Ngành thép: Cuộc "xoay trục" nội địa và bài toán biên lợi nhuận trong đáy chu kỳ

Thị trường thép Việt Nam năm 2025 chứng kiến một sự chuyển dịch cơ cấu mạnh mẽ khi các rào cản phòng vệ thương mại và nhu cầu tiêu thụ toàn cầu suy yếu đã "đẩy" các doanh nghiệp xuất khẩu quay trở lại sân nhà.

Tuy nhiên, chiến lược tập trung vào thị trường nội địa không phải là một hành trình trải đầy hoa hồng. Sự gia tăng đột ngột của nguồn cung trong nước đã kích ngòi cho một cuộc cạnh tranh khốc liệt về giá, trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận gộp của toàn ngành và đẩy nhiều ông lớn vào tình trạng sụt giảm kết quả kinh doanh nghiêm trọng.

Minh chứng rõ nét nhất cho xu hướng này là Thép Nam Kim (NKG). Kết thúc năm 2025, tỷ trọng doanh thu nội địa của doanh nghiệp này đã nhảy vọt từ mức 35,2% lên gần 60%. Dù doanh thu nội địa tăng thêm hơn 1.500 tỷ đồng, nhưng nó không đủ sức khỏa lấp sự đổ vỡ của kênh xuất khẩu (giảm tới 54,7%). Hệ quả là biên lợi nhuận gộp của Nam Kim bị bóp nghẹt, giảm từ 8,9% xuống chỉ còn 5,3%. Sau 10 quý liên tiếp duy trì mạch lợi nhuận, NKG đã phải ghi nhận khoản lỗ ròng trong quý IV/2025, phản ánh thực trạng "giá bán thấp – cạnh tranh cao" đang bủa vây các doanh nghiệp tôn mạ.

Bức tranh u ám này cũng không ngoại trừ Tập đoàn Hoa Sen (HSG) hay các doanh nghiệp thương mại như Thép Tiến Lên (TLH). Tại Hoa Sen, lợi nhuận sau thuế trong quý cuối năm 2025 đã sụt giảm hơn 62%, trong khi Thép Tiến Lên cũng báo lỗ sau chuỗi ngày dài cầm cự. Theo đánh giá từ giới phân tích, sự phân hóa trong ngành đang diễn ra sâu sắc: trong khi các doanh nghiệp sản xuất nỗ lực quản trị tồn kho và thu hẹp khoản phải thu để bảo toàn dòng tiền, thì các đơn vị thương mại vẫn đang loay hoay ở vùng đáy lợi nhuận do giá thép duy trì ở mức thấp kỷ lục của chu kỳ.

Tuy nhiên, trong khó khăn, những bước đi dài hạn vẫn được thực hiện một cách quyết liệt. Thép Nam Kim đang dồn lực vào dự án Nhà máy Tôn Nam Kim Phú Mỹ với tổng chi phí xây dựng dở dang tăng vọt lên hơn 4.400 tỷ đồng. Khi đi vào vận hành từ quý I/2026, nhà máy này dự kiến sẽ nâng tổng công suất của Nam Kim thêm 67%. Dù đối mặt với áp lực nợ vay tăng cao và chi phí khấu hao lớn trong giai đoạn đầu, Ban lãnh đạo NKG vẫn đặt niềm tin vào chiến lược "thoát ly thị trường đại trà". Ông Võ Hoàng Vũ, Tổng giám đốc Nam Kim, nhấn mạnh rằng nhà máy mới sẽ tập trung vào các phân khúc cao cấp như công nghiệp ô tô và điện gia dụng – những nơi có rào cản kỹ thuật cao và mức độ cạnh tranh ít khốc liệt hơn so với thép xây dựng thông thường.