêm yết mới.

Điều đó tạo ra một nghịch lý: doanh nghiệp có thương hiệu, hệ sinh thái và nền tảng kinh doanh rõ ràng, nhưng yếu tố “hàng hóa mới” lại không còn quá mạnh. Nhà đầu tư vốn đã có nhiều cách tiếp cận câu chuyện tăng trưởng thông qua cổ phiếu công ty mẹ. Vì vậy, công ty con sau IPO cần chứng minh giá trị độc lập đủ lớn để tạo ra mặt bằng định giá mới.

Nhóm chứng khoán cũng đang chiếm tỷ trọng đáng kể trong các thương vụ IPO nổi bật. Đây là ngành có mức độ cạnh tranh cao, phụ thuộc vào thanh khoản thị trường, thị phần môi giới, dư nợ margin, ngân hàng đầu tư và khả năng huy động vốn. Khi thị trường sôi động, lợi nhuận có thể tăng nhanh; nhưng khi thanh khoản giảm, áp lực cạnh tranh và chi phí vốn dễ trở nên rõ nét hơn.

Bài toán lớn hơn nằm ở sức hấp thụ của thị trường. Theo dữ liệu được MarketTimes dẫn lại, giá trị khớp lệnh HoSE từng bình quân trên 30.000 tỷ đồng/phiên trong quý III/2025 nhưng giảm xuống khoảng 13.000–14.000 tỷ đồng trong ba tháng gần nhất; riêng từ đầu tháng 9, mức bình quân chỉ khoảng 11.000 tỷ đồng/phiên.

Trong bối cảnh đó, nhiều thương vụ IPO lớn xuất hiện đồng thời có thể khiến dòng tiền bị phân tán. Việc một đợt IPO được đăng ký mua nhiều lần lượng chào bán cũng chưa đồng nghĩa cổ phiếu sẽ duy trì mức định giá tương ứng sau khi giao dịch tự do.

Vấn đề cuối cùng là giá IPO. Một cổ phiếu giảm 30% không đồng nghĩa giá trị doanh nghiệp giảm 30%. Khoảng cách có thể đến từ việc mức giá ban đầu đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng, sau đó thị trường thứ cấp thực hiện quá trình định giá lại dựa trên cung – cầu và triển vọng lợi nhuận thực tế.

Với doanh nghiệp, IPO vì thế không chỉ là câu chuyện huy động vốn thành công. Khả năng duy trì thanh khoản, tăng trưởng lợi nhuận và thuyết phục thị trường về mức định giá sau niêm yết mới quyết định chất lượng của một thương vụ trong dài hạn.