Vốn ngoại vào, vốn ngoại ra - Một góc nhìn

Trong khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục gia tăng, nhà đầu tư nước ngoài lại liên tục bán ròng trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Hai diễn biến tưởng như trái ngược đang đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm. Phải chăng vốn ngoại đang có những đánh giá khác nhau về triển vọng nền kinh tế, hay chính cách chúng ta nhìn nhận các dòng vốn chưa phản ánh đầy đủ bản chất của chúng?

Nguồn: Internet.

Hai dòng vốn, hai câu chuyện

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong chín tháng năm 2026, vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 50.36 tỷ USD, tăng 76.4% so với cùng kỳ. Vốn FDI thực hiện đạt 21.07 tỷ USD, tăng 12.1% và là mức cao nhất của cùng kỳ trong năm năm gần đây.

Ở một diễn biến khác, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng khoảng 24,000 tỷ đồng, tương đương 930 triệu USD, trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM trong tháng 10/2026. Lũy kế từ đầu năm, giá trị bán ròng đã lên khoảng 4.7 tỷ USD.

Những con số này dễ tạo cảm giác nghịch lý. Một bên là dòng vốn tiếp tục tìm đến Việt Nam để đầu tư, mở rộng sản xuất; bên kia là dòng vốn rút khỏi danh mục cổ phiếu. Tuy nhiên, sự trái chiều ấy không nhất thiết phản ánh những đánh giá mâu thuẫn về cùng một nền kinh tế.

FDI thường gắn với những quyết định đầu tư có thời hạn dài, từ xây dựng nhà máy, phát triển chuỗi cung ứng đến mở rộng thị trường. Những quyết định này phụ thuộc vào chi phí sản xuất, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, chính sách và triển vọng kinh doanh trong nhiều năm.

Trong khi đó, đầu tư danh mục (Portfolio Investment) nhạy cảm hơn với lãi suất, tỷ giá, định giá tài sản và cơ hội sinh lời trên các thị trường khác. Một quỹ đầu tư có thể bán cổ phiếu Việt Nam để cơ cấu danh mục toàn cầu mà không nhất thiết thay đổi đánh giá về triển vọng tăng trưởng dài hạn của Việt Nam.

Vì vậy, vốn ngoại vào và vốn ngoại ra có thể cùng diễn ra mà không thực sự mâu thuẫn.

Bán ròng cổ phiếu có đồng nghĩa ngoại tệ chảy ra?

Một điểm thường bị bỏ qua là giao dịch bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán chưa đồng nghĩa toàn bộ số tiền tương ứng đã được chuyển ra khỏi Việt Nam.

Sau khi bán cổ phiếu, nhà đầu tư có thể tiếp tục nắm giữ tiền đồng, gửi tại ngân hàng, mua tài sản tài chính khác hoặc chuyển đổi sang ngoại tệ để đưa vốn ra nước ngoài. Chỉ trong trường hợp cuối cùng, giao dịch mới trực tiếp tạo ra nhu cầu chuyển tiền ra nước ngoài, mặc dù các lựa chọn trước đó cũng có thể ảnh hưởng đến thanh khoản và thị trường ngoại hối.

Sự phân biệt này đặc biệt quan trọng khi xem xét cán cân thanh toán quốc tế (Balance of Payments – BOP). Dữ liệu giao dịch chứng khoán phản ánh hoạt động mua bán một loại tài sản, trong khi BOP ghi nhận các giao dịch kinh tế giữa người cư trú và người không cư trú theo những nguyên tắc thống kê riêng.

Tương tự, vốn FDI thực hiện theo thống kê đầu tư không thể mặc nhiên được xem là lượng ngoại tệ mới chuyển vào trong cùng kỳ. Hoạt động đầu tư trực tiếp còn có thể được tài trợ bằng lợi nhuận tái đầu tư, vốn vay nội bộ hoặc các nguồn vốn đã hiện diện trong nền kinh tế.

Do đó, lấy vốn FDI thực hiện trừ giá trị bán ròng cổ phiếu để tính dòng vốn ngoại ròng sẽ dẫn đến một kết luận thiếu cơ sở.

