VN-Index trước “game” thoái vốn Nhà nước: Cơ hội hay chỉ là kỳ vọng?

Những phiên giao dịch đầu năm 2026 chứng kiến sự khởi sắc rõ nét của nhóm cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước, từ dầu khí như PLX, GAS, BSR đến nhóm ngân hàng với BID, VCB, CTG. Diễn biến này không chỉ mang tính kỹ thuật ngắn hạn, mà đang phản ánh kỳ vọng lớn hơn của thị trường: một làn sóng thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) mới có thể đang hình thành, mở ra dư địa tăng trưởng tiếp theo cho VN-Index.

Sự đồng thuận tăng giá của nhóm cổ phiếu có vốn Nhà nước chi phối diễn ra trong bối cảnh thị trường dấy lên kỳ vọng về việc đẩy mạnh thoái vốn, cổ phần hóa và niêm yết DNNN trong giai đoạn tới. Đây là yếu tố từng đóng vai trò then chốt trong các chu kỳ tăng trưởng mạnh của thị trường chứng khoán Việt Nam trong quá khứ.

Chia sẻ trên trang cá nhân, ông Trần Thăng Long – Giám đốc Trung tâm Phân tích Nghiên cứu Chứng khoán BIDV – nhận định rằng thoái vốn thông qua đấu giá trên thị trường chứng khoán không đơn thuần là hoạt động bán cổ phần, mà còn là công cụ quan trọng để “tạo hàng hóa”, thu hút dòng tiền và phản ánh mức độ cải cách thể chế. Thực tế cho thấy, mỗi làn sóng thoái vốn quy mô lớn đều song hành với một chu kỳ tăng trưởng mạnh của thị trường.

Hai làn sóng lịch sử: Nền móng cho các chu kỳ tăng trưởng

Thống kê cho thấy, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ghi nhận hơn 584 phiên đấu giá cổ phần trên HoSE và HNX, với tổng khối lượng chào bán vượt 4,8 tỷ cổ phần. Trong đó, hơn 352 thương vụ IPO DNNN cổ phần hóa đã mang về cho ngân sách Nhà nước hơn 240.000 tỷ đồng.

Hoạt động đấu giá diễn ra sôi động nhất trong hai giai đoạn lớn: 2006–2008 và 2014–2018.

Giai đoạn 2006–2008 được xem là thời kỳ đặt nền móng cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Riêng năm 2007 ghi nhận cao điểm với hơn 140 phiên đấu giá trên cả hai sàn. Đây cũng là thời điểm hàng loạt DNNN lớn cổ phần hóa và niêm yết, tạo nguồn hàng cơ bản cho thị trường, như Vietcombank, Bảo Việt, Sabeco, VietinBank, PV Gas, PVFCCo… Cùng với đó, Luật Chứng khoán 2006 ra đời đã mở ra chu kỳ tăng trưởng đầu tiên của thị trường.

Làn sóng thứ hai diễn ra trong giai đoạn 2014–2018, gắn với Quyết định 51/2014/QĐ-TTg về thoái vốn và yêu cầu đăng ký giao dịch, niêm yết đối với DNNN. Dù số phiên đấu giá giảm dần sau năm 2015, giá trị các thương vụ lại tăng mạnh, với nhiều thương vụ lớn như GAS, BIDV, VEAM, ACV, BSR, POW, OIL, GVR… Đặc biệt, thương vụ Bộ Công Thương thoái vốn tại Sabeco cho ThaiBev với giá trị gần 110.000 tỷ đồng được xem là dấu mốc lịch sử.

Sau đó, làn sóng IPO của khu vực tư nhân tiếp nối với các thương vụ lớn như VHM, VRE, Vietjet, HDBank, VPBank…, góp phần kéo dài chu kỳ tăng trưởng của thị trường.

Làn sóng thứ ba đang manh nha?

Chu kỳ IPO và thoái vốn thường chỉ diễn ra khi cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư cùng có kỳ vọng dài hạn vào thị trường. Năm 2025 được xem là bước khởi động cho chu kỳ mới với thương vụ IPO của Vinpearl (VPL). Giai đoạn 2026–2028, thị trường được kỳ vọng sẽ đón thêm nhiều cái tên lớn như Highlands Coffee, Golden Gate, Bách Hóa Xanh, Viettel IDC, MoMo, MISA, Long Châu…, qua đó bổ sung “hàng hóa” chất lượng cao cho thị trường.

Song song với đó, “game” thoái vốn Nhà nước tiếp tục được theo dõi sát. Một số doanh nghiệp lớn được đánh giá có khả năng xuất hiện các thương vụ thoái vốn trong thời gian tới gồm BIDV, GVR, BSR, PV GAS, Becamex IDC. Trên UPCoM, nhiều doanh nghiệp quy mô lớn như ACV, Viettel Global hay Vinalines vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ.

Theo Chứng khoán MB (MBS), triển vọng thoái vốn giai đoạn 2026–2027 được nhìn nhận tích cực hơn khi một nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước dự kiến ban hành trong năm 2026, tạo cơ chế linh hoạt hơn cho doanh nghiệp có vốn Nhà nước trong tái cấu trúc và mở rộng hợp tác đầu tư.

Đấu giá – chỉ báo xác nhận chu kỳ tăng trưởng

Theo ông Trần Thăng Long, hoạt động đấu giá cổ phần chỉ thực sự sôi động và thành công khi thị trường ở trạng thái tích cực hoặc trong pha hồi phục mạnh sau đáy. Ngược lại, trong các giai đoạn thị trường suy giảm sâu, hầu như không ghi nhận các thương vụ đấu giá lớn thành công. Điều này cho thấy đấu giá đóng vai trò như một chỉ báo xác nhận chu kỳ tăng trưởng, khi dòng tiền, kỳ vọng và niềm tin của nhà đầu tư đã đủ mạnh để hấp thụ nguồn cung lớn.

Nhìn về dài hạn, các đợt IPO và thoái vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa cải cách thể chế, tái cơ cấu khu vực DNNN và sự phát triển của thị trường vốn. Hai làn sóng lớn trong quá khứ đã để lại dấu ấn sâu đậm cả về quy mô vốn hóa lẫn chất lượng doanh nghiệp niêm yết.

Trong bối cảnh hiện nay, khi thị trường tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng, hạ tầng giao dịch được cải thiện và yêu cầu minh bạch ngày càng cao, khả năng xuất hiện một làn sóng IPO và thoái vốn mới là hiện hữu. Tuy nhiên, làn sóng này được kỳ vọng sẽ mang tính chọn lọc hơn, ít về số lượng nhưng lớn về giá trị và định hướng chiến lược – qua đó mở thêm dư địa bứt phá cho VN-Index trong trung và dài hạn.