Hóa chất Đức Giang giữa vòng xoáy pháp lý: Bức tranh tài chính suy giảm và kỳ vọng phục hồi từ tổ hợp Nghi Sơn

CTCP Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC) đang trải qua giai đoạn biến động mạnh nhất trong lịch sử hoạt động, khi những diễn biến pháp lý liên tiếp từ cuối năm 2025 đến nay đã tác động sâu sắc đến cơ cấu cổ đông, bộ máy lãnh đạo và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đầu ngành hóa chất phốt pho này.

Tiền thân là doanh nghiệp nhà nước trực thuộc Tổng cục Hóa chất Việt Nam thành lập từ năm 1963, DGC sau cổ phần hóa đã xây dựng vị thế dẫn đầu trong chuỗi sản xuất phốt pho vàng, axit phosphoric và phân bón gốc phốt phát, đồng thời mở rộng sang hóa chất cơ bản, ắc quy và bô-xít – alumin thông qua các đơn vị thành viên như Hóa chất Đức Giang – Lào Cai, Hóa chất Đức Giang Nghi Sơn, Phốt pho Apatit Việt Nam và Ắc quy Tia Sáng.

Chuỗi sự kiện pháp lý bắt đầu từ ngày 25/12/2025 khi cơ quan chức năng khởi tố vụ án liên quan đến gây ô nhiễm môi trường, vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên và kế toán tại DGC cùng các đơn vị liên quan. Đến giữa tháng 3/2026, vụ việc leo thang khi 14 bị can bị khởi tố hình sự, trong đó có Chủ tịch Hội đồng quản trị khi đó là ông Đào Hữu Huyền, Phó Chủ tịch Đào Hữu Duy Anh cùng nhiều lãnh đạo công ty con, với 7 người bị tạm giam. Việc hồ sơ kế toán bị niêm phong phục vụ điều tra khiến doanh nghiệp phải xin gia hạn nộp báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025, kéo theo việc cổ phiếu lần lượt bị đưa vào diện kiểm soát và hạn chế giao dịch trong khoảng thời gian giữa tháng 5/2026.

Trước áp lực nhân sự cấp cao, đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 8/5/2026 đã thông qua việc miễn nhiệm ba thành viên hội đồng quản trị đang bị khởi tố, đồng thời bầu bổ sung các nhân sự mới gồm ông Đào Hữu Kha, ông Nguyễn Quốc Trung và ông Phạm Duy Tùng. Ông Đào Hữu Kha sau đó đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị, trong khi ông Lưu Bách Đạt giữ vai trò Tổng giám đốc điều hành. Đến ngày 20/6/2026, DGC công bố báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 với ý kiến ngoại trừ của kiểm toán viên, xuất phát từ việc hạn chế bằng chứng kiểm toán đối với hàng tồn kho và những ảnh hưởng chưa xác định từ vụ án đang điều tra. Kết quả này khiến cổ phiếu DGC bị chuyển từ diện kiểm soát sang diện cảnh báo từ ngày 30/6/2026. Diễn biến pháp lý tiếp tục phức tạp khi ngày 23/7/2026, cơ quan chức năng khởi tố và áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú đối với chính Tổng giám đốc đương nhiệm Lưu Bách Đạt cùng hai lãnh đạo khác liên quan đến các vấn đề môi trường và khai thác tài nguyên, cho thấy rủi ro pháp lý vẫn chưa hoàn toàn được kiểm soát dù bộ máy lãnh đạo đã được thay mới.

