Đón sóng IPO: Đừng để "nước đến chân mới nhảy"

Năm 2026 mở ra với tâm thế sôi động của thị trường IPO, khi nhiều doanh nghiệp lớn chủ động tính toán thời điểm lên sàn để huy động vốn và bứt tốc. Danh sách được giới đầu tư nhắc tới trải rộng nhiều lĩnh vực, từ tiêu dùng, tài chính đến công nghệ và hạ tầng.

Để một thương vụ IPO không chỉ “lên sàn cho kịp sóng” mà thực sự thành công và bền vững, doanh nghiệp buộc phải chuẩn bị bài bản hơn bao giờ hết. Từ nền tảng tài chính, chuẩn mực quản trị cho tới chiến lược vận hành sau niêm yết, mọi khâu đều cần được thiết kế với tầm nhìn dài hạn, thay vì tư duy ngắn hạn theo chu kỳ thị trường.

Nhân dịp đầu Xuân 2026, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đức Hoàn, Tổng Giám đốc Chứng khoán ACB (ACBS), đã phác họa bức tranh toàn cảnh về làn sóng IPO đang manh nha hình thành, đồng thời chỉ ra những điều kiện mang tính “sinh tử” đối với các doanh nghiệp đang cân nhắc bước lên sàn chứng khoán.

IPO trở lại tâm điểm sau gần một thập kỷ trầm lắng

Theo ông Hoàn, thị trường IPO đang bước vào giai đoạn sôi động nhất kể từ năm 2018, nhờ sự hội tụ của nhiều yếu tố thuận lợi hiếm có. Trước hết là nền tảng vĩ mô: ngay từ đầu năm 2025, Chính phủ đã đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức 8% và hoàn thành mục tiêu này. Xuất nhập khẩu phục hồi rõ nét, đầu tư công dù chưa đạt kỳ vọng nhưng các dự án hạ tầng lớn tại Hà Nội và TP.HCM vẫn được triển khai đúng tiến độ, tạo lực đỡ cho nền kinh tế.

Với thị trường chứng khoán, việc Việt Nam được xem xét nâng hạng lên thị trường mới nổi vào cuối năm 2025 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là “tấm vé thông hành” mà nhiều quỹ đầu tư nước ngoài quy mô trung bình và lớn chờ đợi suốt nhiều năm. Ông Hoàn cho biết, các định chế tài chính toàn cầu như BlackRock đã chủ động tiếp cận nhiều công ty chứng khoán tại Việt Nam, trong đó có ACBS, để tìm hiểu sâu về các sản phẩm và cơ chế giao dịch mới mà Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho phép triển khai, như cơ chế non pre-funding đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài từ cuối năm 2025.

“Khi chính thức được nâng hạng, dòng vốn lớn sẽ không chỉ dừng ở mức ‘thăm dò’ mà có thể vào thị trường một cách ồ ạt. Xa hơn, mục tiêu tiếp theo của Việt Nam là tiến tới nâng hạng trong bộ chỉ số MSCI, qua đó mở ra dư địa thu hút vốn ngoại quy mô lớn và dài hạn hơn”, ông Hoàn nhấn mạnh.

Song song với đó, chính sách cũng đang đi trước một bước. Giai đoạn 2026–2027, khi cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được triển khai, giao dịch trong ngày và bán khống có thể được áp dụng. Khi các công cụ này đi vào vận hành, thanh khoản thị trường nhiều khả năng tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực đến tâm lý nhà đầu tư và nâng cao sức hấp dẫn của các thương vụ IPO.

Hai trụ cột định hình nhịp IPO năm 2026

Theo Tổng Giám đốc ACBS, nhịp IPO trong năm 2026 sẽ được quyết định bởi hai yếu tố then chốt. Thứ nhất là tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số trong trung hạn, đây sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy doanh nghiệp mở rộng quy mô và tìm kiếm kênh huy động vốn dài hạn.

Thứ hai là việc duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn. Cùng với đó, việc thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị định 68 và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước theo Nghị quyết 79 sẽ tạo nên hai trụ cột quan trọng cho tăng trưởng.

