#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Vì sao gói kích thích kinh tế của Trung Quốc liên tục không đạt hiệu quả?

GDP quý III của Trung Quốc tăng 4,5% so với cùng kỳ nhờ xuất khẩu tăng vọt, được dẫn dắt bởi làn sóng chi tiêu cho AI và đầu tư năng lượng sạch toàn cầu. Nhưng bên trong nền kinh tế, tiêu dùng và tạo việc làm gần như dậm chân. Khi các đối tác thương mại lớn bắt đầu dựng thêm rào cản, Bắc Kinh có thể phải xem lại lối tiếp cận thận trọng với kích thích trực tiếp cho hộ gia đình.

Một nền kinh tế, hai tốc độ: con số 4,5% nói gì và không nói gì?

Con số tăng trưởng 4,5% minh họa rõ mô hình chữ K của Trung Quốc: nhánh xuất khẩu công nghệ cao đi lên, nhánh tiêu dùng nội địa đi ngang. Doanh số bán lẻ có tăng nhẹ nhưng từ một nền thấp, trong khi đà suy giảm bất động sản kéo dài nhiều năm vẫn đè nặng lên kinh tế trong nước.

Bất động sản giải thích một phần vì sao người dân thắt hầu bao. Nhà ở chiếm khoảng 70% tài sản của hộ gia đình Trung Quốc tính trung bình, nên giá nhà giảm từ năm 2021 đã bào mòn tài sản và hạn chế chi tiêu. Thêm vào đó là nỗi lo việc làm: tỷ lệ thất nghiệp đô thị chính thức quanh 5% suốt ba năm, nhưng thất nghiệp thanh niên dao động 14%–19%. Một khảo sát của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc năm 2024 gắn tỷ lệ tiết kiệm tăng với thị trường việc làm yếu. Khi bất an, người ta tiết kiệm nhiều hơn.

Vì sao hai tốc độ là “có chủ đích”?

Mô hình này phản ánh lựa chọn chính sách. Tự chủ công nghệ là mục tiêu chiến lược dài hạn của Trung Quốc từ lâu. Mô hình “Lực lượng sản xuất chất lượng mới” được nêu từ cuối năm 2023 kêu gọi đầu tư mạnh vào số hóa, mạng lưới, công nghệ sinh học và AI. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, công bố hồi tháng 3, nâng sáu ngành lên thành trụ cột tăng trưởng: AI và robot, bán dẫn, truyền thông di động tiên tiến, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, và máy bay không người lái cùng taxi bay.

Chiến lược này có cái lý của nó trong cuộc đua công nghệ với Mỹ. Nhưng cái giá có thể là tiêu dùng trong nước: nó tạo hiệu ứng tài sản âm, hạn chế nguồn lực dành cho an sinh xã hội và giảm hỗ trợ cho các ngành sử dụng nhiều lao động. Từ năm 2020, dòng vốn được chuyển hướng khỏi bất động sản sang sản xuất tiên tiến và năng lượng xanh. Dư nợ tín dụng cho bất động sản đi ngang, trong khi dư nợ cho sản xuất tăng 10%–15% mỗi năm và cho công nghệ xanh tăng 20%–40%. Điều đó làm chậm sự phục hồi của bất động sản và kéo tiêu dùng đi xuống theo.

Vốn đi vào robot, không đi vào bảng lương.

Nhưng mô hình này đang gặp một bức tường mới: chính các đối tác thương mại.

Thừa công suất và cuộc đua giảm giá

Năng lực sản xuất bùng nổ cùng nhu cầu nội địa yếu dẫn tới thừa công suất ở nhiều ngành, phần lớn được xuất ra nước ngoài, điều Mỹ và EU thường xuyên chỉ trích. Trong nước, cuộc đua giành thị phần mang tính hủy diệt (“nội quyển”) đã nghiền nát giá và biên lợi nhuận ở xe điện, pin mặt trời, pin và thương mại điện tử. Các biện pháp chống tình trạng này của Bắc Kinh đến nay mới đạt kết quả hạn chế.

Cùng lúc, các đối tác lớn, trong đó có EU, bắt đầu dựng thêm rào cản thương mại, thu hẹp dư địa tăng trưởng nhờ xuất khẩu. Nếu không hồi sinh được tiêu dùng hộ gia đình, Trung Quốc có thể đối mặt rủi ro lớn hơn.

Vì sao Bắc Kinh ngại kích cầu trực tiếp?

Trung Quốc từng thử kích cầu. Gói kích thích tháng 9/2024 phối hợp tiền tệ và tài khóa, gồm cắt mạnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc và lãi suất, nới điều kiện mua nhà, xử lý nợ chính quyền địa phương và hỗ trợ hộ thu nhập thấp. Còn các biện pháp công bố tháng trước nhẹ tay hơn nhiều: tăng vốn cho ngân hàng và công ty bảo hiểm nhà nước, trợ cấp tín dụng tiêu dùng.

Các nhà hoạch định chính sách cũng ngại cam kết mục tiêu tiêu dùng cụ thể. Một số cố vấn từng đề xuất đưa vào kế hoạch 5 năm mục tiêu nâng tiêu dùng hộ gia đình từ 40% lên 50% GDP trong hai chu kỳ, nhưng đề xuất đó không được chấp nhận. Lý do không khó hiểu: tổng nợ chính phủ, gồm trung ương, địa phương và các công cụ tài chính ngoài bảng cân đối, tăng từ 80% GDP năm 2019 lên 127% năm 2025.

Ngoài ra, tái cân bằng cần nhiều hơn tiền. IMF khuyến nghị chuyển nguồn lực công từ sản xuất sang hộ gia đình, củng cố an sinh về y tế, thất nghiệp và lương hưu, và nới hộ khẩu để cấp quy chế cư dân đô thị cho 200 triệu lao động nhập cư từ nông thôn. Những khuyến nghị này nhận được phản hồi nhạt, vì tái cân bằng có thể đồng nghĩa với tăng trưởng chậm hơn trong ngắn hạn và đòi hỏi điều chỉnh gây đau với một số nhóm. Khả năng vượt qua thế bế tắc cấu trúc này có thể là câu hỏi then chốt của kinh tế toàn cầu trong thập kỷ tới.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Trung Quốc có thể thắng ở nhà máy nhưng chưa thắng ở bảng lương và giá nhà. Câu hỏi của thập kỷ tới là bao lâu nữa họ mới chịu trả giá ngắn hạn để đổi lấy cân bằng dài hạn.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.