MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chứng khoán

24HMONEY đã kiểm duyệt

Khi dòng vốn FDI chưa chịu “niêm yết hóa”

Đóng góp lớn cho tăng trưởng và xuất khẩu, nhưng doanh nghiệp FDI vẫn đứng ngoài sân chơi niêm yết. Trong bối cảnh thể chế đang nới lỏng, thị trường hướng tới nâng hạng và dòng vốn ngoại dần quay lại, việc FDI có lên sàn hay không không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp, mà là phép thử đối với sức hấp dẫn và chiều sâu của thị trường vốn Việt Nam.

Sau hơn ba thập kỷ mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đã vươn lên trở thành điểm đến FDI hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Khu vực này giữ vai trò trụ cột trong tăng trưởng kinh tế, chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu và đóng góp đáng kể vào GDP, đặc biệt ở các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp chế biến, dịch vụ và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, trái ngược với vị thế trong nền kinh tế thực, dấu ấn của doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán Việt Nam lại hết sức mờ nhạt. Hiện chỉ có khoảng 10 doanh nghiệp FDI đang niêm yết và đăng ký giao dịch, trong đó 6 doanh nghiệp trên HoSE, 1 doanh nghiệp tại HNX và 3 doanh nghiệp trên UPCoM.

Hiện nay, chỉ có 10 doanh nghiệp FDI đang niêm yết và đăng ký giao dịch.

Thực tế, từng có 11 doanh nghiệp FDI tham gia niêm yết, nhưng quá trình sàng lọc khắc nghiệt của thị trường đã khiến nhiều cái tên rời sàn. Bốn doanh nghiệp bị hủy niêm yết do hiệu quả kinh doanh không đạt kỳ vọng, một trường hợp khác hoàn toàn rút lui khỏi thị trường chứng khoán.

Giai đoạn 2003–2008 được xem là “thời kỳ vàng” hiếm hoi của FDI lên sàn, khi có tới 10 doanh nghiệp chuyển đổi mô hình từ công ty trách nhiệm hữu hạn sang công ty cổ phần để đáp ứng điều kiện niêm yết. Tuy nhiên, kể từ năm 2017 đến nay, thị trường gần như “đóng băng” với các thương vụ niêm yết mới từ khối FDI.

Đáng chú ý, vốn hóa của toàn bộ nhóm doanh nghiệp FDI niêm yết hiện chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng vốn hóa thị trường – con số phản ánh rõ sự khiêm tốn cả về quy mô lẫn sức hút của khu vực này, ngay cả khi thị trường chứng khoán Việt Nam đã tăng trưởng nhanh về chiều rộng lẫn chiều sâu.

Vì sao FDI đứng ngoài thị trường vốn?

Theo đánh giá của các chuyên gia, phần lớn doanh nghiệp FDI tại Việt Nam vẫn lựa chọn mô hình hoạt động khép kín, phụ thuộc vào vốn vay nội bộ hoặc nguồn tài trợ từ công ty mẹ ở nước ngoài, thay vì tiếp cận kênh huy động vốn trong nước.

Nguyên nhân đến từ sự khác biệt về chuẩn mực quản trị, yêu cầu minh bạch tài chính, quy định công bố thông tin cũng như các nghĩa vụ pháp lý khi niêm yết. Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp FDI hoạt động tại Việt Nam với biên lợi nhuận mỏng, phụ thuộc vào chiến lược toàn cầu của tập đoàn mẹ, khiến động lực niêm yết không đủ mạnh.

Ngay cả với các doanh nghiệp FDI đã lên sàn, bức tranh cũng chưa thực sự tích cực. Dù một số doanh nghiệp duy trì kết quả kinh doanh ổn định, thanh khoản cổ phiếu nhìn chung ở mức thấp, phần lớn giao dịch dưới 10.000 cổ phiếu mỗi phiên. Theo thống kê của Bộ Tài chính, hơn 50% trong số khoảng 29.000 doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam báo lỗ hoặc kinh doanh kém hiệu quả, khiến cổ phiếu FDI khó trở thành lựa chọn hấp dẫn trong danh mục đầu tư.

Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư có xu hướng ưu tiên các doanh nghiệp nội địa quy mô lớn, tăng trưởng cao và thanh khoản dồi dào hơn, càng khiến khối FDI bị “lép vế” trên sàn chứng khoán.

Cú hích nào cho làn sóng FDI lên sàn?

Nhiều doanh nghiệp FDI cũng đã thể hiện rõ mong muốn hoặc đang trong quá trình chuẩn bị IPO/niêm yết.

Dù vậy, câu chuyện FDI niêm yết đang dần được hâm nóng trở lại khi thị trường tài chính Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới. Quá trình nâng hạng thị trường, mở rộng khả năng tiếp cận vốn quốc tế và cải thiện môi trường đầu tư đang tạo ra những động lực mới cho dòng vốn ngoại.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng chú trọng đến chất lượng hàng hóa niêm yết, khối doanh nghiệp FDI – với nền tảng tài chính vững, quản trị chuyên nghiệp và uy tín thương hiệu toàn cầu – được kỳ vọng sẽ bổ sung nguồn cung cổ phiếu chất lượng cao cho thị trường chứng khoán.

Thực tế, một số “ông lớn” FDI đã công khai bày tỏ ý định IPO hoặc niêm yết. Tập đoàn bán lẻ AEON (Nhật Bản) nhiều lần “đánh tiếng” về kế hoạch lên sàn tại Việt Nam nhằm huy động vốn và mở rộng hệ thống. CP Group (Thái Lan) – doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực thực phẩm và nông nghiệp – cũng được cho là đang cân nhắc IPO để đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng. Phú Mỹ Hưng hay Highlands Coffee là những cái tên thường xuyên được nhắc đến trong các kịch bản FDI lên sàn.

Theo ông Phạm Lưu Hưng, Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư SSI, phản ứng tích cực của nhà đầu tư quốc tế sau thông tin nâng hạng thị trường cho thấy sức hút ngày càng rõ nét của chứng khoán Việt Nam. Đáng chú ý, nhiều quỹ và broker quốc tế từng rút lui đã quay lại tìm kiếm cơ hội, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu chất lượng cao.

Ở góc độ chính sách, TS. Phan Hữu Thắng – nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài – cho rằng rào cản lớn nhất không nằm ở thiếu cơ chế, mà ở khâu tổ chức và thực thi. Việc hoàn thiện khung pháp lý minh bạch, ổn định là điều kiện then chốt để doanh nghiệp FDI yên tâm tham gia thị trường vốn.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng vận hành thị trường, từ hạ tầng giao dịch, thanh toán – bù trừ đến chuẩn mực quản trị doanh nghiệp và ESG. Trong khi đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang triển khai nhiều giải pháp mở rộng khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời rút ngắn quy trình IPO, niêm yết theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP.

Theo đánh giá của giới phân tích, nếu các nút thắt chính sách tiếp tục được tháo gỡ, làn sóng FDI lên sàn không chỉ giúp đa dạng hóa hàng hóa cho thị trường chứng khoán, mà còn trở thành phép thử quan trọng cho chiều sâu, tính minh bạch và sức hấp dẫn dài hạn của thị trường vốn Việt Nam.