Kỷ nguyên tiền rẻ khép lại: Lãi suất thấp khó quay lại trong vài năm tới

Mặt bằng lãi suất thấp như giai đoạn 2020–2021 nhiều khả năng sẽ khó quay trở lại trong ít nhất vài năm tới. Nguyên nhân không chỉ đến từ chính sách tiền tệ, mà còn từ sự thay đổi sâu hơn trong cấu trúc vốn của nền kinh tế: nhu cầu tín dụng tăng nhanh, huy động vốn chậm lại, kỳ hạn nguồn vốn ngắn trong khi nhu cầu vốn trung — dài hạn ngày càng lớn.

Áp lực rõ nhất nằm ở chênh lệch tín dụng — tiền gửi. Trong năm 2025, tín dụng toàn hệ thống tăng 19,4%, trong khi tiền gửi chỉ tăng khoảng 15%. Sang quý I/2026, xu hướng này tiếp tục kéo dài khi tín dụng tăng 3,6%, còn tiền gửi khách hàng chỉ tăng 0,6%. Khi tốc độ cho vay vượt xa tốc độ huy động, ngân hàng buộc phải cạnh tranh tiền gửi mạnh hơn, khiến chi phí vốn khó giảm sâu.

Một yếu tố khác là mất cân đối kỳ hạn. Tiền gửi ngắn hạn dưới 6 tháng chiếm khoảng 80% tổng tiền gửi, trong khi nền kinh tế lại cần vốn dài hạn cho hạ tầng, bất động sản, sản xuất, năng lượng và các dự án chiến lược. Điều này làm tăng rủi ro chênh lệch kỳ hạn và buộc ngân hàng phải duy trì mặt bằng lãi suất đủ hấp dẫn để giữ nguồn vốn ổn định.

Chất lượng tài sản cũng là lực cản đối với khả năng giảm lãi suất. Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ở khoảng 2%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm còn 84,3%. Khi bộ đệm dự phòng mỏng hơn, ngân hàng phải thận trọng hơn trong mở rộng tín dụng và định giá rủi ro. Điều này khiến lãi suất cho vay khó giảm mạnh, nhất là với nhóm khách hàng có dòng tiền yếu hoặc tài sản bảo đảm kém chất lượng.

Ở bên ngoài, xu hướng lãi suất toàn cầu cũng không còn thuận lợi như trước. Fed vẫn duy trì quan điểm thận trọng với lạm phát, trong khi khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất có thể khiến dòng vốn rẻ tại châu Á quay trở lại Nhật Bản. Khi nguồn vốn quốc tế không còn rẻ, các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, sẽ chịu thêm áp lực về tỷ giá, chi phí vốn và dòng tiền đầu tư.

Với thị trường tài sản, môi trường lãi suất cao hơn kéo dài sẽ tạo ra sự tái định giá rõ rệt. Những tài sản phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy, kỳ vọng tăng giá vốn hoặc dòng tiền tương lai xa sẽ chịu chiết khấu lớn hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp có dòng tiền thật, bảng cân đối lành mạnh, nợ vay thấp và khả năng tự tài trợ tăng trưởng sẽ được thị trường ưu tiên hơn.

Điều này cũng làm thay đổi chiến lược đầu tư. Trong giai đoạn tiền rẻ, việc dùng đòn bẩy để mua tài sản có thể tạo lợi nhuận nhanh khi giá tài sản tăng đồng loạt. Nhưng trong chu kỳ mới, chi phí vốn cao buộc nhà đầu tư phải tính kỹ hiệu suất dòng tiền, khả năng trả nợ và biên an toàn định giá. Tài sản tốt không chỉ là tài sản có câu chuyện tăng giá, mà phải tạo được dòng tiền đủ bù chi phí vốn.

Đối với doanh nghiệp, thời kỳ vốn rẻ dễ vay đã qua. Những doanh nghiệp phụ thuộc vào nợ vay ngắn hạn để tài trợ dự án dài hạn sẽ chịu áp lực lớn hơn về thanh khoản và chi phí lãi vay. Ngược lại, doanh nghiệp có khả năng huy động vốn dài hạn qua cổ phiếu, trái phiếu minh bạch, dòng tiền vận hành ổn định và quản trị tài chính kỷ luật sẽ có lợi thế trong chu kỳ mới.

Tóm lại, kỷ nguyên tiền rẻ khép lại không đồng nghĩa nền kinh tế thiếu cơ hội, nhưng cách định giá tài sản và phân bổ vốn sẽ thay đổi. Lợi thế sẽ không còn thuộc về người vay được nhiều nhất, mà thuộc về doanh nghiệp và nhà đầu tư sử dụng vốn hiệu quả nhất. Trong ít nhất vài năm tới, khả năng kiểm soát đòn bẩy, bảo toàn dòng tiền và chọn tài sản có năng suất sinh lời thực sẽ quan trọng hơn kỳ vọng lãi suất thấp quay trở lại.