Áp lực pha loãng sở hữu để giữ tư cách công ty đại chúng

Dù ngốn hàng chục nghìn tỷ đồng vốn hóa và chễm chệ trên sàn niêm yết từ lâu, hàng loạt tập đoàn lớn và ngân hàng quốc doanh vẫn đang rơi vào tình trạng "danh bất chính, ngôn bất thuận" khi đứng trước các chế tài nghiêm khắc về tư cách công ty đại chúng.

Bản án hủy tư cách đại chúng đang treo lơ lửng buộc những ông lớn như Becamex, Petrolimex cho đến Vietcombank, BIDV phải cấp tốc kích hoạt các chiến dịch pha loãng vốn để tự cứu mình.

Áp lực pha loãng sở hữu để giữ tư cách công ty đại chúng

Nhiều doanh nghiệp niêm yết đang bước vào giai đoạn chạy đua với thời gian để đáp ứng các tiêu chí công ty đại chúng theo quy định hiện hành.

Một trong những trường hợp đáng chú ý là Tổng công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp (BCM). Tính đến cuối tháng 5/2026, dù có hơn 9.200 cổ đông, tỷ lệ cổ phần do các nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ chỉ đạt 4,56%, thấp hơn đáng kể mức tối thiểu 10% theo quy định.

Để xử lý vấn đề này, doanh nghiệp đang xây dựng lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước từ 95,44% xuống 65% trong giai đoạn 2026-2030 thông qua phát hành cổ phiếu ra công chúng. Mục tiêu là mở rộng tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành và đáp ứng đầy đủ các điều kiện của công ty đại chúng.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (PLX). Dù có hơn 43.000 cổ đông, tỷ lệ cổ phiếu có quyền biểu quyết do nhóm cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ mới đạt 9,419%, thấp hơn ngưỡng yêu cầu.

Để khắc phục, PLX đã thông qua chủ trương bán toàn bộ hơn 23,2 triệu cổ phiếu quỹ. Động thái này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng quy định pháp lý mà còn tăng cường nguồn lực tài chính và cân đối vốn dài hạn.

Không chỉ BCM hay PLX, nhiều doanh nghiệp và ngân hàng lớn cũng đang đối mặt với bài toán tương tự. Một số tên tuổi đáng chú ý gồm GAS, BSR, VCB và BID.

Theo thống kê của cơ quan quản lý, trong số 789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, hiện vẫn còn hàng chục doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông hoặc vốn điều lệ.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở tỷ lệ free-float quá thấp khi nhiều doanh nghiệp vẫn có cổ đông lớn hoặc Nhà nước nắm giữ từ 90-99% vốn. Điều này khiến lượng cổ phiếu lưu hành tự do trên thị trường không đủ đáp ứng quy định.

Để tháo gỡ, các giải pháp được đưa ra gồm thoái bớt vốn Nhà nước, bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược, phát hành cổ phiếu ra công chúng hoặc tăng vốn để pha loãng tỷ lệ sở hữu hiện hữu.

Giới chuyên gia cho rằng việc nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng không chỉ nhằm đáp ứng quy định pháp luật mà còn giúp cải thiện thanh khoản, tăng sức hút với dòng vốn ngoại và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Trong bối cảnh yêu cầu minh bạch ngày càng cao, giai đoạn tới sẽ là phép thử đối với các doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu tập trung quá lớn. Những đơn vị chủ động tái cấu trúc cổ đông sẽ có lợi thế hơn trong việc tiếp cận vốn và nâng cao vị thế trên thị trường chứng khoán.