Tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi: Lãi suất có thể hạ nhiệt nhưng khó trở lại thời tiền rẻ

7 tháng đầu năm 2026, dư nợ tín dụng tăng khoảng 1,67 triệu tỷ đồng so với cuối năm trước, trong khi tiền gửi chỉ tăng khoảng 0,95 triệu tỷ đồng. Như vậy, lượng tín dụng tăng thêm đã vượt lượng tiền gửi tăng thêm khoảng 720.000 tỷ đồng.

 

 

Về bản chất, đây là dấu hiệu cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế đang tăng nhanh hơn khả năng bổ sung nguồn vốn ổn định của hệ thống ngân hàng. Trong một chu kỳ tăng trưởng kinh tế dài hơn, các ngân hàng phải đáp ứng nhu cầu vốn lớn cho doanh nghiệp, bất động sản, hạ tầng và các dự án quy mô lớn, trong khi nguồn tiền gửi không tăng tương ứng.

Một nguyên nhân đáng chú ý nằm ở vòng quay tiền của nền kinh tế. Khi ngân hàng giải ngân một khoản vay, dòng tiền thông thường sẽ tiếp tục luân chuyển qua hoạt động sản xuất, tiêu dùng, đầu tư rồi quay trở lại hệ thống dưới dạng tiền gửi. Nhưng nếu dòng vốn bị giữ lại trong các tài sản kém thanh khoản, vòng quay này sẽ chậm lại.

Bất động sản là một ví dụ điển hình. Khi người mua hoặc nhà đầu tư vay tiền để mua tài sản nhưng thị trường không đủ thanh khoản để bán lại, vốn bị “kẹt” trong bất động sản. Người vay không thu hồi được tiền để trả nợ, trong khi dòng tiền cũng không quay lại ngân hàng dưới dạng tiền gửi mới. Điều này góp phần lý giải tại sao tín dụng có thể tăng mạnh nhưng huy động lại không theo kịp.

Đây cũng là nguyên nhân khiến ngân hàng phải cạnh tranh mạnh hơn để thu hút nguồn vốn. Khi khoảng cách giữa tín dụng và tiền gửi kéo dài, các nhà băng buộc phải tăng lãi suất huy động, đặc biệt tại các kỳ hạn trung bình từ 6–13 tháng, nhằm đảm bảo nguồn vốn ổn định hơn cho hoạt động cho vay.

Tuy nhiên, áp lực lãi suất có thể hạ nhiệt trong quý IV nhờ một số yếu tố hỗ trợ.

 

Quan trọng nhất là giải ngân đầu tư công. Cuối năm thường là giai đoạn tiến độ giải ngân tăng mạnh. Khi Kho bạc Nhà nước thanh toán cho nhà thầu và doanh nghiệp thực hiện dự án, lượng tiền lớn được chuyển từ tài khoản ngân sách sang tài khoản của khu vực tư nhân tại các ngân hàng thương mại.

Về mặt dòng tiền, đây là quá trình đưa lượng tiền đang nằm tại Kho bạc quay trở lại hệ thống ngân hàng. Nếu giải ngân đủ nhanh, tiền gửi doanh nghiệp có thể tăng mạnh, giúp cải thiện thanh khoản và giảm áp lực cạnh tranh huy động giữa các ngân hàng.

Một tín hiệu tích cực khác là huy động bằng VND trong 8 tháng đầu năm đã tăng nhanh hơn cho vay bằng VND. Đồng thời, tỷ giá tương đối ổn định và lãi suất tiền đồng duy trì ở mức hấp dẫn có thể khuyến khích một phần dòng tiền chuyển từ ngoại tệ sang VND, bổ sung thêm thanh khoản cho hệ thống.

Tuy nhiên, điều này chưa đồng nghĩa lãi suất sẽ giảm sâu.

Áp lực bên ngoài đang trở thành lực cản lớn hơn. Fed và một số ngân hàng trung ương châu Âu đã quay lại xu hướng tăng lãi suất trước rủi ro lạm phát và cú sốc giá dầu. Trong khi đó, nhu cầu huy động vốn rất lớn từ các tập đoàn toàn cầu, đặc biệt cho hạ tầng, công nghệ và AI, cũng đang tạo thêm áp lực lên lợi suất trái phiếu và mặt bằng lãi suất quốc tế.

Ở trong nước, nhu cầu vốn trung – dài hạn vẫn rất cao. Các dự án hạ tầng, bất động sản và đầu tư quy mô lớn cần nguồn vốn có kỳ hạn dài hơn, buộc ngân hàng phải tiếp tục cạnh tranh ở các kỳ hạn huy động 6–13 tháng. Cùng với việc lạm phát lõi có dấu hiệu nhích lên, dư địa để giảm mạnh lãi suất huy động trở nên hạn chế.

Vì vậy, kịch bản hợp lý hơn từ nay đến cuối năm là lãi suất huy động đi ngang hoặc hạ nhiệt nhẹ, thay vì quay về mặt bằng thấp như giai đoạn tiền rẻ trước đây.

Một biến số quan trọng khác là khả năng Ngân hàng Nhà nước quay lại mua ngoại tệ. Nếu cán cân ngoại tệ thuận lợi và NHNN mua USD bổ sung dự trữ, lượng VND tương ứng sẽ được đưa vào hệ thống. Đây có thể trở thành nguồn cung thanh khoản bổ sung, giúp giảm áp lực lãi suất trên thị trường tiền tệ.

Với thị trường chứng khoán và bất động sản, điều này mang một thông điệp quan trọng: thanh khoản có thể được cải thiện trong quý IV, nhưng khó xuất hiện một chu kỳ tiền rẻ mạnh như trước. Những tài sản phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy sẽ vẫn phải thích nghi với môi trường chi phí vốn cao hơn.

Với ngân hàng, lợi thế sẽ nghiêng về những nhà băng có CASA cao, cơ cấu huy động ổn định, LDR hợp lý và ít phải cạnh tranh bằng lãi suất cao. Ngược lại, ngân hàng tăng trưởng tín dụng nhanh nhưng huy động không theo kịp sẽ tiếp tục chịu áp lực về chi phí vốn và NIM.

Tóm lại, vấn đề hiện nay không đơn thuần là hệ thống thiếu tiền, mà là vòng quay tiền đang chậm và nhu cầu tín dụng tăng nhanh hơn tốc độ tái tạo tiền gửi. Giải ngân đầu tư công, tỷ giá ổn định và khả năng NHNN bổ sung thanh khoản có thể giúp lãi suất hạ nhiệt trong quý IV. Nhưng khi nhu cầu vốn dài hạn vẫn lớn, lạm phát còn áp lực và lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao, khả năng quay trở lại thời kỳ tiền rẻ là khá thấp.