Thị trường vốn cần "lớn" nhanh hơn?

Bên cạnh cảnh báo về rủi ro margin, chuyên gia BIDV cho rằng Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030, trong đó thị trường vốn phải đóng vai trò lớn hơn nhằm giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Phát biểu tại hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn" ngày 23/7, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV - cho biết dư nợ cho vay ký quỹ tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng cuối quý I/2023 lên khoảng 445.000 tỷ đồng cuối quý II/2026, tương đương mức tăng hơn 3,5 lần.

Theo ông, việc sử dụng đòn bẩy tài chính ngày càng phổ biến giúp gia tăng sức mua trên thị trường trong các giai đoạn tích cực. Tuy nhiên, khi thị trường bước vào nhịp điều chỉnh, áp lực gọi ký quỹ (margin call) và bán giải chấp có thể khuếch đại biến động giá cổ phiếu.

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh VN-Index vừa trải qua chuỗi điều chỉnh mạnh từ vùng đỉnh, khiến nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn và nhóm đầu cơ đồng loạt giảm sâu.

Thị trường vốn cần chia sẻ gánh nặng với ngân hàng

Theo TS. Cấn Văn Lực, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân khoảng 10% đến năm 2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030.

Trong đó, vốn nhà nước dự kiến khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, vốn FDI khoảng 4,8 triệu tỷ đồng, còn khu vực tư nhân phải đóng góp tới 25,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 65% tổng nhu cầu vốn.

Ông cho rằng tín dụng ngân hàng đã tiến gần giới hạn về đòn bẩy, trong khi thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Vì vậy, thị trường vốn cần lớn mạnh hơn để trở thành kênh cung cấp vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Không chỉ margin, thị trường còn nhiều điểm nghẽn

Ngoài rủi ro đòn bẩy, chuyên gia BIDV chỉ ra 5 thách thức lớn của thị trường chứng khoán gồm: biến động mạnh, dòng tiền tập trung vào một số doanh nghiệp lớn, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao, mức độ minh bạch còn hạn chế và hệ sinh thái sản phẩm đầu tư chưa đa dạng.

Bên cạnh đó là những rủi ro về an ninh mạng, dữ liệu tài chính, công nghệ và sở hữu chéo giữa các định chế tài chính.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng cần xây dựng chương trình cải cách tổng thể thị trường tài chính, thúc đẩy phát triển quỹ hưu trí, quỹ đầu tư dài hạn, REIT, tài chính xanh, tài sản số và hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm dựa trên dữ liệu.

Tác động tới doanh nghiệp và ngành

Việc dư nợ margin duy trì ở mức cao có thể tiếp tục hỗ trợ doanh thu môi giới và cho vay của nhóm công ty chứng khoán như SSI, TCBS, VPBankS, MBS, Vietcap nếu thanh khoản cải thiện.

Ngược lại, trong trường hợp thị trường biến động mạnh, nhóm công ty có tỷ trọng cho vay ký quỹ lớn hoặc danh mục tự doanh rủi ro sẽ chịu áp lực cao hơn về chất lượng tài sản và lợi nhuận.

Ở góc độ vĩ mô, nếu thị trường vốn phát triển cân bằng hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng, giảm áp lực lên hệ thống tài chính và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.