Ông Hoàn cho rằng năm 2026 sẽ chứng kiến nhiều chính sách “gỡ nút thắt” cho khu vực tư nhân, đặc biệt là về pháp lý và thủ tục hành chính. Khi môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn mở rộng sản xuất, cải thiện dòng tiền và sẵn sàng hơn cho kế hoạch lên sàn. Đây cũng là lý do khiến làn sóng IPO được kỳ vọng không chỉ dừng lại trong năm 2026 mà còn kéo dài sang đầu năm 2027.

IPO không phải đích đến, mà là điểm khởi đầu

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàn nhấn mạnh: yếu tố quyết định thành công của một thương vụ IPO không nằm ở mức giá chào sàn, mà ở khả năng tăng trưởng bền vững sau niêm yết. Khi đã lên sàn, nhà đầu tư sẽ nhìn vào các chỉ tiêu cốt lõi như ROE, EPS và cổ tức – những thước đo phản ánh chất lượng tăng trưởng thực chất.

Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng dài hạn, quản trị doanh nghiệp và kiểm soát rủi ro mới là “xương sống”. Nhà đầu tư không chỉ quan tâm doanh nghiệp kiếm được bao nhiêu tiền, mà còn muốn thấy dòng tiền của họ được quản lý minh bạch, an toàn và hiệu quả ra sao. Một bộ máy quản trị hoàn chỉnh phải bao gồm kiểm soát nội bộ, kiểm soát tuân thủ, kiểm toán nội bộ và cơ cấu HĐQT có thành viên độc lập đủ mạnh để giám sát và phản biện.

“Không ít doanh nghiệp tăng trưởng rất nhanh, nhưng hệ thống quản trị chưa theo kịp. Đây là điểm yếu lớn khi bước vào sân chơi niêm yết”, ông Hoàn nhận định. Theo ông, nếu doanh nghiệp sớm làm việc với các đơn vị kiểm toán độc lập uy tín, quá trình chuẩn bị IPO có thể rút ngắn xuống khoảng 2 năm. Ngược lại, nếu chỉ tập trung kinh doanh mà xem nhẹ kiểm soát rủi ro, thời gian hoàn thiện hệ thống có thể kéo dài tới 3 năm hoặc hơn.

Định giá: bài toán cân bằng giữa tham vọng và thực tế

Định giá luôn là khâu nhạy cảm nhất trong một thương vụ IPO. Theo ông Hoàn, ACBS thường tiếp cận định giá dựa trên hai trụ cột: giá trị sổ sách và giá trị thương hiệu trong tương quan với các doanh nghiệp cùng ngành. Đây là sự kết hợp giữa giá trị hữu hình – có thể đo lường rõ ràng qua báo cáo tài chính – và giá trị vô hình, vốn khó định lượng hơn.

Với doanh nghiệp mới hoạt động trong thời gian ngắn, việc đặt kỳ vọng định giá cao tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ngược lại, những doanh nghiệp có bề dày hoạt động, hệ sinh thái khách hàng và uy tín thị trường dù chưa niêm yết vẫn sở hữu giá trị vô hình rất lớn. Quan trọng nhất, mức giá chào sàn phải để lại dư địa tăng trưởng cho nhà đầu tư trong 5–7 năm tới, thay vì “dồn hết kỳ vọng” ngay tại thời điểm IPO.

Hậu niêm yết: giữ nhịp tăng trưởng và giữ chữ tín

Sau khi lên sàn, áp lực từ kỳ vọng thị trường sẽ lớn hơn rất nhiều. Theo ông Hoàn, chiến lược hậu niêm yết cần tập trung vào hai vấn đề cốt lõi: duy trì tăng trưởng và nâng cao chất lượng quản trị. Doanh nghiệp phải có kế hoạch kinh doanh rõ ràng, với các mục tiêu tăng trưởng cụ thể, đồng thời chủ động mở rộng quy mô thông qua tăng trưởng nội sinh hoặc M&A.

Song song với đó, quản trị doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm. Minh bạch, chính trực và tinh thần trách nhiệm không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật, mà còn là nền tảng để xây dựng niềm tin dài hạn với cổ đông, đối tác và thị trường.

Năm 2026, ACBS đặt mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận tối thiểu 30–40%, đồng thời phát triển song hành với chiến lược ESG của ngân hàng mẹ Ngân hàng ACB. Các hoạt động cộng đồng, hỗ trợ địa phương khó khăn và bảo vệ môi trường sẽ tiếp tục được duy trì như một phần không tách rời trong chiến lược phát triển dài hạn.