SpaceX mở màn năm IPO lịch sử: Giới đầu tư đang nín thở chờ đợi điều gì tiếp theo?

Thị trường vốn năm 2026 đang chứng kiến một chương lịch sử với sự trỗi dậy mạnh mẽ của các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Dù vậy, làn sóng này được dự báo sẽ còn tiếp diễn với những diễn biến khó lường hơn trong nửa cuối năm.

Màn chào sân phá vỡ mọi kỷ lục của SpaceX (SPCX) vào giữa tháng 6 vừa qua đã thu hút sự chú ý đổ dồn từ giới tài chính toàn cầu. Mặc dù giá cổ phiếu có sự trồi sụt mạnh kể từ khi lên sàn, đợt IPO này đã kích hoạt làn sóng dịch chuyển dòng vốn, khiến các nhà đầu tư lập tức hướng sự chú ý sang các "bom tấn" tiếp theo. Nổi bật nhất là OpenAI (nhà phát triển ChatGPT) và Anthropic (cha đẻ của Claude) – hai ông lớn AI đều đã nộp hồ sơ mật lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), dù OpenAI được cho là đang cân nhắc lại thời điểm thích hợp để chính thức niêm yết.

Đế chế không gian và trí tuệ nhân tạo của tỷ phú Elon Musk đã trở thành "thước đo" chuẩn xác cho mức độ hào hứng của thị trường đối với các cổ phiếu mới. Thương vụ IPO lớn nhất lịch sử này không chỉ đưa SpaceX vào nhóm những tập đoàn đại chúng giá trị nhất hành tinh, mà còn giúp Elon Musk chính thức trở thành tỷ phú nghìn tỷ đô la đầu tiên trên thế giới. Dù đà giảm giá sau đó của cổ phiếu SpaceX là lời cảnh báo rõ ràng về rủi ro của các tài sản có tính biến động cao, giới quan sát nhận định đây vẫn là minh chứng cho thấy niềm tin mãnh liệt của dòng tiền vào làn sóng công nghệ mới.

Vì sao cục diện này tối quan trọng với các nhà đầu tư?

Làn sóng IPO năm 2026 đang định hình lại cấu trúc thị trường tài chính với tầm ảnh hưởng sâu rộng ngay sau khi các doanh nghiệp lên sàn. Nhiều tên tuổi đình đám khác như Anduril (công nghệ quốc phòng), Discord (nền tảng giao tiếp) hay sàn giao dịch tiền số Kraken cũng đang rục rịch kế hoạch niêm yết.

Dưới đây là những xu hướng cốt lõi định hình nên sự khởi đầu bùng nổ của thị trường IPO năm nay và tác động trực tiếp đến chiến lược đầu tư trong nửa cuối năm:

1. Quy mô thương vụ phình to, nhưng số lượng cô đặc lại

Sau nhiều năm đóng băng, giá trị dòng vốn huy động từ các đợt IPO năm nay đang trên đà vượt qua mức kỷ lục lịch sử được thiết lập vào năm 2021, theo dự báo từ các định chế tài chính hàng đầu như Goldman Sachs, BlackRock và Russell Investments.

Tuy nhiên, có một nghịch lý đáng chú ý: Tổng số tiền huy động tăng vọt không đồng nghĩa với việc số lượng doanh nghiệp niêm yết tăng lên. Thị trường đang dịch chuyển theo hướng "ít nhưng chất", khi dòng vốn bị hút trọn bởi các siêu thương vụ như SpaceX, Anthropic hay OpenAI.

Sức hút độc tôn của SpaceX: Theo dữ liệu từ Renaissance Capital, riêng SpaceX đã gọi vốn thành công 75 tỷ USD trong đợt IPO vừa qua. Con số này lớn hơn tổng giá trị của tất cả các thương vụ IPO tại Mỹ trong cả hai năm trước đó cộng lại.

Bức tranh tương phản với năm 2021: Đợt IPO lớn thứ hai tính đến thời điểm hiện tại thuộc về nhà sản xuất chip AI Cerebras (CBRS) với 5,6 tỷ USD, bám đuổi phía sau là 9 doanh nghiệp khác với quy mô trên 1 tỷ USD mỗi công ty. Tổng cộng, chưa đầy 80 doanh nghiệp lên sàn từ đầu năm đến nay đã hút về 110 tỷ USD, với phần lớn thuộc về SpaceX và nhóm "câu lạc bộ tỷ đô" này. Để so sánh, vào năm kỷ lục 2021, thị trường phải cần tới gần 400 công ty mới đạt được con số 142 tỷ USD.

Các nhà phân tích tại Morgan Stanley nhận định: "Thị trường IPO hiện tại đang nghiêng hẳn về các doanh nghiệp có quy mô lớn và ở giai đoạn phát triển muộn. Điều này phản ánh dòng vốn tư nhân tích lũy nhiều năm và sự trưởng thành của các công ty". Nhiều doanh nghiệp lớn hiện có xu hướng trì hoãn lên sàn lâu hơn để tập trung xây dựng quy mô và nhận diện thương hiệu ở thị trường tư nhân.

