Lợi suất Mỹ áp sát 5%: Áp lực tăng lãi suất quay trở lại

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên 4,92% trong ngày 10/9, mức cao nhất kể từ năm 2023 và áp sát ngưỡng 5% — vùng được Phố Wall xem là “lằn ranh đỏ” đối với thị trường tài chính.

Khi lợi suất tiến gần mốc này, câu chuyện không còn chỉ là biến động của thị trường trái phiếu, mà là tín hiệu cho thấy nhà đầu tư đang buộc Fed phải chứng minh quyết tâm kiểm soát lạm phát.

Về bản chất, lợi suất 10 năm là mức lãi suất tham chiếu cho chi phí vốn dài hạn của nền kinh tế Mỹ. Khi lợi suất tăng, chi phí vay mua nhà, phát hành trái phiếu doanh nghiệp, định giá cổ phiếu và khẩu vị rủi ro toàn cầu đều bị ảnh hưởng. Ngưỡng 5% vì vậy rất nhạy cảm: trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn so với cổ phiếu, trong khi doanh nghiệp phải trả chi phí vốn cao hơn và rủi ro tín dụng tăng lên.

Áp lực hiện tại đến từ sự kết hợp của nhiều cú sốc cung kéo dài. Trong 6 năm qua, kinh tế toàn cầu liên tục đối mặt với chiến tranh, thương chiến, mất mùa và gián đoạn vận tải. Nhưng điểm khác biệt lần này là thị trường trái phiếu bắt đầu phản ánh rủi ro lạm phát mạnh hơn vào giá, thay vì chờ Fed ra quyết định rồi mới phản ứng.

Yếu tố kích hoạt trực tiếp là giá năng lượng. Bài viết ghi nhận xung đột Mỹ — Iran khiến giá dầu quay trở lại trên 100 USD/thùng, làm gia tăng lo ngại chi phí nhiên liệu sẽ truyền vào sản xuất, vận tải và tiêu dùng. Khi dầu tăng mạnh, lạm phát không chỉ nằm ở nhóm năng lượng, mà có thể lan sang hàng hóa, dịch vụ và kỳ vọng giá cả của hộ gia đình lẫn doanh nghiệp.

Dữ liệu PPI cũng củng cố nỗi lo này. Trong báo cáo công bố ngày 10/9, giá dầu diesel tăng 24,1%, dầu sưởi và nhiên liệu chưng cất tăng 22,8%, còn giá trứng tăng 32,2% so với cùng kỳ năm trước. Đây là các nhóm chi phí doanh nghiệp khó hấp thụ hoàn toàn, nên một phần áp lực có thể được chuyển sang người tiêu dùng và phản ánh vào CPI hoặc PCEPI trong các kỳ sau.

Chính vì vậy, thị trường hợp đồng tương lai lãi suất quỹ liên bang hiện phản ánh xác suất Fed tăng lãi suất trong cuộc họp tới khoảng 75%. Đây là con số rất đáng chú ý, vì nó cho thấy kỳ vọng chính sách đã dịch chuyển mạnh sang hướng thắt chặt hơn. Nói cách khác, thị trường không chỉ dự báo Fed tăng lãi suất, mà còn đang tự đẩy lợi suất dài hạn lên trước để buộc Fed hành động.

Rủi ro lớn là nếu Fed chậm phản ứng, nhóm “bond vigilantes” — các nhà đầu tư bán trái phiếu để phản đối chính sách bị cho là dễ gây lạm phát — có thể tiếp tục đẩy lợi suất dài hạn tăng. Khi đó, điều kiện tài chính sẽ bị siết không phải từ lãi suất điều hành, mà từ chính thị trường trái phiếu. Đây là kịch bản nguy hiểm hơn, vì biến động có thể diễn ra nhanh, khó kiểm soát và dễ lan sang cổ phiếu, tín dụng doanh nghiệp, bất động sản và đồng USD.

Với Fed, bài toán hiện nay không còn nằm ở một báo cáo CPI đơn lẻ, mà là vấn đề uy tín chính sách. Sau nhiều năm thị trường quen với các cú sốc giá, nếu Fed không hành động đủ mạnh khi lạm phát có dấu hiệu quay lại, nhà đầu tư sẽ yêu cầu phần bù rủi ro cao hơn. Điều đó đồng nghĩa lợi suất dài hạn có thể neo cao lâu hơn, dù Fed chưa chắc phải tăng lãi suất nhiều lần.

Với thị trường chứng khoán, lợi suất 10 năm tiến sát 5% là tín hiệu cần thận trọng. Nhóm cổ phiếu tăng trưởng, công nghệ và các doanh nghiệp có dòng tiền xa trong tương lai thường chịu áp lực lớn hơn khi tỷ lệ chiết khấu tăng. Ngược lại, dòng tiền có xu hướng ưu tiên doanh nghiệp có lợi nhuận hiện hữu, bảng cân đối khỏe, nợ vay thấp và khả năng chuyển chi phí đầu vào sang giá bán.

Với Việt Nam và các thị trường mới nổi, lợi suất Mỹ cao sẽ tạo thêm áp lực lên tỷ giá, dòng vốn ngoại và chi phí huy động quốc tế. Nếu Fed tăng lãi suất trong khi giá dầu tiếp tục neo cao, dư địa giảm lãi suất trong nước sẽ bị thu hẹp. Điều này đặc biệt quan trọng với các nền kinh tế đang muốn hạ chi phí vốn để hỗ trợ tăng trưởng.

Tóm lại, lợi suất Mỹ áp sát 5% là một tín hiệu cảnh báo lớn. Thị trường trái phiếu đang phát đi thông điệp rằng rủi ro lạm phát quay lại là có thật, nhất là khi giá dầu vượt 100 USD/thùng và nhiều cấu phần PPI tăng mạnh hai chữ số. Trong bối cảnh đó, Fed đứng trước sức ép phải hành động để giữ uy tín kiểm soát lạm phát; còn nhà đầu tư cần chuẩn bị cho môi trường chi phí vốn cao hơn, định giá tài sản khắt khe hơn và dòng tiền thận trọng hơn.