MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Hậu Buffett: Đế chế Berkshire Hathaway trị giá hơn 1.000 tỷ USD sẽ đi về đâu?

Chỉ còn hai ngày nữa, Warren Buffett – “Nhà hiền triết xứ Omaha” – sẽ chính thức rời ghế Tổng giám đốc Berkshire Hathaway, khép lại một trong những chương vĩ đại nhất lịch sử kinh doanh hiện đại. Ở tuổi 95, Buffett bước vào lần “nghỉ hưu” thứ ba trong đời, và có lẽ là lần cuối cùng, để lại phía sau một đế chế tài chính trị giá khoảng 1.800 tỷ USD, đứng thứ chín nước Mỹ về vốn hóa.

Câu hỏi lớn đặt ra cho Phố Wall không phải là Buffett vĩ đại thế nào, mà là: Berkshire Hathaway sẽ ra sao khi không còn Buffett?

Ba lần “nghỉ hưu” và một sự nghiệp không có tiền lệ

Warren Buffett từng “nghỉ hưu” hai lần trước đây – cả hai đều không kéo dài.

Năm 1956, ở tuổi 25, khi người thầy Benjamin Graham đóng quỹ đầu tư, Buffett trở về Nebraska. Nhưng chỉ ít lâu sau, ông thành lập hợp danh đầu tư của riêng mình. Đến năm 1969, khi mới 38 tuổi, Buffett tuyên bố giải thể quỹ vì “không còn phù hợp với môi trường thị trường lúc đó”. Sự chú ý của ông chuyển sang Berkshire Hathaway – khi ấy chỉ là một công ty dệt may đang bên bờ suy thoái.

Quyết định đó đã mở ra một trong những câu chuyện thành công phi thường nhất lịch sử tư bản. Từ một doanh nghiệp dệt thất bại, Berkshire trở thành một tập đoàn đầu tư – công nghiệp – bảo hiểm độc nhất vô nhị, vận hành quanh triết lý và con người Warren Buffett.

Một gã khổng lồ không giống ai

Ngày nay, Berkshire Hathaway là một “vũ trụ” kinh tế thu nhỏ.

Ở mảng tài chính, đây là nhà bảo hiểm tài sản và trách nhiệm lớn thứ hai tại Mỹ, nắm trong tay danh mục cổ phiếu, trái phiếu và tiền mặt lên tới gần 700 tỷ USD.

Ở mảng công nghiệp, Berkshire kiểm soát khoảng 200 doanh nghiệp, từ BNSF – một trong bốn tuyến đường sắt “loại 1” của Mỹ – cho tới các công ty điện lực, năng lượng và hàng loạt thương hiệu tiêu dùng quen thuộc như Brooks, See’s Candies.

Quy mô rộng lớn, cấu trúc “analog”, văn hóa huynh đệ và mức độ phi tập trung cao khiến Berkshire trở thành một công ty gần như không thể sao chép. Và trong hơn nửa thế kỷ, tất cả đều xoay quanh một con người: Warren Buffett.

Di sản đầu tư: không chỉ là “giá trị”

Buffett thường được gắn mác là nhà đầu tư “giá trị”, nhưng bản thân ông chưa bao giờ thích nhãn gọi này. Trên thực tế, Berkshire sở hữu cả cổ phiếu giá trị lẫn tăng trưởng. Thương vụ mua Apple giai đoạn 2016–2018 – hiện trị giá khoảng 65 tỷ USD – là một trong những khoản đầu tư thành công nhất lịch sử tập đoàn.

Thuật ngữ Buffett nhắc đi nhắc lại không phải “value” hay “growth”, mà là “moat” – hào cạnh tranh: lợi thế bền vững cho phép doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận vượt chi phí vốn trong thời gian dài.

Những “con hào” đó có thể đến từ:

Khả năng nhận diện “hào” chính là nền tảng giúp Berkshire vượt xa S&P 500 trong suốt nhiều thập kỷ.