Hệ quả là, quy mô khổng lồ của các "ông lớn" đang vô hình trung dập tắt cơ hội của các doanh nghiệp nhỏ hơn. Điển hình như Databricks (nền tảng phân tích dữ liệu và AI), sau nhiều tháng dính tin đồn IPO, CEO Ali Ghodsi đã khẳng định trên Bloomberg Television rằng công ty sẽ không niêm yết trong năm nay: "Đây là một năm tồi tệ để công khai hóa doanh nghiệp". Ông chỉ ra rằng việc phải cạnh tranh dòng tiền với OpenAI và Anthropic – hai thế lực có định giá cao gấp hơn 5 lần mức 134 tỷ USD của Databricks – là một bài toán quá rủi ro.

Ở một diễn biến khác, xu hướng niêm yết thông qua các công ty thâu tóm mục đích đặc biệt (SPAC) – lối đi tắt nhanh và tiết kiệm chi phí hơn IPO truyền thống – đang hồi sinh mạnh mẽ. Dữ liệu từ PwC cho thấy từ đầu năm đến nay đã có gần 100 thương vụ SPAC huy động tổng cộng 17,1 tỷ USD, tăng mạnh so với con số 53 thương vụ và 9,6 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái.

2. Cơn lốc năng lượng mang tên "AI"

Mối liên kết chặt chẽ nhất giữa SpaceX, OpenAI, Anthropic và phần lớn các doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn năm nay chính là công nghệ Trí tuệ nhân tạo (AI). Trong báo cáo tháng 6, BlackRock ước tính các công ty công nghệ và AI có thể chiếm từ 25% đến 33% (một phần tư đến một phần ba) tổng số lượng doanh nghiệp niêm yết toàn năm, giữ vị thế thống trị tuyệt đối.

Xu hướng này giúp tầm ảnh hưởng của ngành AI lan rộng toàn thị trường, đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư nắm giữ các quỹ chỉ số đại chúng sẽ gián tiếp gia tăng tỷ trọng sở hữu cổ phiếu AI, bất chấp những hoài nghi về tác động thực tế của công nghệ này đối với nền kinh tế vĩ mô.

Tom Shipp, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Cổ phiếu tại LPL Financial, nhận định: "Với mức định giá trên thị trường tư nhân lên tới hàng trăm tỷ đô la, thị trường chứng khoán không chỉ đang định giá cho một sản phẩm phần mềm triển vọng, mà thực chất đang đặt cược dài hạn vào việc AI sẽ trở thành một lớp hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế toàn cầu".

Sức hút này lớn đến mức theo Vanda Research, sự sụt giảm nhẹ của thị trường chung trước thềm IPO của SpaceX một phần là do các nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức đã chủ động bán tháo các tài sản khác để gom tiền mặt, sẵn sàng "all-in" vào mã cổ phiếu này. Dù vậy, định chế này cũng cảnh báo: "Vị thế thị trường đã được thiết lập lại, nhưng còn quá sớm để khẳng định thị trường chứng khoán đã dò trúng đáy".

Rủi ro từ đà biến động và áp lực sở hữu cưỡng bức

Việc các nhà cung cấp chỉ số lớn gần đây điều chỉnh quy tắc để đẩy nhanh tiến độ đưa SpaceX vào rổ danh mục đồng nghĩa với việc các quỹ ETF và quỹ đầu tư đại chúng sẽ phải gom cổ phiếu này nhanh hơn dự kiến. Điều này vô hình trung ép các nhà đầu tư đại chúng phải tiếp xúc sớm với các thực thể mới lên sàn.

Đây là một tín hiệu đáng lo ngại, bởi các cổ phiếu vừa IPO luôn có biên độ dao động cực kỳ khắt khe. LPL Financial cảnh báo: "Trong lịch sử, hiệu suất năm đầu tiên của các cổ phiếu IPO thường rất bất ổn, hiệu suất trung bình trong tệp khảo sát của chúng tôi là con số âm và mức sụt giảm giá trị có thể rất nghiêm trọng".

Minh chứng rõ nét nhất là trường hợp của Cerebras (CBRS) – đợt IPO lớn thứ hai trong năm. Từng tăng phi mã ngay sau khi lên sàn vào tháng 5, mã cổ phiếu này đã lao dốc không phanh gần 50% so với mức giá mở cửa tháng trước, hiện giao dịch quanh mốc 173 USD sau khi công bố kết quả kinh doanh quý 1 kém sắc.

"Nhu cầu mua mạnh mẽ trong ngày giao dịch đầu tiên không đảm bảo cho một hiệu suất tăng trưởng bền vững. Đây là bài học đắt giá cho những ai đang chuẩn bị lao vào các đợt chào bán lớn và sôi động hơn ở nửa cuối năm", chuyên gia từ LPL nhấn mạnh.