Nguồn thu ngân hàng đang thay đổi: Vì sao?

Lợi nhuận ngân hàng đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ nét: thu nhập ngoài lãi trỗi dậy mạnh mẽ, vượt xa đà tăng của tín dụng. Trong bối cảnh chi phí vốn tăng cao và biên lợi nhuận bị thu hẹp, nhiều nhà băng coi mảng phi tín dụng là động cơ chiến lược mới để tái cơ cấu nguồn thu và giữ vững đà tăng trưởng.

Nửa đầu năm 2025, bức tranh lợi nhuận ngân hàng hé lộ một sự dịch chuyển chiến lược: khi động cơ tăng trưởng truyền thống – tín dụng – bắt đầu hụt hơi, thì những “cỗ máy phụ” như ngoại hối, dịch vụ và xử lý nợ xấu lại bất ngờ trở thành điểm sáng. Cơ cấu nguồn thu đang tái định hình, mở ra một kỷ nguyên kinh doanh ngoài lãi chiếm thế thượng phong.

Báo cáo tài chính nửa đầu năm 2025 cho thấy một bức tranh đang đổi màu trong ngành ngân hàng. Mặc dù tín dụng vẫn là nguồn thu chủ đạo, nhưng tại nhiều nhà băng – đặc biệt trong khối tư nhân – thu nhập từ các hoạt động phi tín dụng lại tăng trưởng mạnh mẽ, thậm chí vượt trội so với phần lãi từ cho vay.

Thu ngoài lãi trở thành "mỏ vàng" mới

Nguyên nhân chính khiến thu nhập lãi thuần tăng không tương xứng với tăng trưởng tín dụng nằm ở chi phí vốn đầu vào – vốn đang bị đẩy lên nhanh chóng, làm thu hẹp biên lợi nhuận. Trước thực tế đó, các ngân hàng buộc phải tìm đến những "động cơ tăng trưởng phụ", từ thanh toán, ngân hàng số đến kinh doanh ngoại tệ và thu hồi nợ đã xử lý.

HDBank ghi nhận thu ngoài lãi tăng 210%; ABBank tăng hơn 202%; SHB tăng 163%; PGBank tăng gấp đôi. Nhiều trường hợp, thu nhập ngoài lãi trở thành phao cứu sinh, khi lãi thuần sụt giảm – như ACB giảm 5,7% lãi thuần nhưng thu ngoài lãi lại tăng gần 40%, VIB giảm hơn 11% lãi thuần trong khi ngoài lãi tăng 20%.

Đặc biệt, nguồn thu từ thu hồi nợ xấu đã xử lý rủi ro đang là "cú hích" đột phá. Techcombank, KienlongBank, VPBank đều ghi nhận tăng bằng lần nhờ hoạt động này. Theo chuyên gia VPBankS, việc luật hóa Nghị quyết 42 là bước ngoặt giúp đẩy nhanh xử lý tài sản đảm bảo, tiếp thêm động lực cho mảng thu ngoài lãi phát triển bền vững.

Từ vai phụ thành mảng chiến lược

Mặc dù thu nhập từ lãi vẫn chiếm 70–90% tổng doanh thu hoạt động tại các nhà băng, nhưng xu hướng đang dần thay đổi. Thu nhập ngoài lãi không còn là phần “phụ trợ”, mà được xác định là mảng kinh doanh chiến lược.

Các ngân hàng đang tăng tốc mở rộng hệ sinh thái tài chính đa tầng: khai thác ngân hàng số, thẻ tín dụng, ủy thác đầu tư, tư vấn tài sản, chứng khoán và ngoại hối. Các thương hiệu như Techcombank, Sacombank, VPBank, ACB, MB nổi bật nhờ khả năng tăng thu hiệu quả từ các nguồn phi tín dụng.

Thị trường còn chứng kiến làn sóng mua bán – sáp nhập công ty chứng khoán, bảo hiểm để phá thế “độc canh” tín dụng. TCBS đóng góp gần 20% lợi nhuận cho Techcombank; PGBank, Sacombank, MSB, SeABank, VPBank, TPBank cũng đang đẩy mạnh chiến lược M&A để mở rộng nguồn thu.

Theo bà Nguyễn Hà My – chuyên gia VIS Rating, trong bối cảnh tín dụng gặp trần và biên lợi nhuận ngày càng bị siết chặt, việc mở rộng sang các mảng đầu tư – tài chính là bước đi chiến lược nhằm bảo vệ lợi nhuận, phân tán rủi ro và tăng trưởng bền vững hơn trong giai đoạn tới.