Chứng khoán "đua bơm vốn", ai ôm rủi ro?

17 công ty chứng khoán lên kế hoạch tăng vốn khoảng 74.000 tỷ đồng trong năm 2026, nhưng tốc độ tăng dư nợ margin đang chậm lại giữa lúc thanh khoản thị trường suy yếu.

Ngành chứng khoán đang chứng kiến làn sóng tăng vốn quy mô lớn khi 17 doanh nghiệp lên kế hoạch bổ sung khoảng 74.000 tỷ đồng. Riêng 5 công ty gồm VPS, TCBS, VCBS, SSI và VIX chiếm khoảng hai phần ba tổng giá trị dự kiến.

Một trường hợp nổi bật là Chứng khoán HD (HDBS), với vốn điều lệ tăng từ hơn 1.461 tỷ đồng lên gần 10.961 tỷ đồng, tương đương gấp khoảng 7,5 lần.

Không đứng ngoài cuộc đua, SSI, TCBS, VPBankS và VNDirect cũng đẩy mạnh các phương án phát hành cổ phiếu nhằm củng cố năng lực tài chính, mở rộng cho vay margin và duy trì thị phần.

Theo SHS Research, dư nợ margin toàn ngành đạt gần 448.000 tỷ đồng vào cuối tháng 9/2026, tăng 22% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, riêng quý III, mức tăng chỉ đạt 1,2%, phản ánh nhu cầu sử dụng đòn bẩy có dấu hiệu chững lại.

Margin chưa chạm trần, dư địa vẫn khổng lồ

Tổng vốn chủ sở hữu ngành chứng khoán ước đạt 460.000 tỷ đồng. Tỷ lệ dư nợ margin trên vốn chủ sở hữu bình quân mới xấp xỉ 1 lần, thấp hơn đáng kể so với giới hạn 2 lần theo quy định.

Đáng chú ý, 5 công ty dẫn đầu đang nắm khoảng 45% tổng dư địa cho vay toàn ngành.

Trong đó, TCBS dẫn đầu về dư nợ margin nhưng tỷ lệ dư nợ trên vốn chủ sở hữu mới đạt 1,15 lần. Tại VIX, con số này chỉ khoảng 0,38 lần, cho thấy khả năng mở rộng cho vay còn đáng kể.

Dù vậy, dư địa lớn không đồng nghĩa lợi nhuận chắc chắn tăng tương ứng. Khi nhu cầu vay suy yếu, nguồn vốn bổ sung có thể chưa được khai thác hiệu quả.

Rủi ro giải chấp và bẫy pha loãng

Mặt trái lớn nhất của cuộc đua margin nằm ở rủi ro tín dụng khi thị trường đảo chiều.

Nếu giá cổ phiếu giảm mạnh, tài sản bảo đảm mất giá có thể kích hoạt các đợt gọi ký quỹ và bán giải chấp. Trong trường hợp xử lý không kịp thời, công ty chứng khoán có nguy cơ phát sinh nợ xấu.

Áp lực còn đến từ hiệu quả sử dụng vốn. Việc phát hành thêm cổ phiếu làm tăng số lượng cổ phiếu lưu hành, khiến EPS bị pha loãng nếu lợi nhuận không tăng tương ứng. ROE cũng có thể suy giảm khi vốn chủ sở hữu tăng nhanh hơn lợi nhuận.

Đáng chú ý, doanh thu hoạt động toàn ngành trong 9 tháng đạt 101.665 tỷ đồng, tăng 22,9%, nhưng lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ lại giảm 3%, còn 28.638 tỷ đồng.

Sự trái chiều này cho thấy quy mô vốn và doanh thu tăng trưởng chưa đủ bảo đảm hiệu quả kinh doanh.

Cuộc đua margin vì vậy đang đặt ngành chứng khoán trước bài toán kép: mở rộng nguồn thu từ cho vay nhưng phải kiểm soát chất lượng tài sản, chi phí vốn và hiệu quả sinh lời.