Đổi mới lớn nhất của Buffett: cách huy động vốn

Nếu phải chọn một sáng tạo vĩ đại nhất của Buffett, đó có thể không phải là chọn cổ phiếu, mà là cách ông huy động và sử dụng vốn.

Thương vụ mua National Indemnity năm 1967 mở ra mô hình cốt lõi của Berkshire: dùng dòng tiền bảo hiểm (float) để đầu tư dài hạn. Người mua bảo hiểm trả phí trước, bồi thường đến sau. Nếu hoạt động bảo hiểm có lãi, Berkshire không chỉ giữ được dòng tiền đó, mà còn đầu tư nó vào cổ phiếu – điều hiếm thấy trong ngành.

Nhờ vậy, các thương vụ khổng lồ như BNSF hay việc sở hữu gần 1/4 Occidental Petroleum đều được tài trợ một phần từ khối bảo hiểm. Đây là lợi thế cấu trúc mà rất ít tập đoàn trên thế giới có được.

Bài toán kế vị: Gregory Abel và thử thách thật sự

Người kế nhiệm được chỉ định là Gregory Abel, hiện điều hành mảng phi bảo hiểm của Berkshire. Abel đi lên từ mảng năng lượng – một nhà quản trị vận hành xuất sắc, nhưng không phải “tay săn cổ phiếu” như Buffett.

Điều này khiến giới đầu tư lo ngại, đặc biệt khi Todd Combs, một trong những phụ tá đầu tư hàng đầu của Buffett, rời Berkshire sang JPMorgan Chase cuối năm ngoái.

Trong khi đó, thành tích điều hành doanh nghiệp của Berkshire không phải lúc nào cũng rực rỡ. Biên lợi nhuận của BNSF gây thất vọng; thương vụ Kraft–Heinz với 3G Capital trở thành bài học đắt giá. Berkshire theo đuổi triết lý “kiểm soát nhưng không can thiệp”, không tìm kiếm cộng hưởng giữa các công ty con.

Kho tiền khổng lồ và thời khắc quyết định

Berkshire hiện nắm 380 tỷ USD tiền mặt – một con số vừa là lợi thế, vừa là áp lực. Khi lãi suất giảm, chi phí cơ hội của việc “ngồi trên tiền” ngày càng lớn.

Abel sẽ sớm phải chứng minh khả năng phân bổ vốn:

M&A quy mô lớn?

Mở rộng bảo hiểm như Chubb (Berkshire đã nắm 8%)?

Đầu tư thêm vào điện, năng lượng tái tạo?

Tiếp tục chiến lược với các tập đoàn thương mại Nhật?

Kho tiền này cũng giúp Berkshire sẵn sàng “vợt mồi” khi thị trường khủng hoảng – nhưng như các nhà phân tích chỉ ra, thứ có thể mất đi là “cuốn sổ địa chỉ” của Buffett.

Một Berkshire “bình thường” hơn?

Buffett sẽ vẫn ở lại với vai trò Chủ tịch HĐQT. Tuy nhiên, sự gia tăng sở hữu tổ chức ở cổ phiếu Class B và việc cổ phần của Buffett có thể được chuyển đổi trong tương lai khiến Berkshire khó tránh khỏi quá trình chuẩn hóa quản trị.

Công ty đã bổ nhiệm tổng cố vấn pháp lý đầu tiên. Khả năng cao Abel sẽ tăng cường công bố thông tin, thậm chí cân nhắc trả tiền lại cho cổ đông – điều Berkshire chưa từng làm từ năm 1967.

Sự thay đổi sẽ chậm, nhưng là tất yếu.

Cái kết hợp lý cho một huyền thoại

Warren Buffett không chỉ xây dựng một công ty, mà còn định hình một triết lý tư bản. Berkshire Hathaway sau ông có thể sẽ bớt “huyền thoại”, bớt cá nhân hóa, và giống một tập đoàn bình thường hơn.

Nhưng đó có lẽ là cái kết hợp lý nhất cho một sự nghiệp phi thường – nơi đứa con tinh thần của Buffett phải tự bước đi, không còn bóng dáng người cha vĩ đại che chở phía sau.