Những biến động này đã tạo ra làn sóng dịch chuyển đáng kể trong cơ cấu cổ đông. Trước khi xảy ra sự cố, nhóm gia đình Chủ tịch Đào Hữu Huyền nắm giữ khoảng 40,7% vốn điều lệ, trong khi khối ngoại sở hữu 17,9%, với các quỹ đáng chú ý như Dragon Capital nắm 6,1% và Norges Bank nắm 2,2%. Sau khi vụ việc pháp lý bùng phát, dữ liệu ghi nhận nhiều quỹ đầu tư giảm hoặc thoái toàn bộ vị thế tại DGC, tập trung mạnh trong quý II/2026 với sự tham gia của các tên tuổi lớn. Đáng chú ý, nhóm quỹ chủ động của VinaCapital đã thoái vốn hoàn toàn từ tháng 12/2025, còn Dragon Capital giảm tỷ lệ sở hữu xuống dưới ngưỡng phải công bố thông tin từ tháng 11/2025, phản ánh tâm lý thận trọng của dòng vốn tổ chức trước rủi ro quản trị và pháp lý.

Về kết quả kinh doanh, năm 2025 DGC vẫn ghi nhận tăng trưởng tích cực với doanh thu đạt 11.262 tỷ đồng, tăng 14,2% so với năm trước, và lãi sau thuế đạt 3.154 tỷ đồng. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, đà tăng trưởng đảo chiều rõ rệt khi kết quả kinh doanh suy giảm liên tục qua từng quý. Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu chỉ đạt 4.542 tỷ đồng, giảm 20,4% so với cùng kỳ, còn lãi sau thuế giảm gần một nửa xuống mức khoảng 871 tỷ đồng. Lợi nhuận quý I/2026 được ghi nhận là mức thấp nhất kể từ quý III/2021, trong khi quý II tiếp tục là quý thứ ba liên tiếp sụt giảm, cho thấy áp lực kép từ gián đoạn hoạt động do vụ án và biến động chi phí đầu vào.

Trước bối cảnh đó, kế hoạch kinh doanh năm 2026 được trình đại hội cổ đông thường niên mang tính thận trọng rõ nét, với mục tiêu doanh thu hợp nhất 10.100 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 1.600 tỷ đồng, phản ánh dự báo giảm đáng kể so với kết quả thực hiện năm trước trong bối cảnh nguồn quặng gián đoạn và chi phí đầu vào gia tăng. Sau 6 tháng, doanh nghiệp đã hoàn thành 45% kế hoạch doanh thu và 54% kế hoạch lợi nhuận cả năm. Về chính sách cổ tức, DGC dự kiến chi trả tiền mặt tỷ lệ 80% cho năm 2025 và 30% cho năm 2026.

Điểm sáng cho triển vọng trung hạn của DGC nằm ở Tổ hợp Hóa chất Đức Giang Nghi Sơn, dự án trọng điểm với tổng vốn đầu tư 2.400 tỷ đồng, dự kiến chạy thử từng phần từ cuối quý III và chính thức vận hành sản xuất trong quý IV/2026. Đây là dự án xút - clo được kỳ vọng mở ra chuỗi sản phẩm mới bên ngoài mảng phốt pho truyền thống, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn thu trong bối cảnh mảng kinh doanh cốt lõi đối mặt nhiều thách thức. Song song đó, DGC cũng đẩy mạnh tái cơ cấu các nhà máy hiện hữu và phát triển dòng hóa chất tinh khiết, hóa chất điện tử phục vụ ngành bán dẫn, hướng tới việc gia tăng giá trị gia tăng trong chuỗi sản phẩm.

Nhìn chung, diễn biến của DGC trong nửa đầu năm 2026 phản ánh rõ mức độ nhạy cảm của giá trị doanh nghiệp trước rủi ro quản trị và pháp lý, ngay cả khi nền tảng sản xuất kinh doanh cốt lõi vẫn được duy trì. Với bộ máy lãnh đạo mới đã được kiện toàn và dự án Nghi Sơn chuẩn bị đi vào vận hành, khả năng phục hồi của doanh nghiệp trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc lớn vào tiến độ giải quyết các vấn đề pháp lý còn tồn đọng, cũng như hiệu quả triển khai các dự án mở rộng nhằm khôi phục niềm tin của thị trường và nhà đầu tư.