310.000 tỷ đồng vốn hóa "bốc hơi"

Chứng khoán Việt Nam trải qua một trong những phiên giảm mạnh nhất từ đầu năm khi VN-Index mất hơn 62 điểm, kéo vốn hóa toàn thị trường "bốc hơi" gần 310.000 tỷ đồng. Diễn biến bán tháo lan rộng làm dấy lên lo ngại về áp lực giải chấp và rủi ro từ các khoản vay cầm cố cổ phiếu.

Giới phân tích cho rằng áp lực margin lần này không chỉ đến từ nhà đầu tư cá nhân mà còn liên quan đến các khoản vay của cổ đông lớn và doanh nghiệp, khiến làn sóng bán lan sang cả nhiều cổ phiếu có nền tảng cơ bản tích cực.

Phiên giao dịch ngày 22/7 trở thành cú đòn đau cho giới đầu tư khi VN-Index giảm sâu từ vùng trên 1.850 điểm hồi đầu tháng 7 xuống còn 1.668,5 điểm. Sau phiên, vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam trên cả ba sàn (HoSE, HNX, UPCoM) đã giảm gần 310.000 tỉ đồng, tương đương khoảng 12 tỉ USD. Áp lực bán tháo lan rộng đặc biệt với nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, bất động sản và ngân hàng như VIC, VHM, VCB, CTG, BID.

Nguyên nhân chính khiến thị trường giảm sâu đến từ áp lực call margin gia tăng. Điểm đáng chú ý là áp lực này lần này chủ yếu đến từ nhóm nhà đầu tư lớn như tổ chức trong nước, cổ đông lớn hoặc chủ doanh nghiệp, chứ không phải nhà đầu tư cá nhân. Hiệu ứng "call margin chéo" lan sang cả những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, kết quả kinh doanh ổn định, khiến giá cổ phiếu đồng loạt suy giảm.

Thanh khoản thị trường vẫn duy trì ở mức thấp trong nhiều tháng. Trong quý II/2026, giá trị giao dịch bình quân trên HOSE chỉ đạt 22.200 tỉ đồng/phiên, giảm 30% so với quý I/2026 và thấp nhất trong 4 quý qua. Điều này cho thấy phần lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ đã chủ động giảm sử dụng đòn bẩy từ trước.

Sự chú ý hiện nay nằm ở rủi ro margin liên quan đến cổ đông lớn hoặc các khoản vay cầm cố cổ phiếu của doanh nghiệp. Trong giai đoạn thị trường giảm sâu, giá cổ phiếu nhiều doanh nghiệp có thể tiến gần vùng giá trị tài sản bảo đảm tại các công ty chứng khoán hoặc tổ chức cho vay. Nếu áp lực này gia tăng, rủi ro bán giải chấp từ các khoản vay lớn có thể tạo tác động mạnh hơn so với call margin thông thường.

Thị trường chưa thể sớm quay đầu nên nhà đầu tư cần hành động thận trọng. Ưu tiên hàng đầu là quản trị rủi ro bằng cách hạ tỷ lệ margin, duy trì tỷ trọng tiền mặt cao và tránh mua đuổi trong các nhịp hồi kỹ thuật. Nhà đầu tư nên bắt đầu xây dựng danh sách theo dõi các doanh nghiệp đầu ngành thuộc nhóm ngân hàng, chứng khoán có nền tảng tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định, nợ vay kiểm soát tốt và định giá tiệm cận các vùng khủng hoảng trong quá khứ.