Vì sao nhiều người sùng bái vàng?

Tình trạng "sùng bái" vàng tại Việt Nam từ lâu đã không còn là một vấn đề tâm lý đơn thuần mà trở thành một hiện tượng kinh tế phản ánh sâu sắc mức độ phát triển của hệ thống tài chính quốc gia.

Trong tâm thức của nhiều thế hệ người dân, đặc biệt là nhóm trung niên, vàng không chỉ là một món đồ trang sức mà còn là "lá chắn" bảo toàn giá trị tài sản vững chắc nhất trước những cơn sóng gió của lạm phát và biến động tỷ giá. Đối với những nhà đầu tư cá nhân như chị Minh Hạnh hay bà Nguyễn Thị Đông, việc mua vàng mang lại cảm giác an tâm tuyệt đối, một loại "giấc ngủ ngon" mà các kênh đầu tư hiện đại như chứng khoán hay tiết kiệm ngân hàng đôi khi không thể cung cấp do sự biến động mạnh hoặc lãi suất sụt giảm. Vàng, trong bối cảnh này, được xem như một "phao cứu sinh" có giá trị vĩnh cửu, bất chấp những bất ổn của kinh tế toàn cầu hay rủi ro địa chính trị.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên gia, PGS, TS. Đặng Ngọc Đức – Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính, Trường Đại học Đại Nam – đã đưa ra những phân tích mang tính bước ngoặt về vai trò của kim loại quý này trong nền kinh tế. Ông Đức nhấn mạnh rằng, dù vàng có vai trò quan trọng trong dự trữ quốc tế, nhưng đối với sự phát triển nội tại của một quốc gia, vàng là loại tài sản "tĩnh" – nghĩa là nó không tạo ra giá trị gia tăng. Khác với các hoạt động sản xuất kinh doanh hay đầu tư vào thị trường vốn, việc tích trữ vàng trong dân cư không đóng góp vào việc tạo ra của cải mới, mà thậm chí còn có thể làm phân tán, ứ đọng nguồn lực đáng lẽ phải được đổ vào các lĩnh vực sản xuất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Biến động giá vàng chủ yếu được dẫn dắt bởi yếu tố tâm lý và kỳ vọng vĩ mô hơn là sự gia tăng giá trị nội tại của chính nó.

Từ thực tế đó, ông Đức chỉ ra rằng gốc rễ của sự "cuồng" vàng tại Việt Nam phản ánh một khoảng trống về niềm tin vào các kênh đầu tư thay thế. Tại các quốc gia phát triển, nơi thị trường tài chính vận hành minh bạch và hiệu quả, người dân có xu hướng phân bổ tài sản vào cổ phiếu, trái phiếu hoặc các quỹ đầu tư thay vì nắm giữ vàng vật chất. Do đó, việc thay đổi thói quen này không thể đạt được bằng các biện pháp hành chính cưỡng ép vốn thường gây ra tác dụng ngược. Thay vào đó, Nhà nước cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng môi trường đầu tư, đa dạng hóa sản phẩm tài chính và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Khi các kênh đầu tư chính thống trở nên hấp dẫn hơn về cả lợi nhuận lẫn độ an toàn, sức hút của vàng sẽ tự nhiên suy giảm. Vàng khi đó sẽ trở về đúng vị trí vốn có của nó là một tài sản tích trữ dự phòng, thay vì là lựa chọn ưu tiên hàng đầu của số đông nhà đầu tư, giúp nguồn vốn trong dân được luân chuyển hiệu quả hơn vào guồng quay của nền kinh tế thực.