#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Nguồn vốn quốc tế: Đòn bẩy chiến lược cho chuyển dịch năng lượng Việt Nam

Chuyển dịch năng lượng đang trở thành xu hướng tất yếu trên toàn cầu, và Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy đó. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hệ thống năng lượng xanh, bền vững và hiện đại, Việt Nam không thể chỉ dựa vào nguồn lực tài chính nội địa mà cần tận dụng mạnh mẽ dòng vốn quốc tế – một nguồn lực không chỉ mang lại tiền tệ, mà còn đi kèm công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản trị toàn cầu và cơ chế giảm thiểu rủi ro cho các dự án quy mô lớn.

Được Chính phủ phê duyệt, Quy hoạch Điện VIII đã mở ra một lộ trình phát triển hệ thống điện quốc gia đầy tham vọng với khung thời gian 2021-2030, tầm nhìn 2050. Kế hoạch này không chỉ tập trung xây dựng nguồn và lưới điện truyền tải (từ 220 kV trở lên), mà còn định hình hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tái tạo, năng lượng mới, cùng các dịch vụ hỗ trợ liên quan.

Theo dự báo, điện thương phẩm sẽ tăng mạnh, từ khoảng 500-558 tỷ kWh năm 2030 lên 1.238-1.375 tỷ kWh vào năm 2050. Công suất cực đại của hệ thống điện cần đạt gần 100.000 MW vào năm 2030 và gấp đôi vào năm 2050.

Đặc biệt, năng lượng tái tạo được xem là “mũi nhọn”. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, 50% hộ gia đình và công sở sử dụng điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản – tự tiêu. Tỷ trọng năng lượng tái tạo (không tính thủy điện lớn) dự kiến chiếm 28-36% cơ cấu điện vào năm 2030, và tăng vọt lên 74-75% vào năm 2050. Song song, Việt Nam cũng hướng tới xuất khẩu từ 5.000-10.000 MW điện vào 2035, biến quốc gia này thành điểm sáng trong bản đồ năng lượng khu vực.

Bài toán vốn đầu tư: Thách thức khổng lồ

Để hiện thực hóa các mục tiêu của Quy hoạch Điện VIII, tổng vốn đầu tư cho ngành năng lượng giai đoạn 2021-2030 được ước tính lên tới 4.133-4.808 nghìn tỷ đồng (tương đương 170-200 tỷ USD). Riêng giai đoạn 2026-2030, con số này có thể chạm ngưỡng 2.921 nghìn tỷ đồng. Nguồn vốn khổng lồ này bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị – từ sản xuất, truyền tải, phân phối đến tiêu thụ năng lượng.

Tuy nhiên, ngân sách nhà nước không thể đáp ứng đầy đủ, đòi hỏi một cấu trúc tài chính đa tầng: vốn công làm “vốn mồi”, ngân hàng thương mại đóng vai trò chủ lực, thị trường vốn và trái phiếu xanh tạo ra sức hút dài hạn, trong khi khu vực tư nhân và quỹ đầu tư trở thành động lực tăng trưởng. Và trên tất cả, nguồn vốn quốc tế là mảnh ghép chiến lược để “giải bài toán vốn” và đưa Việt Nam bắt kịp tốc độ chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Nguồn lực trong nước: Nền tảng không thể thiếu

Ngân sách và đầu tư công – vai trò khởi động

Ngân sách nhà nước vẫn giữ vai trò khởi động, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng truyền tải. Trong tổng vốn đầu tư ngành điện, 34,5 tỷ USD được dự kiến dành riêng để phát triển lưới điện. Tuy vậy, giai đoạn 2011-2020, EVN và EVNNPT chỉ huy động được khoảng 1 tỷ USD/năm, chưa bằng một phần ba nhu cầu. Đây chính là “nút thắt cổ chai” nếu không cải thiện, vì lưới điện hạn chế sẽ cản trở khả năng khai thác tối đa công suất từ các dự án năng lượng tái tạo.

Ngân hàng thương mại – động lực vốn chủ lực

Hệ thống ngân hàng vẫn là kênh tài trợ lớn nhất, đáp ứng hơn 50% nhu cầu vốn của nền kinh tế. Đáng chú ý, đến tháng 6/2022, dư nợ tín dụng xanh đã đạt 474 nghìn tỷ đồng, gần một nửa trong đó dành cho năng lượng tái tạo. Nhiều ngân hàng như TPBank hay SHB đã cung cấp khoản vay ưu đãi, giảm lãi suất đến 2%, nhằm khuyến khích đầu tư điện mặt trời mái nhà.

