Xung đột Trung Đông 2026: Kịch bản thị trường chứng khoán và chiến lược phòng thủ

Trước diễn biến căng thẳng quân sự leo thang giữa Mỹ - Israel và Iran, thị trường tài chính toàn cầu đã chính thức bước vào trạng thái "phòng thủ" (risk-off).

Tại Việt Nam, các công ty chứng khoán (CTCK) dù có những dự báo khác biệt về mức độ ảnh hưởng, nhưng đều thống nhất rằng biến số trung tâm quyết định cục diện chính là giá dầu và khả năng thông suốt của eo biển Hormuz. Trong ngắn hạn, tâm lý thận trọng sẽ bao trùm, buộc nhà đầu tư phải tái định giá tài sản dựa trên các rủi ro lạm phát và chi phí vốn mới.

Điểm chung trong nhận định: Tâm lý ngắn hạn và biến số giá dầu

Hầu hết các báo cáo từ VPBankS, VDSC, Yuanta và TVS đều cho rằng tác động ban đầu chủ yếu mang tính tâm lý. Thị trường có thể xuất hiện những nhịp rung lắc mạnh khi nhà đầu tư tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn, khiến các chỉ số chứng khoán toàn cầu có thể sụt giảm từ 1-2%. Tuy nhiên, đây không phải là một cú sốc cấu trúc trừ khi nguồn cung dầu mỏ bị gián đoạn nghiêm trọng.

Giá dầu Brent hiện đang là "thanh kế" đo lường rủi ro. Trong kịch bản cơ sở, giá dầu có thể tăng từ 10-15% rồi hạ nhiệt. Tuy nhiên, nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài, giá dầu hoàn toàn có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng, kích hoạt lại áp lực lạm phát (CPI) toàn cầu và gây ra làn sóng bán tháo tài sản rủi ro trên diện rộng.

Các nhóm ngành chịu tác động phân hóa

Xung đột địa chính trị tạo ra một bức tranh lợi ích đối lập rõ nét giữa các nhóm ngành trên sàn chứng khoán:

Nhóm hưởng lợi (Tâm lý tích cực):

Dầu khí & Năng lượng (PVD, PVS, GAS, BSR): Hưởng lợi trực tiếp khi giá dầu neo ở mức cao, thúc đẩy kỳ vọng doanh thu và biên lợi nhuận thượng nguồn.

Vận tải biển & Logistics (HAH, VOS, GMD): Giá cước vận tải container (WCI) và phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt do rủi ro tuyến đường thủy.

Phân bón & Hóa chất (DCM, DPM): Giá Urea thường có xu hướng tăng thuận chiều với giá năng lượng hóa thạch.

Nhóm chịu áp lực (Tâm lý tiêu cực):

Nhựa & Bao bì: Chịu áp lực chi phí đầu vào khi giá hạt nhựa (nguồn gốc dầu mỏ) gia tăng.

Bán lẻ & Nhập khẩu: Chi phí vận chuyển và lạm phát làm bào mòn biên lợi nhuận và sức mua của người tiêu dùng.

Những luận điểm khác biệt và kịch bản dự báo

Mỗi CTCK lại có một lăng kính riêng để đánh giá độ bền của cú sốc này. Maybank nhìn nhận xung đột trong bối cảnh "phân mảnh toàn cầu" giữa khối Mỹ và khối Trung Quốc - Iran, nơi năng lượng trở thành đòn bẩy chiến lược để Mỹ gây áp lực lên an ninh năng lượng của Trung Quốc (quốc gia nhập khẩu 70-75% năng lượng).

Trong khi đó, Yuanta Việt Nam đưa ra thống kê mang tính định lượng: thị trường thường hình thành vùng đáy sau khoảng 22 phiên và cần 47 phiên để phục hồi về mức ban đầu. MSVN lại lạc quan hơn ở kịch bản cơ sở khi quan sát thấy Bitcoin đã phục hồi nhanh sau cú rơi đầu tiên, cho thấy tâm lý nhà đầu tư năm 2026 có độ "lỳ đòn" tốt hơn trước các tin tức địa chính trị.

Chiến thuật đầu tư trong giai đoạn biến động

Trước kịch bản "risk-off", các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư không nên hoảng loạn nhưng cần tuyệt đối tuân thủ kỷ luật:

Quản trị rủi ro: Giữ sức mua và tỷ trọng tiền mặt ở mức hợp lý, hạn chế tối đa việc sử dụng margin.

Tránh đuổi giá: Không nên mua đuổi các cổ phiếu hàng hóa đã tăng nóng theo tin tức chiến sự khi kịch bản tiếp theo chưa rõ ràng.

Tập trung vào nội tại: Ưu tiên các doanh nghiệp có bảng cân đối kế toán lành mạnh, ít nhạy cảm với tỷ giá và chi phí vận tải.

Tựu trung lại, trọng tâm của tuần giao dịch từ 2-6/3 không nằm ở việc VN-Index giảm bao nhiêu điểm, mà nằm ở việc giá dầu sẽ neo ở mức nào. Nếu xung đột không gây gián đoạn nguồn cung lớn, thị trường sẽ sớm tìm điểm cân bằng sau khi phản ánh hết các phần bù rủi ro ngắn hạn.