Công ty chứng khoán nào hưởng lợi từ sàn giao dịch Cacbon

Thị trường giao dịch carbon tại Việt Nam vừa đánh dấu một cột mốc lịch sử khi Sàn giao dịch carbon trong nước chính thức khai trương và đi vào vận hành thí điểm vào ngày 29/06/2026. Sự kiện này biến quyền phát thải hoặc kết quả giảm phát thải thành một loại hàng hóa có giá trị kinh tế rõ rệt, mở ra một phân khúc tài chính xanh hoàn toàn mới tại Việt Nam.

Dưới đây là phân tích chi tiết về dòng tiền, cơ chế vận hành của thị trường này và nhóm công ty chứng khoán (CTCK) sẽ hưởng lợi lớn nhất.

1. Phân tích thực trạng vận hành sàn giao dịch carbon (Cập nhật 2026)

Cơ chế vận hành: Sàn được vận hành thông qua sự phối hợp giữa Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Tài nguyên và Môi trường), Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Ngân hàng thanh toán được chỉ định là BIDV.

Hàng hóa giao dịch: Bao gồm 2 loại chính:

Hạn ngạch phát thải khí nhà kính: Đây là "nguồn hàng" chủ lực ở giai đoạn đầu. Các doanh nghiệp thuộc ngành phát thải cao (như nhiệt điện, sắt thép, xi măng) được phân bổ hạn ngạch. Nếu phát thải vượt mức, họ bắt buộc phải lên sàn mua lại từ doanh nghiệp dư thừa, nếu không sẽ bị phạt tiền và trừ vào hạn ngạch năm sau.

Tín chỉ carbon: Được tạo ra từ các dự án xanh (trồng rừng, năng lượng tái tạo, nông nghiệp giảm phát thải...). Doanh nghiệp có thể mua tín chỉ này để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch được phân bổ.

Giá cả khởi điểm: Trong các phiên giao dịch đầu tiên vào cuối tháng 6/2026, giá khớp lệnh hạn ngạch phát thải dao động từ 130.000 – 136.000 đồng/tấn $CO_2$ tương đương ($CO_2e$). Mức giá này được đánh giá là vừa phải để các doanh nghiệp làm quen trước khi bùng nổ khối lượng trong các năm tới.

2. Công ty chứng khoán (CTCK) nào hưởng lợi nhiều nhất?

Khi một sàn giao dịch mới được thiết lập dựa trên hạ tầng của HNX và VSDC, cấu trúc tạo doanh thu sẽ tương tự như thị trường chứng khoán cơ sở hay phái sinh. Các CTCK sẽ đóng vai trò là Thành viên giao dịch, kết nối các tổ chức, doanh nghiệp phát thải vào hệ thống để mua bán.

Các CTCK hưởng lợi nhiều nhất sẽ chia làm 2 nhóm rõ rệt:

Nhóm 1: Các CTCK thuộc hệ sinh thái ngân hàng lớn (Big 4) và đi đầu hệ thống

Đây là nhóm nắm lợi thế tuyệt đối ở giai đoạn đầu (2026 - 2028) vì tệp khách hàng bắt buộc phải tham gia sàn carbon hiện tại đều là các doanh nghiệp, tập đoàn lớn, các nhà máy năng lượng, xi măng, dệt may quy mô lớn.

Chứng khoán VietinBank (CTS): Đây là CTCK đi đầu và ghi nhận hành động sớm nhất khi đã hoàn tất các thủ tục kỹ thuật, được VSDC và VNX chấp thuận tham gia hệ thống giao dịch carbon ngay từ giai đoạn chuẩn bị vận hành vào tháng 6/2026 để đón đầu dòng vốn tài chính xanh.

Chứng khoán BIDV (BSI): Với lợi thế BIDV là ngân hàng thanh toán độc quyền được chỉ định cho sàn giao dịch carbon, BSI sẽ được hưởng lợi gián tiếp và trực tiếp từ dòng tiền ký quỹ, thanh toán bù trừ vô cùng lớn từ các doanh nghiệp chuyển qua.

Chứng khoán Vietcombank (VCBS) & Agribank (AGR): Nắm giữ tệp khách hàng doanh nghiệp quốc doanh và doanh nghiệp FDI khổng lồ. Đặc biệt là AGR với lợi thế hệ sinh thái nông nghiệp – nơi đang sở hữu tiềm năng tạo ra tín chỉ carbon lớn nhất Việt Nam (từ các dự án lâm nghiệp, trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp).

Nhóm 2: Các CTCK top đầu về thị phần và thế mạnh Tư vấn phát hành (IB)

Để đưa được tín chỉ carbon lên sàn, các doanh nghiệp sở hữu dự án xanh cần một đơn vị trung gian để thẩm định, định giá, tư vấn cấu trúc tài chính và tìm kiếm đối tác mua (đặc biệt là đối tác nước ngoài qua cơ chế CBAM của EU hay trao đổi quốc tế).

SSI, VPS, VNDirect, TCBS: Các ông lớn này sở hữu đội ngũ tư vấn doanh nghiệp (IB) mạnh nhất thị trường. Họ sẽ không chỉ ăn doanh thu từ phí môi giới giao dịch carbon mà khoản thu lớn hơn sẽ đến từ phí dịch vụ tư vấn cấu trúc tài chính xanh và kết nối dòng vốn ESG quốc tế cho các tổng công ty lớn tại Việt Nam.

3. Đánh giá cơ hội đầu tư cho bạn

Mặc dù sàn giao dịch carbon là một bước ngoặt dài hạn vô cùng tiềm năng cho nền kinh tế xanh của Việt Nam, đối với nhóm ngành chứng khoán, đóng góp doanh thu từ mảng này trong năm 2026 sẽ chưa thể phản ánh ngay lập tức vào báo cáo tài chính. Giai đoạn này mang tính chất thí điểm để xây dựng hệ thống và giúp doanh nghiệp làm quen với hạn ngạch.

Nếu bạn đang tìm kiếm cơ hội đầu tư cổ phiếu ăn theo sóng này, hãy chú ý đến các CTCK có chuyển động thực tế sớm (như CTS, BSI) kết hợp với các doanh nghiệp thượng nguồn có sẵn nguồn tín chỉ carbon dồi dào để bán (như nhóm cao su, lâm nghiệp, hoặc năng lượng tái tạo).