Thế trận đối lập của những "ông lớn" ngành thép

Với biên lợi nhuận bị bào mòn bởi chi phí vận hành và nhu cầu toàn cầu suy yếu, chiến lược "nội địa hóa" đang trở thành tấm khiên sống còn của các doanh nghiệp thép trong năm 2026.

Quý I/2026 chứng kiến sự đảo chiều đáng chú ý của ngành thép khi động lực tăng trưởng không còn đến từ xuất khẩu mà chuyển mạnh sang thị trường trong nước.

Dẫn đầu toàn ngành tiếp tục là Tập đoàn Hòa Phát (HPG) với lợi nhuận sau thuế đạt hơn 9.000 tỷ đồng, gấp 2,7 lần cùng kỳ. Doanh thu tăng mạnh lên gần 53.000 tỷ đồng, trong khi biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 14,4% lên 15,8%.

Ngoài hoạt động thép, Hòa Phát còn ghi nhận khoản doanh thu tài chính lớn từ chuyển nhượng dự án bất động sản, góp phần kéo lợi nhuận tăng vọt.

Doanh nghiệp cho biết thị trường nội địa đang trở thành trụ đỡ chính nhờ đầu tư công tăng tốc, nhu cầu xây dựng hồi phục và sức tiêu thụ thép xây dựng, HRC, phôi thép cải thiện rõ rệt.

Trong khi đó, xuất khẩu vẫn đối mặt hàng loạt sức ép khi nhu cầu tại Mỹ và châu Âu hồi phục chậm, thép giá rẻ từ Trung Quốc tràn mạnh vào ASEAN và Trung Đông, kéo cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Tổng Công ty Thép Việt Nam (TVN) cũng ghi nhận quý kinh doanh tích cực với doanh thu hơn 13.600 tỷ đồng, tăng 36%. Lợi nhuận sau thuế tăng 82%, đạt 184 tỷ đồng nhờ cải thiện biên lợi nhuận và lãi từ công ty liên kết.

Nhóm tôn mạ tiếp tục hụt hơi

Trái ngược nhóm thép xây dựng, các doanh nghiệp tôn mạ vốn phụ thuộc xuất khẩu tiếp tục trải qua quý kinh doanh kém sắc.

Tập đoàn Hoa Sen (HSG) ghi nhận lợi nhuận sau thuế giảm 42%, còn 119 tỷ đồng do doanh thu đi xuống và biên lợi nhuận co hẹp.

Thép Nam Kim (NKG) chịu áp lực lớn hơn khi doanh thu giảm 20%, lợi nhuận lao dốc 68%, chỉ còn 21 tỷ đồng. Đáng chú ý, doanh thu xuất khẩu – vốn là thế mạnh của Nam Kim – đã giảm một nửa so với cùng kỳ.

Trong bối cảnh đơn hàng quốc tế suy yếu, doanh thu nội địa trở thành điểm sáng hiếm hoi khi tăng khoảng 10%.

Tôn Đông Á (GDA) cũng không tránh khỏi áp lực khi lợi nhuận giảm gần 20%, còn 51 tỷ đồng do biên lợi nhuận suy giảm mạnh.

Ở nhóm thương mại thép, SMC tiếp tục vật lộn với áp lực tài chính dù thoát lỗ nhờ bán tài sản. Doanh nghiệp gần như đã dừng phần lớn hoạt động sản xuất thép để tập trung vào mảng thương mại và gia công.

Cuộc chơi đang nghiêng về doanh nghiệp có thị trường nội địa

Diễn biến quý đầu năm cho thấy lợi thế đang nghiêng rõ về các doanh nghiệp có hệ sinh thái nội địa lớn và ít phụ thuộc xuất khẩu.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu chưa phục hồi, các doanh nghiệp thép xây dựng hưởng lợi trực tiếp từ giải ngân đầu tư công, bất động sản dần hồi phục và các biện pháp phòng vệ thương mại trong nước.

Ngược lại, nhóm tôn mạ vẫn chịu áp lực kép từ giá bán thấp, cạnh tranh gay gắt và sức mua quốc tế suy yếu.

Một số doanh nghiệp quy mô nhỏ lại ghi nhận tín hiệu tích cực nhờ tái cơ cấu và tiết giảm chi phí. Gang thép Thái Nguyên (TIS) chuyển từ lỗ sang lãi, trong khi Việt Đức (VGS), Kim khí TP.HCM (HMC) đều cải thiện lợi nhuận đáng kể.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng áp lực cạnh tranh vẫn sẽ kéo dài trong phần còn lại của năm 2026, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào xuất khẩu.