Thanh khoản thấp, lợi thế thuộc về ai?

Sự sụt giảm mạnh về thanh khoản trong quý 2 năm 2026 đang bộc lộ rõ nét ranh giới hiệu quả giữa các mô hình kinh doanh ngành chứng khoán. Khi dòng tiền khớp lệnh trên sàn khớp lệnh suy giảm nghiêm trọng, những doanh nghiệp bám trụ vào nguồn thu từ lãi vay ký quỹ (margin) đang cho thấy sức chống chịu và khả năng duy trì tăng trưởng vượt trội so với các đối thủ phụ thuộc vào phí môi giới truyền thống.

Số liệu từ HoSE cho thấy giá trị khớp lệnh giảm tới 31% so với quý trước. Sự đảo chiều này trực tiếp giáng đòn mạnh vào biên lợi nhuận mảng môi giới, đồng thời ép các CTCK phải bước vào cuộc đua tái cấu trúc nguồn thu.

Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện có khoảng 80 công ty chứng khoán hoạt động, nhưng chỉ khoảng 10-15 doanh nghiệp duy trì vị thế nổi bật về thị phần môi giới, quy mô vốn và mức độ nhận diện với nhà đầu tư như SSI, TCBS, VPS, VPBankS, VNDirect, HSC, Vietcap hay MBS.

Quý II/2026 chứng kiến một nghịch lý khi VN-Index tăng khoảng 185 điểm, nhưng tổng giá trị giao dịch toàn thị trường giảm 24% so với quý I, còn khoảng 1,377 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, giá trị khớp lệnh trên HoSE giảm tới 31%, phản ánh tâm lý thận trọng của dòng tiền trước những biến động từ kinh tế và địa chính trị toàn cầu.

Diễn biến này khiến sự khác biệt trong mô hình kinh doanh của các công ty chứng khoán trở nên rõ rệt hơn.

Nhóm mạnh về margin giữ lợi thế

Theo giới phân tích, các công ty có tỷ trọng doanh thu lớn từ hoạt động cho vay ký quỹ đang thể hiện khả năng chống chịu tốt hơn khi thanh khoản thị trường suy giảm.

Những doanh nghiệp như TCBS, VPS, ACBS, MBS sở hữu quy mô dư nợ margin lớn nên nguồn thu từ lãi cho vay vẫn duy trì ổn định ngay cả khi nhà đầu tư giao dịch ít hơn.

Điển hình, MBS vừa công bố báo cáo tài chính quý II với doanh thu hoạt động đạt 1.196 tỷ đồng, tăng 51% so với cùng kỳ. Riêng doanh thu từ hoạt động cho vay margin đạt hơn 465 tỷ đồng, tăng trên 50%. Lũy kế 6 tháng đầu năm, lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp đạt gần 600 tỷ đồng, tăng khoảng 20%.

Điều này cho thấy trong bối cảnh phí môi giới chịu áp lực, nguồn thu từ lãi cho vay vẫn đóng vai trò là "bộ đệm" giúp kết quả kinh doanh ít biến động hơn.

Nhóm môi giới đối mặt sức ép ngắn hạn

Ở chiều ngược lại, các công ty có doanh thu chủ yếu từ môi giới và ngân hàng đầu tư (IB) như SSI, VNDirect, HSC, Vietcap chịu tác động trực tiếp từ sự sụt giảm thanh khoản.

Khi giá trị giao dịch đi xuống, doanh thu phí môi giới cũng giảm theo. Đồng thời, cạnh tranh về phí ngày càng gay gắt khiến biên lợi nhuận của hoạt động môi giới và một số mảng dịch vụ tài chính không còn duy trì ở mức cao như giai đoạn thị trường sôi động.

Ngay cả với những doanh nghiệp duy trì thị phần môi giới lớn, lợi nhuận từ mảng này cũng không còn chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu doanh thu.

Điều đó cho thấy quy mô thị phần chưa phải là yếu tố duy nhất phản ánh hiệu quả kinh doanh của một công ty chứng khoán.

Doanh nghiệp sẽ hưởng lợi khác nhau theo từng chu kỳ

Bên cạnh hai nhóm dẫn đầu, nhiều công ty chứng khoán quy mô vừa như SHS, LPBS, VCBS, Kafi, ABS cũng đang tìm kiếm lợi thế riêng thông qua công nghệ, nền tảng số hoặc các phân khúc khách hàng chuyên biệt.

Thực tế, mỗi chu kỳ của thị trường sẽ tạo ra nhóm doanh nghiệp hưởng lợi khác nhau. Khi thanh khoản bùng nổ, các công ty mạnh về môi giới và IB thường tăng trưởng nhanh hơn. Ngược lại, trong giai đoạn giao dịch chững lại, doanh nghiệp có nguồn thu ổn định từ margin hoặc dịch vụ tài chính sẽ có khả năng duy trì lợi nhuận tốt hơn.

Sự phân hóa này cũng cho thấy ngành chứng khoán không còn là một nhóm doanh nghiệp có mô hình kinh doanh đồng nhất. Khả năng cân bằng giữa môi giới, cho vay ký quỹ, tự doanh và ngân hàng đầu tư sẽ tiếp tục là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của từng doanh nghiệp trong các giai đoạn khác nhau của chu kỳ thị trường.