Thị trường vốn và trái phiếu xanh – động lực dài hạn

Thị trường chứng khoán Việt Nam, với vốn hóa tương đương 51,4% GDP (tính đến tháng 6/2025), đang mở ra cơ hội huy động vốn dài hạn. Đặc biệt, trái phiếu xanh đã trở thành công cụ thu hút dòng tiền, với giá trị phát hành năm 2025 đạt 6.900 tỷ đồng, tăng 171% so với năm trước. Nếu thị trường vốn được nâng hạng, sức hút này sẽ còn gia tăng mạnh.

Tư nhân và quỹ đầu tư – động lực tăng trưởng

Các tập đoàn lớn như Trungnam Group, BIM Group, TTC, Dầu Tiếng… đang đầu tư mạnh vào điện gió, điện mặt trời. Song, khung chính sách thiếu ổn định vẫn là rào cản lớn. Song song, các quỹ đầu tư trong nước như Dragon Capital hay VinaCapital đang mở rộng danh mục vào năng lượng sạch, nhưng quy mô vẫn chưa đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ.

Nguồn vốn quốc tế: Cú hích chiến lược cho chuyển dịch năng lượng

Trong bức tranh tài chính năng lượng, vốn quốc tế không chỉ đóng vai trò “bổ sung”, mà còn là đòn bẩy chiến lược, giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới, chuẩn mực ESG, và các cơ chế quản lý rủi ro toàn cầu.

FDI xanh – Dòng vốn đi kèm công nghệ và quản trị

Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực năng lượng tái tạo mang lại lợi thế kép: vừa cung cấp vốn, vừa chuyển giao công nghệ hiện đại và kinh nghiệm quốc tế. Tuy nhiên, sự ổn định và khả năng dự đoán của chính sách là điều kiện tiên quyết để giữ chân dòng vốn này.

ODA và quỹ khí hậu – Chất xúc tác mở khóa vốn tư nhân

Các khoản ODA thường đi kèm lãi suất thấp, kỳ hạn dài và có thể bao gồm viện trợ không hoàn lại. Điển hình, năm 2021, Ngân hàng Thế giới và Quỹ Khí hậu Xanh đã cấp 86,3 triệu USD, trong đó 11,3 triệu USD viện trợ không hoàn lại và 75 triệu USD bảo lãnh rủi ro. Đây không chỉ là nguồn vốn trực tiếp, mà còn đóng vai trò “bảo chứng”, tạo niềm tin để khơi thông vốn thương mại quy mô lớn hơn.

IFIs và MDBs – Tăng cường năng lực thể chế

Các định chế tài chính quốc tế như ADB, IFC hay BII đang gia tăng đầu tư vào Việt Nam. ADB từng cấp 116 triệu USD cho dự án điện gió Quảng Trị; BII cung cấp khoản vay 50 triệu USD trong gói hợp vốn 350 triệu USD do SMBC điều phối, dành riêng cho các dự án khí hậu. Bên cạnh nguồn vốn, những tổ chức này còn giúp củng cố năng lực hệ thống tài chính trong nước thông qua đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế.

Quỹ đầu tư quốc tế – Dòng vốn khổng lồ từ xu thế toàn cầu

Theo dự báo, đến năm 2030, tổng đầu tư toàn cầu vào năng lượng mặt trời có thể chạm 2,8 nghìn tỷ USD – mức cao nhất trong các loại hình năng lượng tái tạo. Việt Nam, với tiềm năng gió và mặt trời dồi dào, hoàn toàn có thể trở thành điểm đến chiến lược nếu tạo dựng được môi trường đầu tư minh bạch và giảm rủi ro.

Kết luận: Tài chính – chìa khóa của kỷ nguyên năng lượng mới

Chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện thay đổi cơ cấu nguồn điện, mà là sự chuyển đổi căn bản trong cấu trúc tài chính. Trong đó, vốn quốc tế đóng vai trò “cú hích” chiến lược, bổ sung cho nguồn lực trong nước và định hình tiêu chuẩn mới về công nghệ, quản trị và môi trường. Nếu Việt Nam tận dụng tốt dòng vốn này, mục tiêu năng lượng xanh, an ninh năng lượng và phát triển bền vững trong thập kỷ tới hoàn toàn khả thi.