Chứng khoán đang ôm “bom” margin?

Dư nợ margin trên thị trường chứng khoán Việt Nam vượt 457.500 tỷ đồng, lập đỉnh lịch sử trong khi thanh khoản giao dịch lao dốc hơn 63%. Nghịch lý này làm dấy lên lo ngại về những khoản vay thế chấp bằng cổ phiếu của cổ đông lớn, nơi rủi ro tín dụng có thể âm thầm tích tụ và kích hoạt làn sóng bán giải chấp khi thị trường biến động mạnh.

Dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại các công ty chứng khoán vừa chạm mốc kỷ lục hơn 457.500 tỷ đồng, nhưng thay vì kích hoạt sức mua rực rỡ, thị trường lại chứng kiến thanh khoản sụt giảm sâu, hé mở mảng tối từ các khoản vay thỏa thuận thế chấp bằng cổ phiếu.

Theo dữ liệu FiinTrade, cuối quý III/2026, dư nợ cho vay ký quỹ tại 78 công ty chứng khoán đạt hơn 457.500 tỷ đồng, tăng 56.400 tỷ đồng, tương đương 14,1% so với cuối năm 2025.

Đáng chú ý, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên chỉ đạt khoảng 14.800 tỷ đồng, giảm 63,6% so với cùng kỳ năm trước.

Tỷ lệ dư nợ margin trên vốn hóa thị trường điều chỉnh theo lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng tăng lên 14,2%, mức cao nhất trong chuỗi dữ liệu theo dõi.

Sự phân kỳ này cho thấy vốn vay không hoàn toàn phục vụ hoạt động mua bán cổ phiếu thông thường.

Một phần dư nợ có thể nằm trong các khoản cho vay theo thỏa thuận riêng, thường gọi là margin “deal”, phục vụ nhu cầu tài chính của cổ đông lớn, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc nhóm nhà đầu tư sở hữu lượng cổ phiếu đáng kể.

Những khoản nợ không nằm trên báo cáo tài chính

Khác với vay ký quỹ thông thường, margin “deal” có thể được sử dụng để huy động vốn cho hoạt động đầu tư, tái cấu trúc sở hữu hoặc các thương vụ mua bán và sáp nhập.

Cổ đông lớn không cần bán cổ phiếu mà sử dụng chính lượng cổ phần đang nắm giữ làm tài sản bảo đảm.

Điểm đáng chú ý là khi khoản vay đứng tên cá nhân cổ đông, nghĩa vụ nợ không nhất thiết xuất hiện trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp niêm yết.

Điều này khiến nhà đầu tư khó đánh giá đầy đủ mức độ đòn bẩy tài chính liên quan đến cổ đông chi phối.

Tuy nhiên, dữ liệu công khai hiện chưa đủ để xác định chính xác tỷ trọng margin “deal” trong tổng dư nợ toàn thị trường.

Rủi ro lớn nhất xuất hiện khi giá cổ phiếu thế chấp giảm mạnh.

Nếu giá trị tài sản bảo đảm xuống dưới ngưỡng quy định, bên cho vay có thể yêu cầu bổ sung tài sản hoặc bán giải chấp để thu hồi nợ.

Trong điều kiện thanh khoản suy yếu, lượng cổ phiếu bán ra đột ngột có thể đẩy giá giảm sâu, kéo theo áp lực giải chấp tại các tài khoản khác.

Đối với công ty chứng khoán, dư nợ tăng giúp mở rộng nguồn thu lãi vay nhưng đồng thời làm gia tăng yêu cầu quản trị rủi ro tín dụng và tài sản bảo đảm.

Với doanh nghiệp niêm yết, việc cổ đông lớn bị giải chấp có thể gây biến động giá cổ phiếu, ảnh hưởng tâm lý thị trường dù hoạt động kinh doanh cốt lõi chưa thay đổi.

ng tiềm ẩn của vay margin trước khi tham gia giao dịch.