Dòng vốn đang phản ứng với điều gì?

Sự khác biệt giữa hai dòng vốn còn phản ánh những thay đổi trong môi trường tài chính quốc tế.

Khi lãi suất và lợi suất trái phiếu tại các nền kinh tế lớn duy trì ở mức hấp dẫn, nhà đầu tư danh mục có thêm lý do để cân nhắc lại việc phân bổ vốn vào các thị trường mới nổi. Nếu đồng USD mạnh lên hoặc triển vọng tỷ giá trở nên kém thuận lợi, mức sinh lời tính bằng ngoại tệ của một khoản đầu tư chứng khoán có thể thấp hơn đáng kể so với mức tăng giá cổ phiếu tính bằng tiền đồng.

Bên cạnh đó, hoạt động bán ròng có thể xuất phát từ định giá của từng nhóm cổ phiếu, nhu cầu chốt lời hoặc chiến lược cơ cấu danh mục. Không phải mọi quyết định bán đều mang thông điệp tiêu cực về triển vọng kinh tế vĩ mô.

Ngược lại, nhà đầu tư trực tiếp có thể tiếp tục mở rộng nhà máy ngay cả khi thị trường tài chính biến động. Với họ, triển vọng xuất khẩu, mạng lưới cung ứng và khả năng tổ chức sản xuất trong dài hạn đôi khi quan trọng hơn những thay đổi ngắn hạn của giá tài sản.

Dẫu vậy, cũng không nên xem nhẹ hiện tượng bán ròng kéo dài. Nếu đi kèm sự suy giảm niềm tin, thanh khoản thị trường yếu hoặc chi phí vốn cổ phần tăng lên, nó có thể ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trong nước. Khi ấy, vấn đề không còn giới hạn ở giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài.

Điều gì còn lại sau những dòng vốn?

Một nền kinh tế mở cần cả đầu tư trực tiếp lẫn đầu tư danh mục. FDI góp phần hình thành năng lực sản xuất, việc làm và liên kết thương mại. Trong khi đó, đầu tư danh mục hỗ trợ thanh khoản, định giá tài sản và khả năng huy động vốn thông qua thị trường tài chính.

Tuy nhiên, sự hiện diện của vốn ngoại chưa tự động bảo đảm hiệu quả kinh tế.

Với FDI, điều đáng quan tâm là giá trị gia tăng được tạo ra trong nước, mức độ liên kết với doanh nghiệp nội địa, năng lực công nghệ và chất lượng việc làm. Một dự án có vốn đầu tư lớn nhưng phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu và tạo ít liên kết trong nước có thể mang lại hiệu quả lan tỏa khác với một dự án có quy mô nhỏ hơn nhưng giúp hình thành mạng lưới nhà cung cấp nội địa.

Với đầu tư danh mục, vấn đề không chỉ là nhà đầu tư nước ngoài mua hay bán bao nhiêu cổ phiếu. Quan trọng hơn là thị trường có đủ minh bạch, chiều sâu và năng lực hấp thụ để doanh nghiệp huy động vốn dài hạn với chi phí hợp lý hay không.

Một thị trường chứng khoán phát triển không thể được đánh giá chỉ bằng số phiên mua ròng của khối ngoại, cũng như thành công thu hút FDI không thể chỉ đo bằng số vốn đăng ký.

Từ góc nhìn chính sách, thay vì cố gắng giữ mọi dòng vốn ở lại, có lẽ cần chú trọng hơn đến khả năng chống chịu trước sự dịch chuyển vốn. Điều đó đòi hỏi nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, thị trường ngoại hối vận hành hiệu quả, cơ sở nhà đầu tư trong nước đủ mạnh và một thị trường vốn có khả năng tài trợ thực chất cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Vốn ngoại vào rồi có thể ra. Đó là đặc điểm bình thường của một nền kinh tế hội nhập. Điều đáng quan tâm hơn có lẽ là sau những chu kỳ dịch chuyển ấy, Việt Nam đã tích lũy thêm được bao nhiêu năng lực sản xuất, chất lượng thể chế và sức mạnh tài chính nội tại.