MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chứng khoán

24HMONEY đã kiểm duyệt

Cổ phiếu Nhà nước tăng nóng vì đâu?

Việc cổ phiếu loạt tập đoàn, tổng công ty Nhà nước tăng mạnh ngay từ đầu năm cho thấy thị trường đang phản ứng trực diện với áp lực tái cơ cấu sở hữu theo quy định pháp luật.

Nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có vốn Nhà nước bất ngờ trở thành tâm điểm trong phiên giao dịch ngày 7/1, khi những nút thắt lâu nay liên quan đến tiêu chuẩn công ty đại chúng và cơ chế thoái vốn bắt đầu được tháo gỡ, tạo lực đẩy rõ rệt cho thị trường.

Dòng tiền tập trung mạnh vào các cổ phiếu đầu ngành, đặc biệt là nhóm dầu khí với hàng loạt mã tăng kịch trần và rơi vào trạng thái “trắng bên bán” như PLX, GVR, BCM, GAS. Không dừng lại ở đó, nhiều cổ phiếu doanh nghiệp có cổ đông Nhà nước khác cũng đồng loạt dậy sóng, bao gồm BVH, VTP, PVT, POW.

Doanh nghiệp vốn Nhà nước nổi lên như “tâm điểm mới”

Trong báo cáo chiến lược năm 2026, Chứng khoán MB (MBS) đánh giá nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước nhiều khả năng sẽ trở thành tâm điểm đầu tư mới của thị trường.

Theo MBS, một Nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước dự kiến được ban hành trong năm 2026, mở ra kỳ vọng về cơ chế vận hành linh hoạt hơn cho khối doanh nghiệp này trong quá trình tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư và nâng cao năng lực quản trị. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm “đánh thức” nguồn lực đang bị kìm nén.

Hiện nay, các doanh nghiệp có vốn Nhà nước đóng góp khoảng 29% GDP, nắm giữ vị thế dẫn đầu về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí sở hữu lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực then chốt như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn vẫn chưa tương xứng với quy mô và tiềm lực.

“Nếu các rào cản thể chế được khơi thông, doanh nghiệp Nhà nước sẽ có dư địa tăng tốc mạnh mẽ trong giai đoạn tới”, MBS nhận định.

Đơn vị phân tích cho rằng, tương tự cú hích mà Nghị quyết 68 mang lại cho khu vực kinh tế tư nhân, năm 2026 có thể chứng kiến sự trỗi dậy của các doanh nghiệp vốn Nhà nước đầu ngành – những doanh nghiệp sở hữu nền tảng tài chính vững chắc, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động tốt (ROE trên 10%) và mức định giá vẫn đang ở vùng hấp dẫn.

Song song đó, Nghị quyết mới cũng được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho việc sắp xếp lại danh mục đầu tư, thúc đẩy tiến trình thoái vốn, cổ phần hóa và niêm yết vốn bị trì hoãn trong nhiều năm qua.

Làn sóng thoái vốn và bài toán công ty đại chúng

Thực tế, những động thái tháo gỡ đã bắt đầu xuất hiện. Gần đây, Bộ Tài chính đề xuất nhiều phương án nhằm gỡ vướng cho hoạt động thoái vốn của SCIC, như cho phép giảm giá khởi điểm tối đa 10% mỗi lần (không quá 3 lần) nếu đấu giá không thành công, hay cho phép bán vốn theo lô, kết hợp cả doanh nghiệp hiệu quả và kém hiệu quả.

Nhờ đó, SCIC đã thực hiện thành công một số thương vụ lớn, đáng chú ý là chào bán 98% cổ phần Viwaseen cho Vinaconex với giá trị khoảng 1.231 tỷ đồng, và 88% cổ phần Viettronics cho Geleximco, trị giá khoảng 2.562 tỷ đồng.

Tuy nhiên, một nút thắt lớn vẫn tồn tại: nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện của công ty đại chúng, đặc biệt là yêu cầu về cơ cấu cổ đông.

Ngay trong ngày giao dịch cuối cùng của năm 2025, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS – mã: GAS) thông báo chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán sửa đổi, do không đảm bảo tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết được nắm giữ bởi ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn.

Tính đến cuối tháng 8/2025, PV GAS có 17.495 cổ đông, song Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm tới 95,76% vốn, trong khi toàn bộ cổ đông còn lại chỉ sở hữu 4,24% quyền biểu quyết.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại PV GAS D (mã: PGD), khi ba cổ đông lớn nắm tới hơn 96% vốn, khiến tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chỉ còn 3,5%.

Không chỉ riêng nhóm PV GAS, nhiều doanh nghiệp lớn khác như Vimico (KSV), Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), Cao su Việt Nam (GVR) hay Becamex (BCM) cũng đang đối mặt với bài toán tương tự.

Để xử lý tình huống chuyển tiếp và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, Luật số 68/2025/QH15 (có hiệu lực từ 1/8/2025) cho phép các doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch nhưng chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng.

Theo các thông báo mới nhất, hướng đi chung của nhiều doanh nghiệp là làm việc với cổ đông lớn, đồng thời báo cáo cơ quan quản lý để tìm phương án xử lý phù hợp. Một số trường hợp, như Vimico, đã lựa chọn phương án giải trình với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về tính “đặc thù” của cơ cấu cổ đông.

Trong khi đó, Viettel Global (mã: VGI) cho biết tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ hiện dưới 1%, song doanh nghiệp vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng đến hết năm 2026 và đang tìm kiếm các giải pháp khắc phục.

Bức tranh cho thấy, “sóng” cổ phiếu doanh nghiệp vốn Nhà nước không đơn thuần là hiệu ứng ngắn hạn, mà phản ánh kỳ vọng lớn hơn của thị trường vào một chu kỳ cải cách sâu rộng đang dần hình thành.