Thoái vốn bùng nổ: Lợi thế hay hiểm họa?

Trong cơn điều chỉnh thị trường, làn sóng thoái vốn nhà nước nổi bật trên bảng giá, hút dòng tiền nhà đầu tư. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang là bài toán về tiến độ, định giá và rủi ro “mua đuổi” khi thương vụ chậm tiến, thất bại hoặc chủ mới thiếu năng lực vận hành.

Giữa lúc thị trường chứng khoán (VN-Index) đang trải qua giai đoạn điều chỉnh ảm đạm, làn sóng thoái vốn nhà nước bất ngờ nổi lên như một điểm sáng kịch tính thu hút dòng tiền. Thông tin thoái vốn tạo ra hiệu ứng domino mạnh mẽ, kích thích kỳ vọng về nhà đầu tư chiến lược và sự định giá lại doanh nghiệp.

Điển hình là trường hợp PET (Petrosetco) tăng trần ngay sau khi PVN công bố đấu giá 23,2% vốn với giá khởi điểm cao. Hay cú bứt phá ngoạn mục của ICT (Viễn thông - Tin học Bưu điện), tăng hơn 30% chỉ sau 5 phiên khi VNPT công bố đấu giá cổ phiếu với giá khởi điểm cao gấp bốn lần thị giá.

Đặc biệt, thương vụ Tổng CTCP Điện tử và Tin học Việt Nam (VEC) do SCIC thoái vốn đã chứng minh sức nóng khủng khiếp của tài sản nhà nước: Geleximco trúng đấu giá với giá cao gấp 3,5 lần mức khởi điểm, kéo cổ phiếu VEC tăng gần gấp bốn lần chỉ trong nửa cuối tháng. Sự kiện này thậm chí tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang các mã liên quan như VTB, BEL.

Sự đẩy mạnh thoái vốn này diễn ra đúng thời điểm cuối lộ trình tái cơ cấu (đến hết năm 2025) của nhiều tập đoàn lớn như VNPT, và được củng cố bởi nền tảng thị trường đã tăng trưởng hơn 25% so với cuối năm trước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc bán vốn với mức định giá cao.

Bài toán nan giải: chậm tiến độ, định giá và rủi ro thâu tóm

Chủ trương thoái vốn của Nhà nước nhằm rút khỏi các lĩnh vực không cần nắm giữ, tạo nguồn thu ngân sách, và giúp doanh nghiệp có cơ hội cải thiện quản trị. Tuy nhiên, công tác này lại đang đối mặt với tiến độ thực hiện rất chậm. Tại SCIC, số thương vụ thoái vốn hoàn tất vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay so với kế hoạch 74 doanh nghiệp phải thoái toàn bộ vốn trong năm nay.

Thách thức lớn nhất đến từ việc định giá và tính hấp dẫn của thương vụ:

Khó khăn định giá: Nhiều doanh nghiệp nắm giữ khu đất vàng giá trị cao, khiến việc định giá trở nên phức tạp.

Tỷ lệ bán không hấp dẫn: Nhiều giao dịch thất bại do giá khởi điểm quá cao so với thị trường, hoặc tỷ lệ bán không đủ lớn để nhà đầu tư chiến lược nắm được quyền quản trị.

Rủi ro lớn: cái bẫy "mua đuổi" và cổ đông mới thiếu năng lực

Dù làn sóng thoái vốn tạo ra cơ hội "lướt sóng", nó cũng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng cho nhà đầu tư cá nhân:

Sập bẫy kỳ vọng: Dòng tiền cá nhân thường đẩy giá lên theo kỳ vọng không kiểm chứng. Nếu phiên đấu giá thất bại, bị hoãn hoặc không có nhà đầu tư tham gia, giá cổ phiếu có thể nhanh chóng quay đầu giảm mạnh, khiến người mua đuổi chịu thiệt hại nặng nề.

Thay chủ, vận không đổi: Ngay cả khi thoái vốn thành công, nhiều mã vẫn bước vào giai đoạn điều chỉnh kéo dài. Nguyên nhân là do cổ đông mới thiếu năng lực hoặc doanh nghiệp đã mất lợi thế cạnh tranh, kéo kết quả kinh doanh đi xuống và giá phản ánh lại thực tế.

Thao túng tài sản: Một số trường hợp, các nhóm lợi ích thâu tóm doanh nghiệp nhằm mục đích khai thác tài sản (đất đai, thương hiệu) thay vì tập trung phát triển kinh doanh cốt lõi.

Rủi ro thanh khoản: Một số cổ phiếu có vốn nhà nước lớn nhưng thanh khoản thấp, khiến nhà đầu tư cá nhân khó thoát hàng khi cơn sóng kết thúc.